Εμμηνόπαυση: Πόσο προστατεύει η ορμονοθεραπεία από άνοια;

Εδώ και δεκαετίες, οι γυναίκες που μπαίνουν στην εμμηνόπαυση λαμβάνουν αντικρουόμενες συμβουλές σχετικά με την ορμονική θεραπεία. Ορισμένες μελέτες πρότειναν ότι θα μπορούσε να προφυλάσσει από την άνοια. Άλλες προειδοποιούσαν ότι ίσως αυξάνει τον κίνδυνο. Τώρα, μια ανασκόπηση μεγάλης κλίμακας προσφέρει την πιο ξεκάθαρη συνολική εικόνα έως τώρα- και δεν δείχνει μια σταθερή σύνδεση ούτε προς όφελος ούτε προς βλάβη.

Η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Healthy Longevity, ανέλυσε δεδομένα από περισσότερες από 1 εκατομμύριο γυναίκες. Οι ερευνητές εξέτασαν αν η ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση σχετίζεται με αυξημένο ή μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας ή ήπιας νοητικής διαταραχής.

Οι ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν στην εμμηνόπαυση, και ειδικά η μείωση των οιστρογόνων, έχουν εδώ και χρόνια θεωρηθεί πιθανός παράγοντας για τη γνωστική εξασθένηση. Αυτό οδήγησε τους επιστήμονες στο εύλογο ερώτημα: μπορεί η αντικατάσταση των ορμονών να προστατεύσει τον εγκέφαλο;

Τι έδειξαν οι μελέτες

Οι ερευνητές ανέλυσαν συνολικά δέκα μελέτες που δημοσιεύθηκαν από το 2000 έως το 2025. Συγκεκριμένα, συμπεριέλαβαν μία τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή και 9 μεγάλες παρατηρησιακές μελέτες που παρακολούθησαν γυναίκες για περιόδους από 3 έως 19 χρόνια.

Η μοναδική τυχαιοποιημένη δοκιμή (σε γυναίκες άνω των 65 ετών) είχε δείξει αυξημένο κίνδυνο άνοιας σε όσες ξεκίνησαν ορμονική θεραπεία σε μεγαλύτερη ηλικία. Ωστόσο, αυτό δεν αντικατοπτρίζει τη σημερινή κλινική πρακτική, καθώς οι περισσότερες γυναίκες ξεκινούν θεραπεία γύρω από την εμμηνόπαυση, δηλαδή στα τέλη των 40 ή στις αρχές των 50.

Επιπλέον, μεγαλύτερες παρατηρησιακές μελέτες, που θεωρούνται πιο αντιπροσωπευτικές της πραγματικής ζωής, δεν έδειξαν σαφή αύξηση ή μείωση του κινδύνου άνοιας, είτε επρόκειτο για θεραπεία μόνο με οιστρογόνα είτε για συνδυασμένη θεραπεία.

Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης την ηλικία έναρξης της θεραπείας και τη διάρκειά της (λίγα χρόνια ή πάνω από δεκαετία). Ούτε κι εδώ προέκυψε σαφές μοτίβο. Η θεωρία του «κρίσιμου παραθύρου», ότι δηλαδή η έναρξη κοντά στην εμμηνόπαυση προστατεύει τον εγκέφαλο, δεν επιβεβαιώθηκε. Ακόμη και η μακροχρόνια χρήση δεν φάνηκε να αλλάζει ουσιαστικά τον κίνδυνο.

Γιατί τα ευρήματα δεν είναι ξεκάθαρα;

Παρά τον τεράστιο αριθμό γυναικών που αναλύθηκαν, οι ερευνητές τονίζουν ότι η ποιότητα των στοιχείων είναι σε πολλές περιπτώσεις χαμηλή. Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι:

• οι περισσότερες μελέτες ήταν παρατηρησιακές,
• δεν υπήρχε πάντα επιβεβαίωση ότι οι γυναίκες έπαιρναν τη θεραπεία όπως είχε συνταγογραφηθεί,
• οι διαγνώσεις άνοιας βασίζονταν συχνά σε διοικητικά αρχεία και όχι σε εξειδικευμένες εξετάσεις.

Επιπλέον, υπάρχουν σημαντικά κενά: δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για διαφορετικές μορφές θεραπείας (χάπια, επιθέματα), για συγκεκριμένους τύπους ορμονών ή για γυναίκες με πρόωρη εμμηνόπαυση.

Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη

Τα αποτελέσματα συνάδουν με τις τρέχουσες κλινικές οδηγίες οργανισμών όπως το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Κλινικής Αριστείας του Ηνωμένου Βασιλείου, που συνιστά να μη συνταγογραφείται ορμονική θεραπεία ειδικά για την πρόληψη της άνοιας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι επικίνδυνη. Για τις γυναίκες που υποφέρουν από έντονα συμπτώματα εμμηνόπαυσης, όπως εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις ή κολπική ξηρότητα, η ορμονική θεραπεία παραμένει μια αποτελεσματική επιλογή, όταν λαμβάνεται με ιατρική καθοδήγηση.

Συμπέρασμα

Όπως καταλήγουν οι ερευνητές, μέχρι να υπάρξουν πιο ποιοτικές και μακροχρόνιες μελέτες, η σχέση μεταξύ ορμονικής θεραπείας και υγείας του εγκεφάλου παραμένει ουδέτερη και αβέβαιη: ούτε ξεκάθαρα ωφέλιμη, ούτε ξεκάθαρα επιβλαβής.

Επομένως, η απόφαση για τη χορήγηση ορμονικής θεραπείας θα πρέπει να βασίζεται στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης και στο συνολικό ιατρικό προφίλ κάθε γυναίκας, και πάντοτε σύμφωνα με την καθοδήγηση του γιατρού.