ΚΑΠ: Ξεκινά δύσκολο «παζάρι» στην ΕΕ, γιατί οι αγρότες αντιδρούν

Σε μια από τις πιο κρίσιμες φάσεις της εισέρχεται η συζήτηση για το μέλλον της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής μετά το 2027, καθώς οι πρόσφατες προτάσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ, σηματοδοτούν νέα δεδομένα στη χρηματοδότηση, αλλά και του τρόπου στήριξης των παραγωγών και της γεωργίας.

Παρά τις διαβεβαιώσεις της Κομισιόν ότι η γεωργία παραμένει στρατηγική προτεραιότητα, οι ευρωπαϊκές οργανώσεις των αγροτών και των αγροτικών συνεταιρισμών, κάνουν λόγο για «λογιστικά τεχνάσματα», έλλειψη εγγυήσεων, περαιτέρω αποδυνάμωση της ΚΑΠ ως κοινής πολιτικής, ενώ εκφράζουν φόβους για περαιτέρω μείωση του αγροτικού εισοδήματος.

Ειδικότερα, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται η πρόταση της Επιτροπής για τη δημιουργία Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης, μέσω των οποίων θα διοχετεύεται ένα βασικό πακέτο χρηματοδότησης ύψους 293,7 δισ. ευρώ. 

Το ποσό αυτό, σύμφωνα με την Κομισιόν, θα διασφαλίζει τη συνέχεια της στήριξης του αγροτικού εισοδήματος, τη διαχείριση κρίσεων και την επενδυτική ικανότητα των εκμεταλλεύσεων, ενώ θα συνοδεύεται από αυξημένη ευελιξία για τα κράτη μέλη.

Τα κονδύλια για τη νέα ΚΑΠ

Ωστόσο, η ευελιξία αυτή είναι ακριβώς το στοιχείο που προκαλεί τις μεγαλύτερες αντιδράσεις. Όπως επισημαίνει η «δεξαμενή σκέψης» (think tank) Farm Europe, η Επιτροπή φαίνεται να μετατοπίζει την ευθύνη χρηματοδότησης από το ευρωπαϊκό στο εθνικό επίπεδο, δίνοντας στα κράτη μέλη «επιλογές» και όχι δεσμεύσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα επιπλέον 45 δισ. ευρώ που θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν από το 2028 μέσω της πρόωρης πρόσβασης σε κονδύλια που κανονικά προορίζονταν για την ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ. Πρόκειται, όμως, για πόρους που δεν είναι εγγυημένοι σε επίπεδο ΕΕ και θα εξαρτηθούν από τις εθνικές προτεραιότητες και τη δημοσιονομική βούληση κάθε κράτους.

Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει τη διάθεση τουλάχιστον 10% των πόρων κάθε εθνικού σχεδίου για επενδύσεις στις αγροτικές περιοχές, με έναν συνολικό στόχο χρηματοδότησης 48,7 δισ. ευρώ, ποσό που μπορεί να αυξηθεί έως και 63,7 δισ. ευρώ χάρη μέσω των δανείων που προσφέρει το πρόγραμμα «Catalyst Europe». Αν και το άνοιγμα αυτών των κονδυλίων σε αγροτικές επενδύσεις θεωρείται θετικό βήμα, παραμένουν σοβαρές αβεβαιότητες για το αν και πώς θα εξυπηρετηθούν οι παραδοσιακές δράσεις αγροτικής ανάπτυξης, όπως οι επενδύσεις στις εκμεταλλεύσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στο νέο δίχτυ ασφαλείας ύψους 6,3 δισ. ευρώ, που θα λειτουργεί ως ενισχυμένο αποθεματικό κρίσεων. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το μέτρο αυτό, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα αξιοποίησης έως και 10% των εθνικών κονδυλίων για φυσικές καταστροφές και ζωονόσους, ενισχύει την ανθεκτικότητα του τομέα. Οι αγρότες, ωστόσο, τονίζουν ότι τα διαρθρωτικά προβλήματα του εισοδήματος δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με προσωρινά εργαλεία κρίσεων.

Ωστόσο, η Farm Europe εφιστά την προσοχή επισημαίνοντας ότι «σε αυτό το πρώιμο στάδιο των διαπραγματεύσεων για το ΠΔΠ, στην επιστολή της Επιτροπής, αυτά τα προτεινόμενα 45 δισεκατομμύρια ευρώ και 48,7 δισεκατομμύρια ευρώ αποτελούν μόνο  επιλογές  που δίνονται στα κράτη μέλη για να διατηρήσουν (ή έστω και ελαφρώς να αυξήσουν) τη χρηματοδότηση της ΚΑΠ για τους αγρότες τους, όχι υποχρέωση κινητοποίησης αυτών των πόρων», επισημαίνοντας χαρακτηριστικά ότι «οι αγρότες θα πρέπει να διαπραγματευτούν με τα δικά τους κεφάλαια για να το πετύχουν αυτό, υπονομεύοντας περαιτέρω την ήδη αποδυναμωμένη ΚΑΠ».

«Απειλείται το εισόδημα των αγροτών»

Η δυσαρέσκεια, που επικρατεί στον αγροτικό κόσμο αποτυπώθηκε και στη μαζική κινητοποίηση των κορυφαίων ευρωπαϊκών συνεταιριστικών οργανώσεων Copa – Cogeca στις 18 Δεκεμβρίου, όταν περίπου 10.000 αγρότες από όλα τα κράτη μέλη βρέθηκαν στις Βρυξέλλες. Η κινητοποίηση αυτή προκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση των υπουργών Γεωργίας της ΕΕ, παρουσία των αρμόδιων Επιτρόπων, ωστόσο οι αγροτικές οργανώσεις – όπως αναφέρουν – έκριναν ότι οι απαντήσεις που δόθηκαν δεν ανταποκρίνονται στη σοβαρότητα της κρίσης.

Στην κοινή τους τοποθέτηση, των Copa – Cogeca προειδοποιούν ότι η προτεινόμενη αρχιτεκτονική της ΚΑΠ μετά το 2027 ενισχύει τις αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών, υπονομεύοντας την ενιαία αγορά και στρεβλώνοντας τον ανταγωνισμό. Η ενσωμάτωση της ΚΑΠ σε ένα «Ενιαίο Ταμείο», με αυξημένη εθνική διακριτική ευχέρεια, θεωρείται απειλή για το εισόδημα των αγροτών και για τους θεμελιώδεις στόχους της πολιτικής, όπως αυτοί κατοχυρώνονται στις ευρωπαϊκές Συνθήκες.

Πέρα από τα δημοσιονομικά, οι αγροτικές οργανώσεις συνδέουν άμεσα τη συζήτηση για την ΚΑΠ με ζητήματα εμπορίου και κόστους παραγωγής. Η έντονη αντίθεσή τους στη συμφωνία με τον Mercosur παραμένει, με το επιχείρημα ότι τα διαφορετικά πρότυπα παραγωγής θέτουν σε κίνδυνο την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας. Την ίδια στιγμή, η ένταξη των λιπασμάτων στον μηχανισμό CBAM έχει ήδη οδηγήσει σε αυξήσεις τιμών έως και 20%, επιβαρύνοντας περαιτέρω το κόστος για τους παραγωγούς.

Σύμφωνα με τη Farm Europe, το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο των πρόσφατων εξελίξεων είναι η παραδοχή της προέδρου της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ότι η ΚΑΠ χρειάζεται τουλάχιστον 400 δισ. ευρώ για να ανταποκριθεί στις σημερινές προκλήσεις. Πρόκειται για μια σημαντική μετατόπιση σε σχέση με τα περίπου 300 δισ. ευρώ που θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα επαρκή. Ωστόσο, ακόμη και αυτός ο στόχος παραμένει θεωρητικός, καθώς δεν συνοδεύεται από δεσμευτική πρόταση και συναντά αντιδράσεις από κράτη μέλη που αντιτίθενται σε έναν συνολικό προϋπολογισμό της ΕΕ ύψους 2 τρισ. ευρώ.

«Η Επιτροπή προχωρά με λογιστικά τεχνάσματα για να δώσει ώθηση στην ΚΑΠ και πραγματική πρόοδο», επισημαίνει χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος να διανυθεί, καθώς η επιστολή της προέδρου Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν αποτελεί συμφωνία στο Συμβούλιο, αλλά είναι απλώς μια επιστολή, μετά από διμερείς επαφές με ένα μόνο κράτος μέλος».

Από την πλευρά τους, οι Copa – Cogeca επαναλαμβάνουν ότι οι αγρότες της Ευρώπης χρειάζονται σαφείς, μακροπρόθεσμες αποφάσεις και όχι ημίμετρα. «Το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας και η επισιτιστική ασφάλεια 450 εκατομμυρίων πολιτών εξαρτώνται από έναν ισχυρό, ανταγωνιστικό τομέα. Το έργο των θεσμικών οργάνων πρέπει να συνεχιστεί και ο ρόλος των συννομοθετών είναι κρίσιμος στα επόμενα στάδια», τονίζουν.