ΚΡΗΤΗ
Σκεύος Παπαϊωάννου: Η ευθύνη της πλειοψηφίας που ανέχεται και σιωπά!
Ο πρώην Κοσμήτορας της σχολής Κοινωνικών Επιστημών και ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, προσπαθεί, από το 1985 να συμβάλει ερευνητικά στην κατανόηση της κοινωνίας της Κρήτης ως προς τις αντιλήψεις και πρακτικές που βρίσκονται σε ευθεία αντίθεση και σύγκρουση με μια σύγχρονη ευνομούμενη δημοκρατική κοινωνική πραγματικότητα.
Ήταν το μακρινό 1985 όταν ο Σκεύος Παπαϊωάννου, ομότιμος σήμερα καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, άρχισε να διδάσκει Κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης στο Ρέθυμνο όπου και εγκαταστάθηκε οικογενειακώς.
Επί 4 δεκαετίες, λοιπόν, τον απασχόλησε και συνεχίζει να τον απασχολεί το θέμα εναλλακτικών μορφών ανάπτυξης των τοπικών κοινωνιών ως απάντηση στην παραβατικότητα και σε κάποιες συμπεριφορές που εδραιώθηκαν και υπό τον μανδύα της παράδοσης συνεχίζουν να αναπαράγονται.
Θυμάται πολλούς νομάρχες που του είχαν απευθυνθεί για να γίνει μέλος επιτροπών που στόχο είχαν να πατάξουν την εγκληματικότητα στο νησί. Δε θυμάται, όμως, να έχει προκύψει κάποιο αποτέλεσμα μετά από τόσες συσκέψεις.
Ξεχωρίζει τη στιγμή που έδωσαν το «παρών» εκπρόσωποι της Αστυνομίας. Μάλιστα, ένας αστυνομικός μίλησε στα μέλη της επιτροπής με δάκρυα στα μάτια. Ανέφερε πως ακόμα και όταν φτάνουν στο σημείο να συλλαμβάνουν εγκληματίες, ακολουθεί ένα τηλεφώνημα από τον «Μεγάλο», από πολιτικό πρόσωπο που μεσολαβεί ώστε ο παραβάτης να αφήνεται ελεύθερος. Εύλογα, ο αστυνομικός αισθανόταν πως η ζωή του ίδιου και η ασφάλεια της οικογένειάς του τίθενται σε κίνδυνο επειδή, πολύ απλά, έκανε τη δουλειά του!
Από το 1994 και για περίπου 10 χρόνια, ο καθηγητής οργάνωνε Διεθνές Θερινό Σχολείο για Υποψήφιους Διδάκτορες για δυο βδομάδες στα Ανώγεια. Ήταν 22 Σεπτεμβρίου 1996, ημέρα εκλογής του Κώστα Σημίτη στη θέση του Πρωθυπουργού, όταν αποφάσισε να κάνει ανοιχτή ομιλία στους κατοίκους για το «καυτό» θέμα των επιδοτήσεων και τις κοινωνικές τους επιδράσεις.
Λευτέρης Χαρωνίτης: Η εγκληματικότητα δεν περιορίζεται στην Κρήτη, το πρόβλημα είναι κυρίως ηθικό
Τότε, δίνονταν τα χρήματα χωρίς να απαιτείται καμία δέσμευση από πλευράς των παραγωγών, δεν χρειαζόταν να αναβαθμίσουν το προϊόν τους, να τυποποιήσουν, να συνεταιριστούν. Αυτό άνοιγε ένα παράθυρο παρανομίας, κάτι που σκοπίμως έκαναν οι πολιτικοί προκειμένου να κερδίσουν κάποιες ψήφους, με αποτέλεσμα να χαθεί μία για πάντα μια ευκαιρία αναδιάρθρωσης του αγροτικού και κτηνοτροφικού τομέα στη χώρα μας.
Τότε, ο κ. Παπαϊωάννου προέβλεψε πως όταν η πίτα αρχίσει να μοιράζεται και σε άλλες χώρες και το εισόδημα κάποιων συρρικνωθεί, θα αναζητήσουν άλλες πηγές εύκολου πλουτισμού, εμπόριο όπλων, ναρκωτικών, σωματεμπορία… όπως και έγινε! Είχε πει χαρακτηριστικά, πως τότε «Θα γίνει της Σικελίας…»
Σήμερα, 3 δεκαετίες αργότερα θεωρεί πως η εικόνα της Κρήτης είναι χειρότερη από εκείνη που ο ίδιος είχε προβλέψει.
Σε ερώτηση τι μπορεί να κάνει το Πανεπιστήμιο Κρήτης για να αλλάξει την κατάσταση, απαντά πως οι περισσότεροι θέλουν το Ίδρυμα κυρίως λόγω του οικονομικού οφέλους που τους προσφέρει (ενοίκια, έσοδα σε καταστήματα εστίασης κλπ.), αλλά και οι πολιτικοί υπεύθυνοι και πολίτες που θα μπορούσαν να συνεισφέρουν για να προσφέρει το Πανεπιστήμιο με αυτό που μπορεί να κάνει, δηλαδή την έρευνα των τοπικών κοινωνιών, κανείς τους δεν είναι διατεθειμένος να διαθέσει πόρους στο Πανεπιστήμιο για αυτό το σκοπό. Οι ιθύνοντες και πολλοί πολίτες της Κρήτης δεν έχουν κατανοήσει την ουσία της ύπαρξης του Πανεπιστημίου στο Νησί και κυρίως των Κοινωνικών Επιστημών. Οι οποίες θα μπορούσαν να ερευνήσουν σε βάθος παθολογικά φαινόμενα και σε συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες να προτείνουν βραχυ-, μεσο- και μακροπρόθεσμες δράσεις που να συμβάλουν θετικά ως προς την εξάλειψη φαινομένων που χαρακτηρίζουν κοινωνίες σε «ανομική κατάσταση». Όσο υπάρχει καθυστέρηση και αδράνεια τόσο αυξάνει ο κίνδυνος ορισμένα φαινόμενα να είναι μη αναστρέψιμα.
Στέλιος Βισκαδουράκης: «Ο μοναχικός δρόμος μιας χαμένης ορμής»
Οι συμπεριφερόμενοι ως ιδιοκτήτες του κράτους και της χώρας πολιτικοί συγκεκριμένων πολιτικών κομμάτων που θεωρούν ότι περίπου φυσικώ δικαίω πρέπει να κυβερνούν τη χώρα εδώ και δεκαετίες σε αγαστή συνεργασία και διαπλοκή με «αυτοδημιούργητους» κρατικοδίαιτους επιχειρηματίες κάθε είδους, με ΜΜΕ, με τράπεζες κλπ., φροντίζουν μέσω του πελατειακού συστήματος, που έχουν στήσει, να υπάρχει μια προσωπική, αδιαμεσολάβητη σχέση με τους ψηφοφόρους όπου «κατόπιν ενεργειών τους» λύνονται θέματα και ο «πελάτης» αισθάνεται υποχρέωση, ενώ η λύση του προβλήματός του κανονικά είναι υποχρέωση του κράτους και του πολιτικού.
Σε μια κοινωνία όπου έχει εδραιωθεί ένα ταξικό σύστημα ιεραρχίας, εκμετάλλευσης των εργαζομένων, κερδοσκοπίας και πλουτισμού των λίγων, όπου το 1% κατέχει όσα το 99%, οι δε κοινωνικές ανισότητες θεωρούνται φυσικά δοσμένες σύμφωνα με υψηλότατο στέλεχος του συντηρητικού χώρου:
‘Δεν τρέφω αυταπάτες για μια κοινωνία χωρίς ανισότητες. Κάτι τέτοιο είναι αντίθετο στην ανθρώπινη φύση και όσοι το επιχείρησαν καταστρατήγησαν τελικά την ίδια τη Δημοκρατία και τα ατομικά δικαιώματα’.
Αυτή η προγραμματική θέση εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια συστηματικά.
Σε αυτή την απροκάλυπτα και προκλητικά αντιδραστική άποψη θα πρέπει να αντιπαρατεθεί η άποψη: «Να ανατρέψουμε όλες τις συνθήκες στις οποίες ο άνθρωπος είναι ένα ταπεινωμένο, καταπιεσμένο, εγκαταλελειμμένο, περιφρονημένο ον». Το αίτημα αυτό, που εκφράζει την ανάγκη για την κατάργηση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων και συνθηκών υπό τις οποίες οι άνθρωποι καταπιέζονται και εκμεταλλεύονται, προκειμένου να επιτευχθεί η χειραφέτηση όλων, έρχεται από το μακρινό 1844.
Η κρίση που αντιμετωπίζουμε δεν αλλάζει τον ρόλο των ριζοσπαστικών πολιτών, πολιτικών, διανοουμένων ως προς την υποχρέωσή του να αντισταθεί - αντίθετα, είναι πιο επείγων και επιτακτικός από ποτέ αυτή τη στιγμή. Φαίνεται να επαληθεύεται αυτό που διαπίστωσε ο Αντόνιο Γκράμσι στα Τετράδια της φυλακής στα 1932: "Υπάρχουν πάντα μεγάλες κρίσεις στις οποίες η καπιταλιστική οικονομία, η κουλτούρα και η ιδεολογία και το κομματικό σύστημα χάνουν την εμπιστοσύνη και τη συναίνεση. Μια κρίση σημαίνει ότι ο παλιός κόσμος πεθαίνει και ο νέος δεν μπορεί ακόμη να γεννηθεί. Είναι η εποχή των τεράτων".
Τα (ακρο)δεξιά ρατσιστικά λαϊκιστικά και αυταρχικά κινήματα μπορούν γρήγορα να αποκτήσουν μεγάλη δημοτικότητα, αν συνδεθούν με εμπειρίες κρίσης και επιβάλουν την ιδεολογία τους ως κυρίαρχη ιδεολογία. Αλλά οι κρίσεις είναι ταυτόχρονα το έδαφος στο οποίο αναδύονται οι χειραφετητικές δημοκρατικές δυνάμεις που υπερασπίζονται μια κοινωνία πραγματικής δημοκρατίας, δηλαδή την ελευθερία, την αλληλεγγύη, την ισότητα, τη δικαιοσύνη, την άρση εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, τη συμμετοχή και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Η πολλαπλή κρίση και οι αλληλοδιαπλεκόμενες και αλληλοενισχυόμενες διαδικασίες κρίσης σε όλα τα επίπεδα κλιμακώνονται και πολλά δείχνουν ότι σήμερα έχουμε να κάνουμε με μια δομική κρίση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Όλα δείχνουν ότι εισερχόμαστε σε μια παρατεταμένη φάση κοινωνικής και πολιτικής αστάθειας στην οποία διάφορες δυνάμεις αγωνίζονται να ξεπεράσουν την κρίση και στην οποία είναι ανοιχτό ποιες δυνάμεις και τάσεις θα επικρατήσουν. Η Ευρώπη ειδικότερα βρίσκεται σε σημείο καμπής. Ωστόσο, όσοι είχαν πιστέψει ότι η κρίση θα ήταν η ώρα των προοδευτικών δυνάμεων απογοητεύονται οικτρά. Για άλλη μια φορά επαληθεύεται η δήλωση του Αντόνιο Γκράμσι: "Μπορεί να αποκλειστεί ότι οι άμεσες οικονομικές κρίσεις μπορούν από μόνες τους να επιφέρουν θεμελιώδη γεγονότα - μπορούν μόνο να προετοιμάσουν ένα ευνοϊκότερο έδαφος για την εξάπλωση ορισμένων τρόπων σκέψης, θέτοντας και επιλύοντας ερωτήματα κρίσιμα για την όλη ανάπτυξη της κοινωνικής ζωής". [1]
Φαίνεται ότι εισερχόμαστε σε μια παρατεταμένη περίοδο κοινωνικής και πολιτικής αστάθειας, η οποία εντάσσεται σε μια διαδικασία κατά την οποία η παγκόσμια οικονομική και πολιτική σημασία της Ευρώπης μειώνεται. Υποθετικά, σε μια τέτοια "οργανική κρίση" (Γκράμσι), υπάρχουν ανανεωμένες δυνατότητες για τη διάδοση μιας θεωρίας ριζοσπαστικής προοδευτικής κοινωνικής αλλαγής. Ωστόσο, το γεγονός ότι η κρίση της ηγεμονεύουσας ιδεολογίας αυτής του αχαλίνωτου νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού δεν αντιμετωπίζεται επί του παρόντος από μια συναινετική και συνεκτική αντι-ηγεμονία, εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους. Λαμβάνοντας υπόψη την αυξανόμενη πολιτική και κοινωνική επιρροή των ρατσιστικών ιδεολογιών και των δεξιών λαϊκιστικών και ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη, οι προειδοποιήσεις του Γκράμσι διαβάζονται εκπληκτικά επίκαιρες: " Όταν συμβαίνουν αυτές οι κρίσεις, η άμεση κατάσταση γίνεται ιδιαίτερα κρίσιμη, γιατί το πεδίο είναι ανοιχτό σε βίαιες λύσεις, στη δράση σκοτεινών δυνάμεων που εκπροσωπούνται από ανθρώπους με χάρισμα ή τέτοιους που επικαλούνται το θέλημα θεού".
Οι κρίσεις αυτές συνοδεύονται συνήθως από οικονομικές κρίσεις, αλλά δεν περιορίζονται σε αυτές - συνδέονται με πολιτικές κρίσεις, με αυξανόμενες αντιφάσεις και μπλοκαρίσματα στο εσωτερικό του κυρίαρχου μπλοκ και δρομολογούν μετασχηματισμούς του καπιταλιστικού συστήματος προς όλο και πιο αντιδημοκρατική και αυταρχική κατεύθυνση.
Το να διδαχθούμε από τον Γκράμσι σημαίνει επίσης να αναγνωρίσουμε το πολιτικό καθήκον μας σήμερα: Την υπεράσπιση της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης, της ισότητας και της ειρήνης σε περιόδους οικονομικής, κοινωνικής, περιβαλλοντικής-κλιματικής και πολιτισμικής κρίσης.
Σε αυτό το σημείο, είναι χρήσιμο να υπενθυμίσουμε ότι η πολιτική είχε αρχικά την κοινωνική εντολή να διασφαλίσει ότι όλοι οι πολίτες σε μια δημοκρατία έχουν ίσα δικαιώματα να ζουν με αξιοπρέπεια, πράγμα που σημαίνει ότι μπορούν να συμμετέχουν σε όλες τις αποφάσεις, χωρίς εξαίρεση, προκειμένου να δημιουργηθεί ένας κόσμος στον οποίο να επικρατεί το ωραίο, το καλό, το αληθινό, το ουσιαστικό και το δημιουργικό.
Είναι ουτοπία; Βεβαίως είναι. Είναι όμως μια συγκεκριμένη ουτοπία, με την έννοια ότι δεν-υπάρχει-ακόμη, αλλά που θέλουμε και μπορεί να υπάρξει.
[1] Antonio Gramsci: Gefängnishefte Bd. 7, Heft 13 - §17. Argument-Verlag, Hamburg 1996, S. 1563.
Διαβάστε όλα τα άρθρα του αφιερώματος του Cretalive με τίτλο Η Κρήτη Όπως Δεν Την Θέλουμε
Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη
