ΚΡΗΤΗ
«Μάτια στο σκοτάδι»: «Όταν μπήκαμε στο σπίτι βρήκαμε δεμένο το παιδί»
H υπαστυνόμος Μαργαρίτη και οι αστυνόμοι Χατζημιχαήλ και Μάλιος μιλούν στο Cretalive.gr
Της Ευαγγελίας Καρεκλάκη
Τόσα παράθυρα στον κόσμο, κι όμως, πολλές φορές, το σκοτάδι είναι αδιαπέραστο…Σαν να το «τρέφουν» οι παιδικές σιωπές και οι εφηβικοί εφιάλτες. Συνήθισαν τα μάτια τους το μαύρο, όμως η ψυχή τους αδειάζει σιγά-σιγά. Πού πήγαν οι καλές νεράϊδες των παραμυθιών; Μήπως ήταν κακά παιδάκια και έκαναν ζαβολιές; Ποιος θα ακούσει την «σιωπή» τους; Ποιος θα ακούσει την προσευχή τους; Ποιος θα νιώσει τον πόνο τους; Ποιος θα πιάσει το χέρι τους; Ποιος θα «δει» το σκοτάδι τους για να ανάψει το φως; «Τα Μάτια στο Σκοτάδι» είναι μία έρευνα του Cretalive.gr για την κακοποίηση αλλά και την παραβατικότητα των ανηλίκων στην Κρήτη, με συνεντεύξεις-συζητήσεις των επικεφαλής των Γραφείων Προστασίας Ανηλίκων. Και ήταν συζητήσεις με πικρές αλλά και λυτρωτικές αλήθειες.
«Μάτια στο σκοτάδι»: ο μύθος του λευκού βαν και ο «κακός λύκος» της …αγίας ελληνικής οικογένειας
Χανιά: «δε γίνεται να μη «λυγίσεις», όσο καλά και αν έχεις εκπαιδευτεί»
«Θυμάμαι ότι είχα διακόψει την κατάθεση… Είχα φορτιστεί τόσο συναισθηματικά που δεν μπορούσα να συνεχίσω» εξομολογείται στο Cretalive.gr η υπαστυνόμος Β’, Ευαγγελία Μαργαρίτη, επικεφαλής του Γραφείου Προστασίας Ανηλίκων της Ασφάλειας Χανίων. Από 20 ετών, από τα πρώτα βήματα της επαγγελματικής της διαδρομής, βρέθηκε σε υπηρεσία Ανηλίκων, στην Αθήνα. Σήμερα, 25 χρόνια μετά, η υπαστυνόμος παραμένει ταγμένη σε αυτό που κάνει, όμως το ψυχικό κόστος δεν είναι-και δεν μπορεί άλλωστε να είναι-μικρό. «Δε νομίζω ότι μετά από τόσα χρόνια έχω εξοικειωθεί συναισθηματικά.. Έχω πιάσει αρκετές φορές τον εαυτό μου να κλαίει. Κάθε περιστατικό είναι διαφορετικό. Το βλέμμα κάθε παιδιού είναι διαφορετικό. Δε γίνεται να μην «λυγίσεις» ανθρώπινα, όσο καλά και να το διαχειριστείς, όσο καλά και αν έχεις εκπαιδευτεί. Το αγαπάμε το αντικείμενο. Ποτέ δεν έχουμε σκεφτεί να αλλάξουμε επειδή δεν αντέχουμε να σηκώνουμε πλέον το βάρος. Όλο αυτό απαιτεί αφοσίωση. Χρειάζεται επαγγελματισμός αλλά και ανθρώπινη ζεστασιά».
Από τα περιστατικά που έχουν «γράψει» στην ψυχή της είναι η ιστορία ενός έφηβου κοριτσιού, το οποίο βασάνιζε σκληρά ο βίαιος πατέρας του. Άκουγαν το κλάμα και τα ουρλιαχτά του και προσπαθούσαν να εντοπίσουν από ποιο σπίτι ακούγονταν. «Από τις φωνές καταφέραμε να βρούμε το διαμέρισμα. Όταν μπήκαμε στο σπίτι, βρήκαμε δεμένο το παιδί. Ήταν σοβαρά κακοποιημένο σωματικά. Σε πολύ άσχημη κατάσταση. Το μεγαλύτερο από τα τέσσερα παιδιά της οικογένειας. Η περιγραφή όλων αυτών που βίωνε ήταν πραγματικά συγκλονιστική, όχι μόνο για το ίδιο το κορίτσι αλλά και για τα μικρότερα αδέρφια του που μεγάλωναν σε ένα άκρως κακοποιητικό περιβάλλον. Παρατηρήσαμε ότι τα μικρότερα αδερφάκια είχαν υιοθετήσει ως τρόπο συμπεριφοράς και επικοινωνίας τη βία και εντός οικογένειας αλλά και εκτός σπιτιού. Ο πατέρας φυλακίστηκε. Θυμάμαι ότι είχα διακόψει την κατάθεση του κοριτσιού γιατί δεν μπορούσα να συνεχίσω… Τόσο πολύ είχα συγκινηθεί. Και πραγματικά δεν ξέρω πόσος χρόνος απαιτείται όταν έχεις ζήσει σε ένα τέτοιο βίαιο περιβάλλον, ώστε με την κατάλληλη υποστήριξη να σταθεί κάποιος στα πόδια του και να επουλώσει, ως ένα βαθμό, τα σημάδια της ψυχής του».
Και η υπαστυνόμος Μαργαρίτη, όπως και η επικεφαλής συνάδελφος της στο Γραφείο Προστασίας Ανηλίκων Ηρακλείου πιστεύει ότι αυτά πάντα συνέβαιναν…
«Δεν πιστεύω ότι τα περιστατικά ήταν λιγότερα στο παρελθόν και ξαφνικά, όπως ακούγεται, μετά την πανδημία εμφανίστηκαν όλα… Όχι, υπήρχαν και πριν. Ισχύει όμως το «κουκούλωμα». Παλαιότερα δεν έβγαιναν στην επιφάνεια. Και επειδή τα περιστατικά αυτά λάμβαναν χώρα σε κάποιες επαρχιακές κοινωνίες, σε κάποια χωριά, ήταν ακόμα πιο δύσκολο να ανοίξουν τα στόματα… Πλέον, νομίζω, ότι το διαδίκτυο-ένα από τα καλά του-οι διάφορες γραμμές βοήθειας ΜΚΟ και το σχολείο, είναι «πηγές» από τις οποίες αντλούμε πληροφορίες» επισημαίνει.
«Θέλω βοήθεια», το ανώνυμο sms που έσωσε το αγόρι
Αρκετά περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης αποκαλύφθηκαν μετά από ανώνυμα μηνύματα σε γραμμές βοήθειας, όπως το «Χαμόγελο του Παιδιού». Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός παιδιού που έστειλε ένα τέτοιο μήνυμα και με τον τρόπο του ζητούσε απεγνωσμένα βοήθεια. Δεν γινόταν σαφή αναφορά των όσων βίωνε, ανέφερε όμως ότι ήταν άσχημα ψυχολογικά και αυτοτραυματιζόταν. Το παιδί ταυτοποιήθηκε, εντοπίστηκε και με την συνδρομή των ψυχολόγων της Αστυνομίας «λύθηκε» και μοιράστηκε μαζί τους όσα πραγματικά βίωνε.
"Καθηλωτική η στιγμή που ένα μικρό παιδάκι περιγράφει, μέσα στην αθωότητα του, τον βιασμό του σαν μία καθημερινή ιστορία"
Όπως και στο Ηράκλειο, έτσι και στα Χανιά ο ρόλος της εκπαιδευτικής κοινότητας στο κομμάτι της πληροφόρησης είναι εξαιρετικά σημαντικός. «Την τελευταία 4ετία και κυρίως την τελευταία 2ετία η σχολική κοινότητα έχει ενεργοποιηθεί σημαντικά. Παλαιότερα υπήρχε από μέρους τους μεγάλη διστακτικότητα ότι κάτι μπορεί να μην ισχύει, να μην πούνε τίποτα μήπως μπλέξουν κάποιον άδικα ή μπλέξουν και οι ίδιοι. Πλέον έχει τονιστεί ότι ως εκπαιδευτικοί είναι υποχρεωμένοι να αναφέρουν το παραμικρό που θα υποπέσει στην αντίληψη τους… Θυμάμαι μία καθηγήτρια που έφθασε στις Αρχές γιατί το παιδί μέσα στο καλοκαίρι φορούσε χοντρό μακρυμάνικο φούτερ για να καλύψει τα σημάδια της κακοποίησης».
Η λύτρωση της εξομολόγησης, τα ψυχοσωματικά και η παραγραφή
Η στιγμή που ένα μικρό παιδάκι περιγράφει, μέσα στην αθωότητα του, τον βιασμό του σαν μία καθημερινή ιστορία καθώς δεν έχει συνειδητοποιήσει το μέγεθος της βαρύτητας, περιγράφεται ως καθηλωτική από την υπαστυνόμο. Δεν ξέρει τι ακριβώς είναι αυτό, ξέρει όμως ότι δεν του αρέσει να γίνεται. Και φυσικά, σε αρκετές περιπτώσεις, συνήθως μετά τη δημοσιοποίηση των στοιχείων ενός κατηγορουμένου για σεξουαλική κακοποίηση, στην υπηρεσία τους προσέρχονται και ενήλικες γυναίκες που υπήρξαν θύματα του ίδιου προσώπου, ακόμα και στο μακρινό παρελθόν. «Είχαν δημοσιοποιηθεί με εισαγγελική διάταξη τα στοιχεία ενός εκπαιδευτικού. Μετά τη δημοσιοποίηση, είχαν έρθει ενήλικες γυναίκες που υπήρξαν μαθήτριες του πριν από 15 χρόνια και είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά. Και σε άλλες περιπτώσεις, γυναίκες 35-40 ετών, οι οποίες πλέον έχουν αποκτήσει τις δικές τους οικογένειες. Αισθάνθηκαν τώρα δυνατές και μπόρεσαν να το μοιραστούν. Σε ένα μεγάλο ποσοστό είχαν λάβει βοήθεια από ειδικούς, ψυχολόγους-ψυχιάτρους, ενώ πολλές υπέφεραν από ψυχοσωματικά προβλήματα. Και έχω παρατηρήσει ότι το μοιράζονται μαζί μας γυναίκες που έχουν παιδιά που προσεγγίζουν την ηλικία εκείνη κατά την οποία οι ίδιες είχαν κακοποιηθεί. Το δυστύχημα σε όλο αυτό είναι ότι πολλά από τα αδικήματα έχουν παραγραφεί…»
Η επικεφαλής του Γραφείου Προστασίας Ανηλίκων Χανίων προτρέπει τα θύματα τέτοιων καταστάσεων να εμπιστευτούν πρόσωπα με τα οποία νιώθουν ασφάλεια και να μιλήσουν. Ας είναι και κάποιος ανήλικος. Ή ας στείλουν ένα μήνυμα σε γραμμή βοήθειας. «Εμείς είμαστε κοντά τους και βρίσκουμε πάντα τον τρόπο να το χειριστούμε όλο αυτό με διακριτικότητα» τονίζει.
Ρέθυμνο: «όταν γίνεται μία καταγγελία, δεν υπάρχει περιθώριο να χάσουμε καμία ευκαιρία για να βρούμε την άκρη»
Στο Ρέθυμνο επικεφαλής του Γραφείου Προστασίας Ανηλίκων είναι ο Αστυνόμος Α’, Μηνάς Χατζημιχαήλ, ο οποίος υπηρετεί χρόνια στη δημόσια Ασφάλεια και είναι ένας αξιωματικός με σημαντική εμπειρία και στον χειρισμό τέτοιων υποθέσεων. Σε απόλυτη ταύτιση με τις συνάδελφους του, εκτιμά και εκείνος ότι στο κομμάτι των σεξουαλικών αδικημάτων, υπάρχει πια μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση, γι’ αυτό και πολλές περιπτώσεις ξεκινούν να ερευνώνται από μία ανώνυμη καταγγελία στην Αστυνομία ή στο «Χαμόγελο του Παιδιού». «Μπορεί στο παρελθόν να γίνονταν και πιο ακραία πράγματα. Σήμερα όμως ο κόσμος μιλάει και υπάρχουν άνθρωποι που είναι γνώστες του αντικειμένου και θα ακούσουν με μεγάλη προσοχή. Στο Ρέθυμνο έχουμε αύξηση των δικογραφιών κατά συνέπεια της αύξησης των καταγγελιών», λέει.
«Σκέφτεσαι μέρα-νύχτα πώς θα το προσεγγίσεις το θέμα, τι θα κάνεις για να έχεις το σωστό αποτέλεσμα»
Αναμφίβολα από μέρους της Πολιτείας έχουν γίνει σημαντικά βήματα για τον χειρισμό αυτών των ευαίσθητων υποθέσεων, όμως, υπάρχουν ακόμα αντικειμενικές δυσκολίες και ιδιαίτερα στις περιπτώσεις εκείνες που προκύπτει κάτι εκτάκτως μέσα στη νύχτα στο πλαίσιο του αυτοφώρου. Ακόμα και σήμερα, για παράδειγμα, σε αρκετές επαρχιακές πόλεις, δεν είναι δεδομένη, ούτε εύκολη, η διάθεση ανά πάσα ώρα και στιγμή κάποιου ψυχολόγου, παιδοψυχολόγου ή παιδοψυχίατρου. Μην ξεχνάμε ότι προσφάτως στο Ρέθυμνο η μοναδική παιδοψυχίατρος ωθήθηκε σε παραίτηση από το νοσοκομείο της πόλης. Αυτό σημαίνει ότι «τίποτε δεν είναι αυτονόητο» και από πλευράς των αστυνομικών απαιτείται πολλές φορές υπερπροσπάθεια για να λειτουργήσει το σύστημα όπως ακριβώς πρέπει, με στόχο την προστασία του παιδιού αλλά και την διασφάλιση της υπό έρευνα υπόθεσης, να μην χαθούν δηλαδή κρίσιμα στοιχεία αλλά και να μην τεθεί ζήτημα ακυρότητας.
Σίγουρα, ο χειρισμός τέτοιων περιστατικών δεν είναι εύκολος και το ψυχικό αποτύπωμα που αφήνει η κάθε περίπτωση είναι έντονο. «Όταν έρθει σε μας μία καταγγελία, υπάρχει έντονη πίεση να βρούμε την άκρη. Ζοριζόμαστε ψυχικά. Δεν υπάρχει περιθώριο να χάσουμε καμία ευκαιρία για να φθάσουμε στην αλήθεια. Σκέφτεσαι μέρα-νύχτα πώς θα το προσεγγίσεις το θέμα, τι θα κάνεις για να έχεις το σωστό αποτέλεσμα» λέει ο αστυνόμος. «Θυμάμαι μία περίπτωση ηλικιωμένου που έβαζε στο αυτοκίνητο του ένα μικρό κοριτσάκι και πήγαιναν σε κάποια απομακρυσμένα σημεία της πόλης. Υπήρχε έντονη υπόνοια ότι κακοποιούσε το παιδί». Εκείνος αρνήθηκε ότι έκανε κάτι κακό, ενώ και το κοριτσάκι αρχικώς αντιδρούσε, έκλαιγε, δε συνεργαζόταν. «Το παιδί, μετά από ώρες και με την κατάλληλη προσέγγιση από την παιδοψυχολόγο, μίλησε. Και όχι μόνο μίλησε, αλλά υπέδειξε και κάποια ευρήματα μέσα στο αυτοκίνητο. Τα εξετάσαμε στα εργαστήρια και ήταν πολύ αποκαλυπτικά σε σχέση με όσα περιέγραψε το κοριτσάκι. Ο ηλικιωμένος είχε προφυλακιστεί».
Άγιος Νικόλαος: «δεν αφήνουμε τίποτα στην τύχη του»
«Έχουμε διερευνήσει κάποιες καταγγελίες, όμως τελικώς-ευτυχώς- δεν προέκυψε κάτι επιλήψιμο» λέει στο Cretalive.gr o αστυνόμος Α’, Γιώργος Μάλιος, ο οποίος ως διοικητής της Ασφάλειας Αγίου Νικολάου έχει την ευθύνη χειρισμού υποθέσεων που αφορούν ανήλικους. Σε αντίθεση με κάποιες περιπτώσεις που έχουν να κάνουν κυρίως με revenge porn μεταξύ ανηλίκων, η υπηρεσία τους δεν έχει χειριστεί τον τελευταίο χρόνο κάποια υπόθεση σεξουαλικής κακοποίησης σε βάρος παιδιού ή εφήβου. Ο αστυνόμος εξηγεί ότι «κατά καιρούς φθάνουν στη διάθεση τους κάποιες πληροφορίες, και από εκπαιδευτικούς, και τις εξετάζουν με μεγάλη σχολαστικότητα. Ωστόσο από την έρευνα δεν προκύπτουν εν τέλει στοιχεία που να συνηγορούν υπέρ της διάπραξης κάποιου σχετικού αδικήματος ώστε να κινηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία. Υπογραμμίζει, όμως, με έμφαση ότι από μέρους τους «τίποτα δεν μένει στην τύχη του και όλα ψάχνονται». Παράλληλα, ο αστυνόμος τονίζει ότι η εμπιστευτικότητα είναι το Α και το Ω σε αυτές τις υποθέσεις και προτρέπει να εμπιστευθεί την ΕΛ.ΑΣ όποιος έχει κάποια πληροφορία ή υποψία.
Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη
