ΚΡΗΤΗ
«Μάτια στο σκοτάδι»: ο μύθος του λευκού βαν και ο «κακός λύκος» της …αγίας ελληνικής οικογένειας
Αστυνόμος Δ. Ζέρβα: «δε γίναμε ξαφνικά μια κοινωνία τεράτων. Παλιά, απλώς, τα «κουκούλωναν»
Της Ευαγγελίας Καρεκλάκη
Τόσα παράθυρα στον κόσμο, κι όμως, πολλές φορές, το σκοτάδι είναι αδιαπέραστο…Σαν να το «τρέφουν» οι παιδικές σιωπές και οι εφηβικοί εφιάλτες. Συνήθισαν τα μάτια τους το μαύρο, όμως η ψυχή τους αδειάζει σιγά-σιγά. Πού πήγαν οι καλές νεράϊδες των παραμυθιών; Μήπως ήταν κακά παιδάκια και έκαναν ζαβολιές; Ποιος θα ακούσει την «σιωπή» τους; Ποιος θα ακούσει την προσευχή τους; Ποιος θα νιώσει τον πόνο τους; Ποιος θα πιάσει το χέρι τους; Ποιος θα «δει» το σκοτάδι τους για να ανάψει το φως; «Τα Μάτια στο Σκοτάδι» είναι μία έρευνα του Cretalive.gr για την κακοποίηση αλλά και την παραβατικότητα των ανηλίκων στην Κρήτη, με συνεντεύξεις-συζητήσεις των επικεφαλής των Γραφείων Προστασίας Ανηλίκων. Και ήταν συζητήσεις με πικρές αλλά και λυτρωτικές αλήθειες.
Ηράκλειο: στο 99% των περιπτώσεων ο κακοποιητής είναι πρόσωπο που ανήκει στο οικογενειακό περιβάλλον
Όσο διασχίζω τον μακρύ διάδρομο της Υποδιεύθυνσης Δίωξης και Εξιχνίασης Εγκλημάτων Ηρακλείου στο μυαλό μου μπαινοβγαίνουν, με το «έτσι θέλω», δεκάδες πληροφορίες από παλαιότερες υποθέσεις. Δεν θυμάμαι τι έφαγα χθες και όμως θυμάμαι σαν χθες, ονόματα, βλέμματα, λέξεις, φράσεις, συναισθήματα… Γραφείο 17. Σταματάω. Η πόρτα ανοίγει πριν προλάβω να χτυπήσω. Η Αστυνόμος Α’, Δήμητρα Ζέρβα, επικεφαλής του Γραφείου Προστασίας Ανηλίκων, είχε ήδη ενημερωθεί από την πύλη. Ο υπαστυνόμος Α’, Κωνσταντίνος Γιαννουλάκης και ο αρχιφύλακας, Γιώργος Σφακάκης ,οι συνάδελφοι-συνεργάτες της, βρίσκονται πίσω από τους υπολογιστές τους. Οι παιδικές ζωγραφιές στους τοίχους «σπάνε» κάπως τη …μαυρίλα. Περιεργάζομαι για λίγο τον μικροσκοπικό παιδότοπο στην άκρη του δωματίου, τα παιχνίδια, τους μαρκαδόρους…
-«Τελικά, τι πιστεύετε ότι ισχύει; Έχουν αυξηθεί τόσο δραματικά τα περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης ή έχουν αυξηθεί οι καταγγελίες; Είναι κάτι για το οποίο διερωτώνται πολλοί εκεί έξω»
-«Είναι αρκετά τα περιστατικά, δυστυχώς… Δεν θεωρώ όμως ότι τώρα, ξαφνικά, γίναμε μία κοινωνία τεράτων. Νομίζω ότι πάντα υπήρχαν αυτά τα περιστατικά, απλά παλαιότερα κουκουλώνονταν», εκτιμά βάσει της πολυετούς εμπειρίας της στο αντικείμενο.
"Όλοι έχουμε ζοριστεί, όλοι έχουμε κλάψει..."
Το παράδειγμα που φέρνει στην συζήτηση μας είναι άκρως σοκαριστικό και συγκλονιστικό, αλλά αποτυπώνει τις «τσιμεντωμένες» αντιλήψεις και την κυρίαρχη νοοτροπία προηγούμενων δεκαετιών, τότε που όλα κρύβονταν κάτω από το χαλί, υπό το φόβο του κοινωνικού στιγματισμού και της μη αποκατάστασης δια του γάμου, τότε που τίποτα δεν έπρεπε να διαταράσσει το αψεγάδιαστο προφίλ της αγίας ελληνικής οικογένειας.
«Την έβγαζαν τρελή, την κλείδωναν σε μοναστήρια, δεν της έδινε κανείς σημασία»
«Είχε έρθει πιο παλιά εδώ, σε μας, μια γυναίκα 50 ετών. Είχε έρθει με αφορμή μία κατάθεση για άλλη υπόθεση. Όταν ήρθε είχαν παραγραφεί όλα τα αδικήματα. Μέχρι εκείνη την στιγμή δεν της είχε δώσει κανένας σημασία. Την έβγαζαν τρελή, ανισόρροπη, την κλείδωναν σε μοναστήρια, την έτρεχαν, την έραναν. Είχε μιλήσει στους γονείς της ξανά και ξανά. Την αγνόησαν. Της είπαν δεν θα μιλήσεις. Προσωπικά ήταν πολύ σοκαριστικό που με αγωνία με ρώτησε στο τέλος: «εσύ με πιστεύεις;». Είχε κακοποιηθεί από οικείο πρόσωπο και δεν την πίστευε κανείς. Είναι ένα περιστατικό που έτυχε να έρθει. Είναι όμως πολλά. Θεωρώ ότι τότε, πριν 40 χρόνια, και να συνέβαινε κάτι τέτοιο στα χωριά, δεν νομίζω ότι θα το έλεγε κανείς. Ή και να είχε το κουράγιο να το πει, δεν θα γινόταν και κάτι. Έλεγαν «σώπασε γιατί- για παράδειγμα-πώς θα σε παντρέψουμε. Ένα πολύ σημαντικό ζήτημα της εποχής. Τώρα μιλάνε πιο εύκολα. Πάλι όμως είναι δύσκολο. Ειδικά όταν είναι ο πατέρας του παιδιού, ο θείος του παιδιού, που έχουν μία άλλη σχέση. Αλλά νομίζω-αυτό λέμε κι αυτό πρέπει να περάσει στον κόσμο- είναι ο μόνος δρόμος. Δε γίνεται αλλιώς».
Ηταν πολύ σοκαριστικό που με αγωνία με ρώτησε στο τέλος: «εσύ με πιστεύεις;»
Το ψυχικό φορτίο που κουβαλούν και οι ίδιοι από την άμεση ενασχόληση τους με αυτές τις υποθέσεις είναι τεράστιο, όπως εξομολογείται. «Μπορεί, ίσως, να φαίνεται περίεργο, όμως από τα πιο σοκαριστικά πράγματα είναι να παίρνεις κατάθεση από ενήλικο που είχε υποστεί κάτι τέτοιο στην παιδική του ηλικία ή στην εφηβεία του. Οι ενήλικες σε αυτήν την ηλικία έχουν πλήρη συνείδηση για το τι τους έχει συμβεί. Έχει διαλύσει η ζωή τους μέχρι εκείνη την ώρα. Τα παιδιά και ειδικά τα πιο μικρούλικα, δεν έχουν συνειδητοποιήσει το μέγεθος αυτού που τους συμβαίνει. Και αν υπάρξει σωστή παρέμβαση από ‘κει και πέρα, το παιδί μπορεί να προχωρήσει στη ζωή του. Δεν μπορεί να το ξεχάσει, μπορεί να προχωρήσει κάπως καλύτερα. Εκείνος, όμως, που μπορεί να το είπε και δεν του έδωσαν καμία σημασία ή μπορεί να το «έθαψαν», όταν έρχεται στα 30 του χρόνια να πει αυτό που του συμβαίνει, βλέπεις όλη την πορεία μέχρι να φθάσει στο σημείο να μιλήσει. Είναι πολύ διαφορετικό να βλέπεις τον 30χρονο να κλαίει μπροστά σου. Και τους ρωτάμε δύσκολες ερωτήσεις γιατί μας ενδιαφέρει να δούμε αν στοιχειοθετείται το αδίκημα. Όταν, όμως, φεύγουν από δω είναι ήρεμοι, ανακουφισμένοι. Νιώθουν δυνατοί» περιγράφει.
«Γιατί τώρα;» αυτή η ερώτηση ΔΕΝ υπάρχει στο ερωτηματολόγιο της ΕΛ.ΑΣ
Είναι η ερώτηση που πολλοί σπεύδουν να κάνουν όταν καταγγέλλονται περιστατικά χρόνια μετά την φερόμενη τέλεση των πράξεων. «Γιατί τώρα;». Μία ερώτηση που από φύση της υποκρύπτει μπόλικη δόση καχυποψίας και αμφισβήτησης. «Γιατί τώρα μπορούνε. Δεν υπάρχει «γιατί» σε αυτά. Είναι από τις ερωτήσεις που δεν τις ρωτάμε ποτέ στις καταθέσεις. Ο κάθε άνθρωπος που έρχεται να σου μιλήσει, σου εξηγεί με τον τρόπο του γιατί τώρα. Καταλαβαίνεις, για παράδειγμα, ότι μπορεί να το είχε πει τότε και να μην είχε ακουστεί από κανέναν. Μπορεί να το είχε πει ευθέως και να μην είχε ακουστεί πριν 15-20 χρόνια από την οικογένεια του. Να μην τον πίστεψαν, να το «έθαψαν». Σου εξηγεί όμως γιατί βρίσκει τη δύναμη να το πει τη δεδομένη χρονική στιγμή».
Κατά την Αστυνόμο είναι πραγματικός άθλος να φθάσει κάποιος μέχρι το γραφείο τους. «Δεν είναι ότι έγινε μία πράξη κάποια στιγμή στο παρελθόν και τέλος. Όλο αυτό μπορεί να διαρκεί χρόνια. Σε αυτά τα χρόνια πάντα υπάρχουν απειλές, τύπου θα σε σκοτώσω ή η μαμά σου θα πάει φυλακή. Υπάρχουν παιχνίδια δύναμης και εξουσίας: «εγώ είμαι μεγαλύτερος, θα πιστέψουν εμένα» ή κάνουν επίκληση ενός ισχυρού επαγγέλματος π.χ. «είμαι αστυνομικός και τους ξέρω όλους, δεν θα μου κάνουν τίποτα…». Υπάρχουν και περιπτώσεις που μπορούν να δωροδοκήσουν τα παιδιά με την αγορά καινούργιων πραγμάτων ή με χρήματα. Ή τους δημιουργούν πολλά αισθήματα ενοχής: «εσύ φταις που σου συμβαίνει». Το να φθάσουν μέχρι εδώ και να προσπεράσουν αυτά που τους έχουν πει, είναι πάρα πολύ δύσκολο».
Ο μύθος του λευκού βαν
Η κ. Ζέρβα και οι συνάδελφοι της δεν θα μπορούσαν να μην αναφερθούν στον αστικό μύθο του λευκού βαν που κατά καιρούς κυκλοφορεί στο Ηράκλειο και καραδοκεί να αρπάξει κάποιο παιδάκι με αποτέλεσμα να γίνεται ένας χαμός στο διαδίκτυο. «Δεν υπάρχει ένας άγνωστος, με ένα λευκό βαν, που θα βιάσει τα παιδιά σας. Συνήθως, είναι ένας μέσα από την οικογένεια που το κάνει αυτό. Δεν είναι ο άγνωστος Χ,Ψ που θα συναντήσουν τυχαία στο δρόμο. Στο 99% των περιπτώσεων είναι ένα πρόσωπο που έχει άμεση σχέση με την οικογένεια. Είτε είναι το στενό οικογενειακό είτε είναι κάποιος άλλος κοντινός. Δεν είναι ένας άσχετος πάντως. Γιατί αυτός ο Χ δράστης, θα πρέπει να αποκτήσει μία επαφή με το παιδί πρώτα. Δεν πάει κατευθείαν να το βιάσει «α, σε είδα, έλα να σε κακοποιήσω». Προφανώς αποκτά μία επαφή, μία εμπιστοσύνη και το προσεγγίζει σιγά-σιγά» υπογραμμίζει με εμφατικό τρόπο.
Μεγάλη «πηγή» αναφορών πλέον τα σχολεία
Τα σχολεία πλέον, εκπαιδευτικοί και σχολικοί ψυχολόγοι, αποτελούν-ευτυχώς-σοβαρή «πηγή» αναφορών. Περισσότερα από τα μισά περιστατικά που φθάνουν στις Αρχές, προέρχονται από τον χώρο του σχολείου. «Πλέον έχουν ευαισθητοποιηθεί πολύ και οι δάσκαλοι… καταλαβαίνουν ότι το να αναφέρεις κάτι σε μας, δεν σημαίνει ότι θα βρουν κάποιον μπελά. Τους εξηγούμε ότι εκείνοι ως δάσκαλοι μεταφέρουν αυτό που τους είπε το παιδί. Δεν έχουν ευθύνη για το τί είπε το παιδί. Αυτό που τους λέμε είναι: πες το σε μας για να δούμε τι έχει γίνει. Θα το διερευνήσουμε εμείς». Δεν είναι ο δάσκαλος αρμόδιος, δεν είναι ντετέκτιβ να το ερευνήσει. Αυτό είναι δική μας δουλειά. Αυτό λέμε και σε όλες τις ενημερώσεις που κάνουμε κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς».
"Στα παιδιά εξηγούμε ακριβώς ποιοι είμαστε και ποια είναι η διαδικασία."
Ως προς τη διαδικασία της εξέτασης, στους ανήλικους την κατάθεση λαμβάνει αυστηρά ο ψυχολόγος βάσει των ερωτήσεων που θα του δώσουν οι αστυνομικοί του Γραφείου. Στους ενήλικες η διαδικασία γίνεται από τους ίδιους, πάντα υπό την παρουσία ψυχολόγου. Και φυσικά, όπως πλέον προβλέπεται, η διαδικασία βιντεοσκοπείται. «Στα παιδιά εξηγούμε ακριβώς ποιοι είμαστε και ποια είναι η διαδικασία. Δεν τους λέμε, δηλαδή, θα συναντήσεις μία καλή κυρία να της μιλήσεις. Τους εξηγούμε για τις κάμερες. Θα πρέπει να τα καταγράψουμε. Υπάρχει απόλυτη κατανόηση, απόλυτη συνεργασία. Υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί να έχει περάσει καιρός και να μην υπάρχουν ευρήματα ή οι πράξεις να είναι τέτοιες που έτσι κι αλλιώς δεν θα υπήρχαν ευρήματα. Γι’ αυτό, καλώς, ευτυχώς, έχουμε αυτόν τον χώρο που υπάρχει καταγραφή γιατί πλέον, εκτός από εμάς, με το βίντεο μπορούν να δουν την κατάθεση εισαγγελείς και δικαστές. Σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό, κανένας δεν θα έρθει εδώ να εκθέσει τη ζωή του για κάτι το οποίο δεν έχει συμβεί. Η εμπειρία έχει δείξει ότι δεν θα μπει σε μία τέτοια διαδικασία».
Η ενοχή των γονιών
«Μα, καλά η μητέρα δεν είχε αντιληφθεί τίποτα;». Είναι μία ερώτηση που πολλές φορές ακούμε σε περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης. «Πολλές φορές δεν το καταλαβαίνουν οι μητέρες. Ξέρετε, έχουμε αρκετά περιστατικά που οι γονείς όντως ήταν πάνω από τα παιδιά. Τους μιλούσαν συνέχεια γι’ αυτό το θέμα. Κι όμως ο δράστης κατάφερε να «τρυπήσει» το δίχτυ ασφαλείας και να τα πείσει να μην μιλήσουν… Εκεί είναι ένα άλλο κομμάτι που καλούμαστε να διαχειριστούμε, που δεν είναι άμεσα δικό μας αλλά το βλέπεις εκείνη την ώρα, την ενοχή του γονέα γι’ αυτό που συμβαίνει στο παιδί του, πώς δεν το κατάλαβε…»
Τεράστιο το ψυχικό φορτίο
«Και πώς το διαχειρίζεστε όλο αυτό σε προσωπικό επίπεδο;» ρωτάμε. «Δεν είμαστε μοτεράκια, να πατήσουμε ένα κουμπί. Ο κάθε ένας έχει τις δικές του άμυνες ώστε να το διαχειρίζεται καλύτερα. Για μένα είναι πολύ δύσκολο πλέον, όλα αυτά τα χρόνια. Άλλος πάει στη δουλειά του και βαράει σφραγίδες όλη μέρα. Οι συνάδελφοι μου και εγώ ερχόμαστε εδώ, ανοίγουμε έναν φάκελο και βλέπουμε έναν βιασμό… Αυτή είναι η καθημερινότητα. Είναι πολύ σημαντικό ότι έχουμε μία επικοινωνία μετά την ολοκλήρωση του κάθε περιστατικού με τους ψυχολόγους που ήρθαν σε μας πριν από 2-2.5 χρόνια. Τουλάχιστον εμένα με βοηθάει να προχωρήσω. Όλοι έχουμε ζοριστεί, όλοι έχουμε κλάψει.. Είναι μεγάλο το φορτίο».
Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη
