ΚΡΗΤΗ
Διόδια, κόμβοι, προσφυγές: Παρεμβάσεις από τους φορείς για τη σύμβαση παραχώρησης του ΒΟΑΚ
Τοποθετήθηκαν εκπρόσωποι φορέων για το περιεχόμενο της πολυσέλιδης σύμβασης και τα "κενά" - Οι επισημάνσεις των βουλευτών
Στα θολά σημεία της σύμβασης παραχώρησης του ΒΟΑΚ εστίασαν το μεσημέρι της Τετάρτης (28.05.2025) οι εξωκοινοβουλευτικοί φορείς κατά την 2η συνεδρίαση στην Επιτροπή Παραγωγής & Εμπορίου της Βουλής.
Η σύμβαση παραχώρησης του ΒΟΑΚ ξανά στη Βουλή - Ακρόαση φορέων σήμερα
Την απουσία των βασικών παραρτημάτων της σύμβασης έθεσαν οι πρόεδροι των Ε.Ε. των ΤΕΕ ανατολικής και δυτικής Κρήτης, Γιώργος Ταβερναράκης και Βασίλης Κοντεζάκης, σημειώνοντας ότι χωρίς τα λεπτομερή οικονομικά δεδομένα δεν μπορεί να γίνει η κύρωση μιας σύμβασης, δεν μπορεί να κριθεί υπεύθυνα ούτε από τη Βουλή, ούτε από την επιστημονική κοινότητα ούτε από τους πολίτες.
Δείτε εδώ τη συζήτηση στην Επιτροπή Παραγωγής & Εμπορίου
"Ποια είναι τα ποσά που θα βάλει τελικά ο ανάδοχος, πόσα θα είναι τα χρήματα από το Δημόσιο, τι θα εισπράξει ο παραχωρησιούχος;" - ρώτησε ο κ.Ταβερναράκης, θέτοντας και το πως το Δημόσιο απέχει πλήρως από το ίδιο του το έργο, καθώς προβλέπεται μονομετοχική εταιρεία χωρίς τη συμμετοχή του κράτους. Στα διόδια, στην απουσία των παραρτημάτων, στα οικονομικά δεδομένα αναφέρθηκε και ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΔΚ, Βασίλης Κοντεζάκης.
Ο πρόεδρος της Δ.Ε. του Οικονομικού Επιμελητηρίου - τμήμα ανατολικής Κρήτης, Βαγγέλης Γκλάκας πρότεινε τη σύσταση επιτροπής παρακολούθησης και υλοποίησης του οικονομικού αντικειμένου του έργου, ενώ εξέφρασε την απαισιοδοξία του ότι μπορεί να αλλάξει κάτι στη σύμβαση, δεδομένου ότι η σύμβαση έχει ήδη υπογραφεί. Ο κ.Γκλάκας πρότεινε την εκπόνηση οικονομοτεχνικής μελέτης για τα διόδια με βάση τα ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της Κρήτης, τον μεγάλο αριθμό τουριστών, τονίζοντας ότι η τιμή ανά χιλιόμετρο πρέπει να είναι αισθητά χαμηλότερη ειδικά για τους μόνιμους κατοίκους. Ο ίδιος σημείωσε ότι είναι κρίσιμο, στο προτεινόμενο σχέδιο να προστεθεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα διέλευσης ως εναλλακτική διαδρομή, "όπως γίνεται παντού" όπως τόνιζε, για να έχει την επιλογή ο οδηγός να πάει πιο αργά αλλά να μην πληρώνει διόδια, ενώ ταυτόχρονα υπογράμμισε την ανάγκη ολοκλήρωσης των κάθετων αξόνων αλλά και τη χρηματοδότηση του εναλλακτικού αυτοκινητόδρομου από ένα νέο ταμείο που θα συσταθεί για την Κρήτη και θα χρηματοδοτείται από κάποιο ποσοστό των διοδίων τελών και τα τέλη κυκλοφορίας.
Ο κ.Γκλάκας υπογράμμισε την αναγκαιότητα η επένδυση αυτή να αφήσει αποτύπωμα και στην τοπική απασχόληση και πρότεινε στο σχέδιο νόμου να υπάρξει δέσμευση για ελάχιστο ποσοστό 30% τοπικής συμμετοχής κατά την κατασκευαστική περίοδο.
Ο πρόεδρος του τμήματος δυτικής Κρήτης του Οικονομικού Επιμελητηρίου, Παντελής Πετσετάκης συντάχθηκε με το υπόμνημα που κατέθεσε ο κ.Γκλάκας και τόνισε την απουσία οικονομοτεχνικής μελέτης για την απόδοση του έργου. Μιλώντας για τα διόδια και για ισόρροπη ανάπτυξη ο κ.Πετσετάκης σημείωσε ότι θα πρέπει να υπάρχει μια αναλογικότητα των διοδίων, κάτι που δεν προκύπτει από την παρούσα σύμβαση. Ζήτησε παράλληλα ρήτη απάντηση για το πότε θα ξεκινήσουν να πληρώνουν οι Κρητικοί διόδια!
Ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου Ηρακλείου Βαγγέλης Καρκανάκης εξέφρασε την ικανοποίηση του, για το γεγονός οτι δρομολογείται το σημαντικότερο αναπτυξιακό έργο της Κρήτης και επεσήμανε πως πρόκειται για ένα έργο που μπορεί να μετασχηματίσει τη φυσιογνωμία του νησιού, ενισχύοντας την ασφάλεια, τη συνδεσιμότητα και την οικονομική δραστηριότητα.
Ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Ηρακλείου αναφέρθηκε ωστόσο και σε ζητήματα που ανακύπτουν και ζήτησε:
• Απαλλαγή των αστικών μετακινήσεων από διόδια, χωρίς εξαιρέσεις – με ρητή αναφορά στο χρόνο κατασκευής.
• Εγκατάσταση του Εθνικού Συστήματος Αναλογικής Χρέωσης (ΕΣΧΗΔ) πριν από οποιαδήποτε επιβολή τελών, για δίκαιη κατανομή επιβάρυνσης.
• Ολοκληρωμένη κυκλοφοριακή μελέτη στους βασικούς κόμβους του Ηρακλείου.
• Πρόβλεψη για τις επιχειρηματικές και στρατηγικές περιοχές, όπως η ΒΙ.ΠΕ Ηρακλείου, τα Λινοπεράματα και το νέο αεροδρόμιο Καστελλίου.
• Προκαταρκτικά έργα οδικής ασφάλειας, για άμεση αναβάθμιση του υφιστάμενου δικτύου.
• Ολοκλήρωση του ΒΟΑΚ σε όλο το μήκος του νησιού, από την Κίσσαμο έως τη Σητεία.
«Ο ΒΟΑΚ δεν είναι απλώς μια υποδομή. Είναι στρατηγικό εργαλείο με δυνατότητα να αναδείξει την Κρήτη ως πρωταγωνιστή στην ευρύτερη αναπτυξιακή ατζέντα. Ο ΒΟΑΚ δεν πρέπει να περιορίζεται στις ανάγκες του σήμερα, αλλά να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της επόμενης δεκαετίας. Να παρακολουθεί —όχι να περιορίζει— την αυξητική ζήτηση μετακινήσεων που ενισχύει την τουριστική και εμπορική ζωή του νησιού. Ν’ αποτελέσει πυλώνα για τη δημιουργία ενός συστήματος συνδυασμένων μεταφορών, με άξονες τον οδικό, εναέριο και θαλάσσιο χαρακτήρα της Κρήτης και να συνδεθεί με κρίσιμες υποδομές, όπως το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλι και τις λιμενικές εγκαταστάσεις» τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Βαγγέλης Καρκανάκης και κατέθεσε υπόμνημα θέσεων και απόψεων του Επιμελητηρίου Ηρακλείου για το μείζον αυτό θέμα, επισημαίνοντας ότι το Επιμελητήριο Ηρακλείου παραμένει στη διάθεση της Πολιτείας για συνεχή εποικοδομητικό διάλογο.
Κυβερνητικές δεσμεύσεις για ΒΟΑΚ από την Κίσσαμο ως τη Σητεία ζήτησε ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου Χανίων Αντώνης Ροκάκης, σημειώνοντας ότι είναι απαίτηση του συνόλου της Κρήτης.
" Υπάρχουν όμως προφανείς και άδικες καθυστερήσεις με διαφορετικές φάσεις ωρίμανσης, ανά τμήματα του οδικού άξονα, γι’ αυτό απαιτείται συντονισμένη και αποτελεσματική δουλειά όλων των εμπλεκομένων, ώστε να αποφευχθεί ο ιδιότυπος αναπτυξιακός και κοινωνικός «ακρωτηριασμός» του νησιού μας" - τόνισε ο κ.Ροκάκης. Ο ίδιος για τα διόδια και τις απαλλαγές ανέφερε: "Αναμφίβολα, στο Επιμελητήριο Χανίων κρίνουμε ως θετικό το γεγονός ότι τουλάχιστον δεν θα επιβαρύνονται με διόδια οι διαδρομές των χρηστών μεταξύ κόμβων που εξυπηρετούν τις μικρής απόστασης αστικές μετακινήσεις: Στην παράκαμψη Χανίων: Βαμβακόπουλο, Μουρνιές, Σούδα (Νέος Προαίρεση), Σούδα. Δυστυχώς όμως διαπιστώνουμε την άνιση μεταχείριση των πολιτών της πιο ευαίσθητης επαρχίας του νησιού μας. Γιατί να μην δικαιούται ανάλογης απαλλαγής από τα διόδια και ο κάτοικος που θα εισέλθει στο νέο Βόρειο Οδικό Άξονα της Κρήτης από κάποιο περιφερειακό κόμβο της ενδοχώρας και θα εξέλθει από κοντινό κόμβο του ίδιου Δήμου;" ενώ για την μονομετοχική εταιρεία σημείωσε "μας προβληματίζει η συμβατική πρόβλεψη για την ίδρυση μονομετοχικής εταιρίας αποκλειστικά του Παραχωρησιούχου, η οποία θα διαχειρίζεται και θα εκμεταλλεύεται το έργο μετά την αποπεράτωση του. Από τη στιγμή όμως που το Ελληνικό Δημόσιο προβλέπεται συμβατικά ότι θα έχει ήδη καταβάλει σημαντικούς πόρους της χρηματοδότησης του κατασκευαστικού έργου, προτείνουμε να έχει το δικαίωμα αναλογικής - δίκαιης συμμετοχής και στη διαχείριση του νέου οδικού έργου".
Την απαλλαγή των δημοτών του Μαλεβιζίου από την καταβολή διοδίων κατά την κυκλοφορία τους στον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ), εντός των ορίων του Δήμου και του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Ηρακλείου – Γαζίου, ζήτησε ο Δήμαρχος Μαλεβιζίου Μενέλαος Μποκέας, στο πλαίσιο της τοποθέτησής του στη συνεδρίαση της Διαρκούς Επιτροπής Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής, για την κύρωση της σύμβασης παραχώρησης του τμήματος Χανιά – Ηράκλειο του ΒΟΑΚ.
Ο Δήμαρχος υπογράμμισε με έμφαση ότι «ο Δήμος Μαλεβιζίου έχει σηκώσει και εξακολουθεί να σηκώνει δυσανάλογα βάρη, φιλοξενώντας επί δεκαετίες οχλούσες εγκαταστάσεις στην περιοχή των Λινοπεραμάτων – το εργοστάσιο της ΔΕΗ, τον μεγαλύτερο ΧΥΤΑ της Κρήτης και το κομβικό έργο της Μεγάλης Ενεργειακής Διασύνδεσης. Αυτό που ζητάμε είναι σεβασμός και δικαιοσύνη».
Στην έναρξη της τοποθέτησής του, ο Μενέλαος Μποκέας ξεκαθάρισε ότι ο νέος ΒΟΑΚ είναι ένα εμβληματικό έργο που η Κρήτη έχει απόλυτη ανάγκη. Ωστόσο, σημείωσε ότι «τα ευεργετικά του αποτελέσματα, όπως προβλέπονται σήμερα, δεν αφορούν το Μαλεβίζι» και υπενθύμισε πως ο Δήμος έχει προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας, διεκδικώντας τροποποιήσεις στα κρίσιμα σημεία της μελέτης.
Ο Δήμαρχος Μαλεβιζίου κατά την τοποθέτηση του υποστήριξε πως ο νέος ΒΟΑΚ θα πρέπει να απελευθερώσει τον Πολεοδομικό Σχεδιασμό του Δήμου και όχι να τον συρρικνώσει, επιτρέποντας την απρόσκοπτη κίνηση οχημάτων και πεζών από το βόρειο προς το νότιο τμήμα της πόλης του Γαζίου.
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Μενέλαος Μποκέας εξήρε τη συνεργασία με τον Υφυπουργό Υποδομών Νίκο Ταχιάο, επισημαίνοντας ότι η προσφυγή στο ΣτΕ θα αποσυρθεί μόνο εφόσον υιοθετηθούν τα αιτήματα του Δήμου Μαλεβιζίου, που σχετίζονται άμεσα με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ασφάλεια των κατοίκων.
Επιφυλάξεις για το έργο διατύπωσε ο Δήμαρχος Ηρακλείου Αλέξης Καλοκαιρινός, ο οποίος τόνισε ότι ο ΒΟΑΚ διέρχεται από τον αστικό ιστό του Ηρακλείου, διχοτομεί την πόλη σε ένα μήκος επτά χιλιομέτρων και σήμερα δεν υπάρχει καμιά «παράκαμψη Ηρακλείου», ούτε και πρόκειται να υπάρξει όπως δημοπρατήθηκε το έργο, επισημαίνοντας: «Την μεγαλύτερη παραχώρηση καλείται να κάνει το Ηράκλειο. Άνευ ανταλλάγματος; Το αντάλλαγμα για το άμεσο μέλλον θα είναι η κατά το δυνατόν θεραπεία, όπως θα δείξουμε παρακάτω. Ωστόσο, ο Δήμος Ηρακλείου, δεν παραιτείται από το αίτημα της πραγματικής νότιας παράκαμψης της πόλης σε εύλογο χρόνο και ζητούμε μια πολιτική δέσμευση για την άμεση έναρξη των σχετικών μελετών».
ΒΟΑΚ: Οι απαιτήσεις του Δήμου Ηρακλείου στη Βουλή από τον Αλέξη Καλοκαιρινό
Ο Δήμαρχος Ηρακλείου παρουσίασε μια προς μια όλες τις αναγκαίες παρεμβάσεις της «παράκαμψης Ηρακλείου», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο και της μερικής υπογειοποίησης τμημάτων του ΒΟΑΚ στα όρια του αστικού ιστού. Επεσήμανε την ανάγκη να αναβαθμιστεί η κυκλοφοριακή λειτουργία του συστήματος αυτοκινητόδρομος – τοπικό οδικό δίκτυο – πόλη – λιμάνι, ώστε να αποφευχθούν χαοτικές καταστάσεις σε ώρες αιχμής και σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, λέγοντας ότι «Πρόκειται για θέματα ζωτικής σημασίας για το μέλλον του Ηρακλείου και την καθημερινότητα των πολιτών και των επισκεπτών του από τα οποία δεν δικαιούμαστε να αποστούμε ούτε κατ’ ελάχιστον». Επίσης, επεσήμανε την ανάγκη μη επιβολής διοδίων για τις αστικές μετακινήσεις στην περιοχή που θα συμπεριλαμβάνει και τον κόμβο του υφιστάμενου αεροδρομίου «Νίκος Καζαντζάκης», ζήτησε επιτακτικά πολιτική δέσμευση και για εναλλακτική οδική σύνδεση του Ηρακλείου με το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλλι, καθώς και την επέκταση του ΒΟΑΚ στην ανατολική Κρήτη.
Ο νομικός σύμβουλος του Δήμου Αποκορώνου Εμμ.Νικολούδης σημείωσε ότι ο Δήμος υιοθετεί τις απόψεις του ΤΕΕ/ΤΔΚ οι οποίες αποτυπώνονται και σε σχετικό ψήφισμα του Δημοτικού Συμβουλίου. Ο ίδιος έθεσε τα ζητήματα του κόμβου του πρώην Δήμου Αρμένων (ζητούν υπογειοποίηση του δρόμου), των δυτικών Καλυβών και του τμήματος του ΒΟΑΚ που θα περάσει από τα Δράμια.
Ο Πρόεδρος της ΠΕΔ Κρήτης Γιώργης Μαρινάκης τοποθετήθηκε με την ιδιότητα του Δημάρχου Ρεθύμνου λέγοντας πως με την επίφαση "να μην χάνουμε χρόνο", το έργο αυτό "σχεδιάστηκε για εμάς, χωρίς εμάς". Προοιώνισε προβλήματα κατά την κατασκευή, ενώ εξέφρασε τον προβληματισμό του για το μέλλον λόγω και των προσφυγών στο ΣτΕ. "Ό,τι φθηνότερο, ευτελέστερο μπορούσε να σχεδιαστεί για το Ρέθυμνο, έγινε" - τόνισε ο κ.Μαρινάκης, περιγράφοντας μια ασφυκτική πίεση σε μια πόλη που αναπτύσσεται ταχύτατα πληθυσμιακά και τουριστικά. Υπογράμμισε την απουσία πρόβλεψης ημικόμβου για εκτόνωση της πίεσης, απουσία υδραυλικών έργων παρά τις συνθήκες που ευνοούν τα πλημμυρικά φαινόμενα, την απουσία λωρίδων έκτακτης ανάγκης αφού ακολουθήθηκε η παλιά χάραξη.
Ο Αντιδήμαρχος για θέματα Ποιότητας Ζωής του Δήμου Μυλοποτάμου Σήφης Βουκάλης έκανε λόγο για ένα έργο πνοής, πολυαναμενόμενο το οποίο όπως είπε όμως "κινδυνεύει στην περιοχή μας να λειτουργήσει σαν τροχοπέδη για την ενδοχώρα παρά σαν αναπτυξιακό έργο". Ο ίδιος ζήτησε επανεξέταση του κόμβου στην περιοχή για να αποτραπεί η διέλευση οχημάτων μέσα από το Πάνορμο που είναι μια περιοχή ήδη κυκλοφοριακά συμφορημένη. Ζητά επίσης μια παράκαμψη στο Πάνορμο για τη διέλευση των τουριστικών λεωφορείων και την κυκλοφοριακή ελάφρυνση της περιοχής.
Ο Δήμαρχος Πλατανιά, Γιάννης Μαλανδράκης εξέφρασε την, εν μέρει, ικανοποίηση καθώς εντάσσεται στο οδικό τμήμα που έχει ενταχθεί ως προαίρεση της κύριας σύμβασης. Έθεσε ως ζητήματα την παράλληλη οδοποιία (οι 4 κόμβοι να έχουν παράλληλη σύνδεση εκτός ΒΟΑΚ για την εξυπηρέτηση κατοίκων κι εργαζομένων χωρίς επιβάρυνση από διόδια), την αναγκαιότητα κόμβων στον Πλατανιά και την Αγία Μαρίνα που ως τουριστικές περιοχές έχουν ανάγκη την επίλυση των κυκλοφοριακών προβλημάτων. Ο Δήμαρχος επισήμανε επίσης ότι δεν είναι δυνατόν να μην μπορούν να εξυπηρετηθούν άνευ διοδίων οι δημότες και οι εργαζόμενοι στον Δήμο ή να μην υπάρχει εναλλακτική διαδρομή εκτός ΒΟΑΚ.
Τέλος, ο κ.Μαλανδράκης παρέπεμψε σε δέσμευση για παρεμβάσεις οδικής ασφάλειας μετά το πολύνεκρο δυστύχημα που σημειώθηκε τον Αύγουστο του 2024, δέσμευση που δεν υλοποιήθηκε, ενώ εξέφρασε την παντελή αντίθεσή του στο να πληρώνονται διόδια για δρόμο, πριν γίνει ο δρόμος.
Ο Δήμαρχος Χερσονήσου, Ζαχαρίας Δοξαστάκης αναφέρθηκε σε μια σειρά ζητημάτων:
- Η κύρωση της σύμβασης από τη Βουλή αποσκοπεί στο να κατοχυρωθεί το δικαίωμα εκμετάλλευσης του έργου από τον παραχωρησιούχο και να τεθούν οι κανόνες δικαίου που διέπουν τη λειτουργία του έργου. Επίσης επιλύονται νομικά ζητήματα (άδειες, παρεκκλίσεις κ.α.).
- Η πολιτεία επιλέγει να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του έργου, άμεσα από τα έσοδα των διοδίων. Ο χρήστης πληρώνει και όχι ο φορολογούμενος. Τα 3/4 του κόστους των διοδίων πληρώνει ο χρήστης και το 1/4 το Δημόσιο. Τα διόδια συμβάλλουν και στην κατασκευή και τη λειτουργία των έργων. Το νομοσχέδιο επιλέγει το Ανοικτό Σύστημα Συλλογής Διοδίων και εγκαθιστά ο παραχωρησιούχος έναν ελάχιστο αριθμό Μεταγωγικών Σταθμών Διοδίων (ΜΣΔ).
- Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες οι πολίτες δεν πληρώνουν διόδια. Η Γερμανία έχει διόδια μόνο για τα φορτηγά. Ο Πρωθυπουργός της Πολωνίας Ματέους Μοραβιέτσκι, πρόσφατα δήλωσε: "Χτίζουμε αυτοκινητόδρομους κυρίως για να εξυπηρετούμε τους ανθρώπους, όχι για να είμαστε εισπρακτική μηχανή".
- Οι κάτοικοι της Κρήτης δικαιούνται την απαλλαγή από τα διόδια, λόγω των ειδικών χαρακτηριστικών, ελλείψεων υποδομών σε βασικά έργα υποδομής, αλλά και λόγω της συνεισφοράς της Κρήτης στην εθνική οικονομία. Οι υποχρεώσεις του κράτους για το έργο αυτό να καλυφθούν είτε με τη ρήτρα διαθεσιμότητας είτε με τη συνεισφορά άλλων έργων παραχώρησης που έχουν θετικό ισοζύγιο (Εγνατία, Αττική Οδός).
- Με το άρθρο 21 παρ. 6 του ν. 2539/1997 "Σχέδιο Ι. Καποδίστριας", υπήρχε ρητή πρόβλεψη απαλλαγής από τα διόδια των μόνιμων κατοίκων νησιωτικών περιοχών και η προστασία της νησιωτικότητας επιβάλλεται και από το Σύνταγμα της Ελλάδος. Το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος σημειώνει πως "ο κοινός νομοθέτης και η διοίκηση, όταν δρουν κανονιστικά, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των ορεινών και νησιωτικών περιοχών, μεριμνώντας για την ανάπτυξή τους".
- Ο χρήστης που διανύει ολόκληρη τη ζώνη χρέωσης δεν αδικείται. Το πρόβλημα αφορά στους χρήστες που διανύουν μικρότερη απόσταση από τη ζώνη χρέωσης. Αφορά στους πολίτες που διαμένουν πλησίον των ΜΣΔ. Επιβάλλεται η χορήγηση καρτών ελεύθερης διέλευσης ή αναστολή προσωρινής διέλευσης.
- Η πρόβλεψη από το ν/σ για εγκατάσταση και λειτουργία προσωρινών ΜΣΔ κατά τη διάρκεια κατασκευής του έργου κρίνεται υπερβολική.
- Τα διόδια ξεκινούν από 0,053 € ανά χλμ, αλλά δεν είναι σταθερό ποσό. Αναπροσαρμόζονται με βάση τη μεταβολή του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή που καταγράφει η ΕΛΣΤΑΤ. Επιπλέον με την οδηγία 2022/362 της Ε.Ε. τίθενται και άλλοι παράμετροι οι οποίοι προσαυξάνουν τα διόδια, όπως οι εκπομπές CO2, η μόλυνση του αέρα και η ηχορύπανση.
- Να συμπεριληφθούν στα οχήματα που δεν πληρώνουν διόδια και τα οχήματα των Δήμων: Ι.Χ., απορριμματοφόρα οχήματα, οχήματα καθαριότητας (σάρωθρα, ηλεκτρικά αμαξίδια και οχήματα καθαρισμού οδικού δικτύου, των οποίων η αρμοδιότητα έχει μεταφερθεί με νόμο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, υδροφόρες Πολιτικής Προστασίας κ.α. Σε περίπτωση που οι εργασίες καθαριότητας έχουν ανατεθεί από το Δήμο σε ανάδοχο τότε να απαλλάσσονται και τα οχήματα που χρησιμοποιεί ο εργολάβος για τον τομέα της καθαριότητας.
- Τι γίνεται με τη συντήρηση του υφιστάμενου ΒΟΑΚ στον ενδιάμεσο χρόνο, μέχρι την παράδοση του έργου; Ποιος φορέας αναλαμβάνει την ευθύνη (Περιφέρεια, Δήμος, ΟΑΚ ΑΕ, κτλ.) και με ποια πίστωση;
- Τα φορτηγά πρέπει να απαλλαγούν από την καταβολή διοδίων, εντός της αστικής ζώνης του Ηρακλείου (άρθρο 18.1.10 της σύμβασης) η οποία αποτελεί την πύλη της ΒΙΠΕ Ηρακλείου.
- Η πρόβλεψη στο άρθρο 18.1.10 της Σύμβασης Παραχώρησης ότι οι διαδρομές που πραγματοποιούν οι χρήστες με οχήματα κατηγορίας 1 και 2 (ΙΧ & μοτοσυκλέτες) μεταξύ των κόμβων του πίνακα 18.1.10 που εξυπηρετούν τις αστικές μετακινήσεις στον ΒΟΑΚ και δεν επιβαρύνονται με διόδια, εφόσον δεν έχει καταγραφεί προηγούμενη κίνηση του οχήματος εντός της τελευταίας ώρας προς την ίδια κατεύθυνση της μετακίνησης από κόμβο εισόδων ή προς κόμβο εξόδων εκτός των αναφερόμενων στον σχετικό πίνακα. Τονίζεται, ότι οι παρακάμψεις των πόλεων πρώτα πρέπει να απαλλαγούν από την καταβολή διοδίων.
- Ο τίτλος της Σύμβασης αναφέρει το τμήμα του ΒΟΑΚ "Χανιά – Ηράκλειο, ενώ η μελέτη και κατασκευή των 157 χιλιομέτρων καταλαμβάνει το τμήμα Χανιά – Χερσόνησος". Χρήζει αποσαφήνισης αν θα γίνουν εργασίες στο τμήμα του ΒΟΑΚ «Λινοπεράματα – Χερσόνησος», τα οποία έχουν κατασκευαστεί από ευρωπαϊκούς πόρους. Το τμήμα "Γούρνες – Χερσόνησος" έχει κατασκευαστεί από το ΕΣΠΑ 2014-2020. Τίθεται το ερώτημα αν η κατασκευή και χρηματοδότηση του κόμβου Καρτερού, η σήραγγα του "Κακού Όρους" και ο ανισόπεδος κόμβος της Ανώπολης συμπεριλαμβάνονται στη σύμβαση παραχώρησης. Να τονιστεί και επισημανθεί ότι η διατομή του τμήματος του ΒΟΑΚ "Ηράκλειο – Χερσόνησος", η οποία είναι τετράιχνος αυτοκινητόδρομος, με τη λειτουργία του Νέου Αεροδρομίου Ηρακλείου Κρήτης (ΝΑΗΚ) στο Καστέλι, δεν θα μπορέσει να εξυπηρετήσει τον κυκλοφοριακό φόρτο. Η έλλειψη μέσου σταθερής τροχιάς προς το ΝΑΗΚ και αγωγού μεταφοράς καυσίμων στο νέο αεροδρόμιο θα καταστήσουν το εν λόγω τμήμα του ΒΟΑΚ αδιαπέραστο. Επομένως θα πρέπει σοβαρά να εξεταστεί η ανάγκη δημιουργίας ενός ακόμη κλάδου, ανά κατεύθυνση στο τμήμα ΒΟΑΚ Ηράκλειο – Χερσόνησος ή να εκπονηθεί η μελέτη και κατασκευή μέσου σταθερής τροχιάς ως η καταλληλότερη λύση για το τμήμα του ΒΟΑΚ "Ηράκλειο – Χερσόνησος".
- Να εξετασθεί άμεσα και να επιλυθεί ορθολογικά και αποτελεσματικά η διαχείριση των ομβρίων υδάτων με έργα ανάσχεσης – εκτόνωσης ανάντη του ΒΟΑΚ και να οδηγηθούν με ασφάλεια στους φυσικούς αποδέκτες με όποια συμπληρωματικά έργα απαιτηθούν. Τα πλημμυρικά φαινόμενα του 2020 που έπληξαν την περιοχή του Δήμου Χερσονήσου πρέπει να προβληματίσουν.
- Μεγάλο μέρος του τμήματος του ΒΟΑΚ "Ηράκλειο – Χερσόνησος", διέρχεται μέσα από αστικές – τουριστικές περιοχές και προκειμένου να αντιμετωπισθεί η ηχορύπανση κατά το χρόνο κατασκευής και λειτουργίας του έργου, να αναπτυχθούν πλευρικά ηχοπετάσματα σ’ όλα εκείνα τα σημεία που θα ορίσει η μελέτη, που θα εκπονηθεί για το σκοπό αυτό.
«Το έργο του ΒΟΑΚ δεν μπορεί να είναι αποσπασματικό ή τμηματικό, αλλά οφείλει να καλύψει το σύνολο του νησιού, από την Κίσσαμο έως τη Σητεία, με όρους ισόρροπης ανάπτυξης και κοινωνικής δικαιοσύνης», τόνισε ο Περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης, κατά την παρέμβασή του στη συνεδρίαση της Διαρκούς Επιτροπής Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής.
Ο περιφερειάρχης Κρήτης παραβρέθηκε στην Επιτροπή στο πλαίσιο της συζήτησης για την κύρωση της Σύμβασης Παραχώρησης του έργου του Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ), στο τμήμα Χανιά–Ηράκλειο.
Όπως τόνισε χαρακτηριστικά ο Σταύρος Αρναουτάκης «δεν μπορεί η Κρήτη να παραμείνει διαιρεμένη και ο ΒΟΑΚ πρέπει να είναι ενιαίος και να καλύπτει όλο το νησί. Για εμάς, ΒΟΑΚ σημαίνει από την Κίσσαμο έως τη Σητεία». Στο πλαίσιο αυτό ζήτησε την άμεση δρομολόγηση της μελέτης για την υλοποίηση του έργου μέχρι τη Σητεία και την υλοποίηση των ώριμων μελετών που υπάρχουν έως την Παχειά Άμμο.
Σε ότι αφορά τα κομβικά σημεία σύνδεσης του ΒΟΑΚ και την διόρθωση του σχεδιασμού στο μεγάλο τμήμα του ΒΟΑΚ από τα Χανιά έως το Ηράκλειο, ο Περιφερειάρχης Κρήτης τόνισε πως πρέπει να υλοποιηθεί για τα Χανιά η απαραίτητη η σύνδεση του ΒΟΑΚ με το αεροδρόμιο και τη Σούδα.
Για το Ρέθυμνο επισήμανε το σοβαρό πρόβλημα με τις υφιστάμενες μελέτες και ζήτησε να ληφθούν υπόψη οι ομόφωνες αποφάσεις των θεσμικών οργάνων ενώ υπογράμμισε πως για το Δήμο Μαλεβιζίου υπάρχει ανάγκη για βελτίωση της πρόσβασης και λύση στα κυκλοφοριακά προβλήματα.
Για το Ηράκλειο τόνισε την ανάγκη για αναβάθμιση της πρόσβασης σε κατοικημένες περιοχές με έντονη κυκλοφορία. Ζήτησε την άμεση ενεργοποίηση του τούνελ στην περιοχή του Κακού Όρους, όπως είχε ομόφωνα προτείνει το Περιφερειακό Συμβούλιο, έργο κρίσιμο για το περιβάλλον και την αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας.
Για τα διόδια ο Περιφερειάρχης εξέφρασε την αντίθεσή του στην εφαρμογή διοδίων για τις καθημερινές μετακινήσεις των πολιτών, χωρίς εναλλακτικές διαδρομές και ζήτησε απαλλαγή ή σημαντικές εκπτώσεις για τους μόνιμους κατοίκους στις πόλεις.
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Περιφερειάρχης υπογράμμισε την ενότητα όλων των θεσμικών εκπροσώπων της Κρήτης, ανεξαρτήτως πολιτικής προέλευσης, στη διεκδίκηση του μεγάλου αναπτυξιακού έργου του ΒΟΑΚ.
«Η Περιφέρεια Κρήτης βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της διεκδίκησης. Είμαστε όλοι μαζί, περιφερειακοί σύμβουλοι, δήμαρχοι, βουλευτές όλων των κομμάτων, ενωμένοι, για να γίνει πράξη το μεγαλύτερο αναπτυξιακό έργο της Κρήτης, για εμάς και τα παιδιά μας», υπογράμμισε ο Σταύρος Αρναουτάκης.
Ο ίδιος ζήτησε επανεξέταση του ζητήματος των διοδίων, ελλείψει εναλλακτικής διαδρομής που θα είναι απαλλαγμένη από διόδια. "Είμαστε αρνητικοί πάνω στο θέμα των διοδίων, δεν εισακουστήκαμε, είναι απόφαση της κυβέρνησης όμως οι κάτοικοι θα πρέπει να έχουν μια μείωση ή να μην πληρώνουν καθόλου διόδια" - τόνισε ο Περιφερειάρχης Κρήτης.
Εκφράζοντας για μια ακόμα φορά την αγανάκτηση του ο Δήμαρχος Σητείας Γιώργος Ζερβάκης στην τοποθέτηση του μίλησε για την κατάφορη απαξίωση μιας ολόκληρης περιοχής, προτρέποντας τους εμπλεκόμενους έστω και τώρα να δουν και να αναγνωρίσουν την αναγκαιότητα και το δίκαιο του αιτήματος της Σητείας, για έναν ΒΟΑΚ που θα ενώνει και δεν θα διχοτομεί την Κρήτη.
Ο κ Ζερβάκης στάθηκε με έμφαση στην ελλειμματική χωροθέτηση του έργου στο Νομό Λασιθίου η οποία δεν ξεπερνά το 30% τη στιγμή που στους άλλους νομούς της Κρήτης καλύπτει το 100%, ενώ αναφέρθηκε εκτενώς και στην πληθυσμιακή, αναπτυξιακή και κοινωνική απομόνωση την οποία θα φέρει η γεωγραφική απομόνωση της περιοχής με την μη ολοκλήρωση του ΒΟΑΚ έως τη Σητεία, την ίδια στιγμή που έχει γίνει αποδεκτό το γεγονός της υποτιθέμενης κατασκευής του ΒΟΑΚ στο υπολειπόμενο τμήμα, χωρίς τα χαρακτηριστικά ενός σύγχρονου αυτοκινητόδρομου.
"Είναι αδιανόητο και αδύνατο για εμάς να αποδεχτούμε ότι θα εκτελεσθεί το μεγαλύτερο αναπτυξιακό έργο του νησιού εξαιρώντας μια ολόκληρη περιοχή η οποία δεν θα έχει δικαίωμα ισονομίας και ισοπολιτείας όπως η υπόλοιπη Κρήτη" τόνισε κλείνοντας ο Δήμαρχος Σητείας, υπενθυμίζοντας την δέσμευση του Πρωθυπουργού στην πρόσφατη συνάντηση τους για την διασφάλιση συγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων και χρηματοδοτικών εργαλείων για την ολοκλήρωση του έργου έως τη Σητεία.
Ο πρόεδρος των Τουριστικών Πρακτόρων Κρήτης, Μιχάλης Βλατάκης έθεσε ένα ερώτημα και κατέθεσε μια παρατήρηση για τον Τουρισμό. "Αληθεύει ότι θα μπουν διόδια σε δρόμους που δεν έχουν κατασκευαστεί; Θα πρωτοτυπήσουμε διεθνώς και θα γίνουμε για τους τουρίστες βιντεάκια στο tiktok, στο facebook και στο instagram για πληρωμή διοδίων σε ακατασκεύαστους δρόμους;" - είπε ο κ.Βλατάκης.
Ο ίδιος ακολούθως έθεσε τις συνέπειες στον Τουρισμό κάνοντας λόγο για καταστροφή για τα επόμενα 5-6 χρόνια, αν κλείσει δρόμος και σημειώνονται τεράστιες καθυστερήσεις στις μετακινήσεις.
Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ιδιοκτητών Τουριστικών Λεωφορείων Κρήτης, Στράτος Μαγκουσάκης έκανε λόγο για ένα έργο ιστορικής σημασίας για την Κρήτη που θα έπρεπε να έχει υλοποιηθεί εδώ και δεκαετίες, ένας δρόμος βαμμένος με αίμα αλλά και για πολιτικές εξαγγελίες που επιτέλους γίνονται πράξη.
Μίλησε για ένα έργο που η Κρήτη το απαιτεί, ένα έργο που πρέπει να θεωρείται αυτονόητο ότι θα εκτείνεται από την Κίσσαμο ως τη Σητεία και το οποίο θα συντελέσει στην ανάπτυξη αλλά και την οδική ασφάλεια. "Σαν νησί η Κρήτη, όπως συμβαίνει σε όλα τα νησιά, πρέπει εξαιρείται από τα διόδια" - είπε ο κ.Μαγκουσάκης τονίζοντας ότι η ... προκαταβολική καταβολή διοδίων τελών για δρόμο που ΘΑ κατασκευαστεί προσκρούει στη λογική και δεν αποτελεί ορθή εικόνα προς τους επισκέπτες μας.
Ασκώντας κριτική στην τακτική της Κυβέρνησης να αρνείται να φέρει στη Βουλή τα παραρτήματα της σύμβασης παραχώρησης του έργου του ΒΟΑΚ για το τμήμα Χανιά – Ηράκλειο και αναδεικνύοντας όλες τις αρνητικές πρωτοτυπίες της σύμβασης, πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τετάρτη 28/5 μια ακόμη τοποθέτηση στην Επιτροπή Παραγωγής & Εμπορίου της Βουλής, του Εισηγητή του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ, Τομεάρχη Οικονομικών & Ανάπτυξης της Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ Προοδευτική Συμμαχία, Βουλευτή Ηρακλείου Χάρη Μαμουλάκη.
Ο Χάρης Μαμουλάκης επεσήμανε ότι είναι προσβλητική η στάση της Κυβέρνησης της ΝΔ να μην παρουσιάζει στη Βουλή τα 17 παραρτήματα της σύμβασης, τα οποία σε 240 σελίδες περιλαμβάνουν το κόστος του έργου, τους υπεργολάβους, κ.α., όταν ο ίδιος ο Υπουργός δεσμεύτηκε πριν λίγες μέρες ότι θα τα παρέχει στους Βουλευτές, τονίζοντας: «Είναι τακτική σας η αδιαφάνεια, είναι χαρακτηριστικό σας στοιχείο η προσβολή στον Κοινοβουλευτισμό. Έχω την αίσθηση ότι δεν είναι τυχαία η απόκρυψη των παραρτημάτων».
Ο Εισηγητής του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ επανέλαβε ότι ο ΒΟΑΚ είναι μια ιστορική εκκρεμότητα δεκαετιών για την Κρήτη, αναφέρθηκε στο ότι αυτός ο δρόμος θα έπρεπε να είναι δημόσια επένδυση, και όχι παραχώρηση, δεδομένου ότι υπάρχει διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος. Το ερώτημα είναι που οδηγούνται αυτά τα «ματωμένα πλεονάσματα» επεσήμανε χαρακτηριστικά ο Χάρης Μαμουλάκης.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Χάρης Μαμουλάκης στην απουσία απαλλοτριώσεων που δεν έχουν προχωρήσει τα 6 χρόνια της Κυβέρνηση ΝΔ και θα επιβαρύνουν με σταλίες το Δημόσιο ταμείο, καθώς και στις αρνητικές πρωτοτυπίες της σύμβασης παραχώρησης. Όπως το ότι η Κρήτη γίνεται το πρώτο νησί στην Ευρώπη που οι κάτοικοι του θα πληρώνουν διόδια για τις μετακινήσεις τους και μάλιστα ακόμα και πριν ολοκληρωθεί το έργο. Καθώς και στην εξαιρετικά χαμηλή συμμετοχή του παραχωρησιούχου, που όπως προκύπτει μέχρι στιγμής από τη σύμβαση, θα συνεισφέρει με ίδια κεφάλαια μόλις το 10% του προϋπολογισμού, αλλά και στο ότι το έργο τελειώνει στον Άγιο Νικόλαο, αποκλείοντας την ανατολική Κρήτη από την όποια αναπτυξιακή προοπτική.
Ο Χάρης Μαμουλάκης αναρωτήθηκε «ποιος συνέταξε την σύμβαση;» δεδομένου ότι περιορίζεται το Δημόσιο σε χρόνους που είναι γνωστό εκ των προτέρων ότι δεν μπορούν να ικανοποιηθούν, καθώς και στα διπλά έσοδα του παραχωρησιούχου, από διόδια και σκιώδη διόδια. Ο Εισηγητής του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ μίλησε και για τις δίκαιες απαιτήσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των Δήμων Ηρακλείου και Μαλεβιζίου και τις προσφυγές τους στο Συμβούλιο της Επικρατείας, για τις οποίες αδιαφόρησε η Κυβέρνηση, κάτι που δημιουργεί κίνδυνο και στο ίδιο το έργο. Καθώς και για τον φόρτο που θα επιφέρει στον ΒΟΑΚ η κίνηση από το νέο αεροδρόμιο Καστελλίου, ελλείψει σχετικής πρόνοιας για την ομαλή κίνηση.
Καταλήγοντας ο Χάρης Μαμουλάκης, υπενθύμισε ότι ο αυτός ο διαγωνισμός ξεκίνησε επί Κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ με την πρώτη φάση να ολοκληρώνεται τον Σεπτέμβριο του 2018 και τη δεύτερη φάση τόσα χρόνια μετά.
Ερωτήματα προς τους προέδρους των τμημάτων ανατολικής και δυτικής Κρήτης του Τεχνικού Επιμελητηρίου αλλά και προς τους Δημάρχους Ηρακλείου και Μαλεβιζίου, Αλ.Καλοκαιρινό και Μ.Μποκέα απηύθυνε η βουλευτής Ηρακλείου ΠΑΣΟΚ, Ελένη Βατσινά κατά τη διάρκεια ακρόασης των φορέων στη δεύτερη συνεδρίαση της Επιτροπής Παραγωγής & Εμπορίου της Βουλής, με θέμα την κύρωση της σύμβασης παραχώρησης του ΒΟΑΚ.
Η κ.Βατσινά αναφέρθηκε στις αστικές μετακινήσεις που θα απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής διοδίων τελών, θέτοντας το θέμα οδικών τμημάτων που δεν συμπεριλαμβάνονται στον σχετικό πίνακα στη σύμβαση, ζητώντας από τους προέδρους Γ.Ταβερναράκη και Β.Κοντεζάκη να παραθέσουν τα τμήματα που εκτιμούν ότι λανθασμένα δεν συμπεριλαμβάνονται στις αστικές μετακινήσεις.
Παράλληλα από τους δημάρχους Ηρακλείου και Μαλεβιζίου ζήτησε λεπτομέρειες για το στάδιο της προσφυγής τους στο ΣτΕ αλλά και τη συνεργασία με τον Υπουργείο Υποδομών, καλώντας τους να αναφέρουν τις διασφαλίσεις που έχουν λάβει από το Υπουργείο για την ενσωμάτωση των αιτημάτων τους στο έργο και με ποιο τρόπο θα γίνει αυτό, αν εντός ολίγων ημερών η σύμβαση θα έχει κυρωθεί και θα αποτελεί νόμο του κράτους.
Κατά την παρέμβασή της στο πλαίσιο της δεύτερης ανάγνωσης της σύμβασης, η κ.Βατσινά υπογράμμισε ότι δεν πρόκειται για μια τυπική διαδικασία κύρωσης, αλλά για "μια στιγμή με έντονη πολιτική, κοινωνική και ηθική βαρύτητα, γιατί αφορά ένα έργο που αγγίζει το σύνολο της ζωής στο νησί της Κρήτης: την ασφάλεια, την ανάπτυξη, την τοπική αυτοδιοίκηση, τη νομιμότητα".
Η Ηρακλειώτισσα βουλευτής, μεταφέροντας το κοινό αίσθημα, σημείωσε ότι "ο ΒΟΑΚ είναι ένα διαχρονικό αίτημα της κοινωνίας της Κρήτης", που έχει θρηνήσει ανθρώπινες ζωές.
"Η Κρήτη αξίζει ένα δίκαιο, ασφαλές και ενιαίο οδικό δίκτυο, μιλάμε για το αυτονόητο δικαίωμα κάθε ανθρώπου στην Κρήτη να οδηγεί ασφαλής στη δουλειά του, στο σπίτι και στις διακοπές του. Δεν είναι πολυτέλεια που μας έκανε δώρο ο Πρωθυπουργός, είναι ανάγκη και οφείλει να υλοποιηθεί ολιστικά, δίκαια και ισόρροπα" - σημείωσε χαρακτηριστικά η Ελένη Βατσινά.
Αναφερόμενη στη διαδικασία που προηγήθηκε, σημείωσε ότι Επιτροπές και ψήφιση νομοσχεδίου προγραμματίστηκαν μέσα σε 12 ώρες, με τον Υπουργό να επιδιώκει αύριο η σύμβαση να έχει κυρωθεί, παρά τις "πολύ σοβαρές παρατηρήσεις επί της συμβάσεως, ενώ είναι αποσπασματική και ελλιπής".
Εστιάζοντας στην προσφυγή των δήμων Ηρακλείου και Μαλεβιζίου σημείωσε τα αιτήματα για υπογειοποιήσεις, σύνδεση με το αεροδρόμιο, διαχείριση των κόμβων και κυρίως τα διόδια, τα οποία "είναι αδιανόητο να πληρώνουν οι πολίτες της Κρήτης για δρόμους που δεν έχουν ολοκληρωθεί".
Η ίδια υπογράμμισε για άλλη μια φορά το πως διαμορφώνεται ένα νησί "δύο ταχυτήτων" με την εξαίρεση της Σητείας από τον κύριο σχεδιασμό και ζήτησε από την πλευρά της αυτό που σύσσσωμοι οι φορείς της Κρήτης αναδεικνύουν και απαιτούν: έναν ενιαίο και πλήρη ΒΟΑΚ από την Κίσσαμο ως τη Σητεία, χωρίς αποκλεισμούς.
Τέλος επανέλαβε σημαντικά ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα:
Ποιος έχει την ευθύνη εποπτείας του έργου;
Γιατί ο ανεξάρτητος μηχανικός αμείβεται από τον παραχωρησιούχο και όχι από το Δημόσιο;
Ποιο είναι το πραγματικό κόστος και πώς θα διασφαλιστεί ο δημόσιος έλεγχος;
Σε ποιο σημείο βρίσκεται η διαδικασία απαλλοτριώσεων και τι προβλέψεις υπάρχουν για αποφυγή καθυστερήσεων;
Η βουλευτής Ηρακλείου εξαπέλυσε "βέλη" κατά της κυβέρνησης τονίζοντας ότι "η σύμβαση όπως την έχουμε εδώ μπροστά μας προστατεύει υπερβολικά τον παραχωρησιούχο και επιβαρύνει το Δημόσιο" και κάλεσε για τροποποιήσεις και ουσιαστικό έλεγχο, με δημιουργία δημόσιας αρχής εποπτείας. "Ζητάμε πλήρη διαφάνεια στη χρηματοδότηση, το κόστος, και τα χρονοδιαγράμματα" - σημείωσε.
