Συχνές ερωτήσεις για τη δωρεά μυελού των οστών

Τι είναι ο μυελός των οστών;

Είναι ο ρευστός ιστός που βρίσκεται μέσα στα οστά και περιέχει αρχέγονα (προγονικά) αιμοποιητικά κύτταρα, δηλαδή τις πρόδρομες μορφές των λευκών αιμοσφαιρίων, των ερυθρών αιμοσφαιρίων και των αιμοπεταλίων που κυκλοφορούν στο αίμα.

Αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα υπάρχουν σε μικρό ποσοστό και στο αίμα, ενώ αρκετά μεγάλος αριθμός τους υπάρχει και στο αίμα του ομφάλιου λώρου.

Ο μυελός των οστών δεν έχει σχέση με τον νωτιαίο μυελό, ο οποίος βρίσκεται στον νωτιαίο σωλήνα της σπονδυλικής στήλης και είναι ιστός του νευρικού συστήματος που σχετίζεται με νευρικές λειτουργίες και όχι με αιμοποίηση.

Τι είναι η μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων;

Αν ο μυελός των οστών δεν είναι επαρκής, έχει καταστραφεί ή έχει διηθηθεί από κακοήθη (καρκινικά) κύτταρα, εκδηλώνονται σοβαρότατα αιματολογικά νοσήματα, όπως λευχαιμία, μυελική απλασία κ.ά. Τα νοσήματα αυτά αντιμετωπίζονται με διάφορα φαρμακευτικά σχήματα.

Ωστόσο, πολλές φορές η μόνη θεραπεία είναι η μεταμόσχευση. Σε αυτή την περίπτωση, γίνεται αντικατάσταση του πάσχοντος μυελού με μυελό που θα δημιουργηθεί στον οργανισμό του ασθενούς αν του μεταμοσχευθούν αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα από συμβατό και υγιή δότη.

Τα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα μπορεί να προέλθουν από:

• Μυελό των οστών
• Περιφερικό αίμα.
• Ομφαλοπλακουντιακό αίμα.

Το προϊόν που συλλέγεται από τον μυελό ή το περιφερικό αίμα του δότη υφίσταται επεξεργασία. Το τελικό μόσχευμα από αιμοποιητικά κύτταρα χορηγείται στον ασθενή με ενδοφλέβια έγχυση (σαν μετάγγιση αίματος).

Όταν χρησιμοποιείται μόσχευμα ομφαλοπλακουντιακού αίματος, το αίμα συλλέγεται από τον ομφάλιο λώρο νεογέννητων. Στη συνέχεια υφίσταται επεξεργασία και φυλάσσεται κατεψυγμένο σε ειδικές τράπεζες ομφαλοπλακουντιακού αίματος. Χορηγείται και πάλι με ενδοφλέβια έγχυση.

Τι σημαίνει κατάλληλος / συμβατός δότης μυελού των οστών;

Για να είναι επιτυχημένη μια μεταμόσχευση, είναι απολύτως απαραίτητο ο δότης και ο λήπτης να έχουν ιστική συμβατότητα, δηλαδή ομοιότητα ως προς ειδικά μόρια, γνωστά ως αντιγόνα HLA (αντιγόνα ιστοσυμβατότητας, Human Leukocyte Antigen), που εκφράζονται πάνω στα κύτταρά τους.

Τα αντιγόνα HLA είναι διαφορετικά σε κάθε άτομο και καθορίζουν την ιστική ταυτότητά του, η οποία προσδιορίζεται σε ειδικά εργαστήρια ιστοσυμβατότητας από δείγμα αίματος.

Για να εκτιμηθεί η συμβατότητα μεταξύ δότη και λήπτη, γίνεται σύγκριση της ιστικής ταυτότητάς τους.

Χαρακτηριστικό των αντιγόνων HLA είναι ο τεράστιος πολυμορφισμός τους. Με βάση το σύστημα ομάδων αίματος ΑΒΟ, ένα άτομο κατατάσσεται σε 1 από 4 ομάδες αίματος (Α, Β, ΑΒ, Ο). Αν η κατάταξη γινόταν με βάση το HLA, θα υπήρχε τεράστιος αριθμός ομάδων. Άρα κατανοεί κανείς ότι η πιθανότητα ομοιότητας HLA δύο τυχαίων ατόμων είναι εξαιρετικά μικρή.

Πώς εντοπίζεται ένας συμβατός δότης;

Η πρώτη αναζήτηση κατάλληλου δότη για έναν ασθενή γίνεται μέσα στην οικογένειά του. Η αναζήτηση αυτή θα δώσει το ποθητό αποτέλεσμα για το 1/3 μόνον των ασθενών.

Για τους υπόλοιπους, πρέπει να αναζητηθεί μη συγγενής δότης ανάμεσα σε εθελοντές που έχουν εκφράσει την επιθυμία να δωρίσουν μυελό των οστών.

Για τον εντοπισμό κατάλληλων, αποδεκτά συμβατών μη συγγενών δοτών, απαιτείται η ύπαρξη μεγάλου αριθμού εθελοντών. Η αναζήτηση δοτών ανάμεσα σε άτομα με κοινή καταγωγή είναι αποτελεσματικότερη λόγω γενετικών ομοιοτήτων. Επομένως είναι επιτακτική η ανάγκη αύξησης των Ελλήνων δοτών προς όφελος των Ελλήνων ασθενών, αλλά και για την ουσιαστικότερη συμμετοχή της χώρας μας στη διεθνή προσπάθεια.

Η καταγραφή εθελοντών δοτών ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970 στην Ολλανδία, τις ΗΠΑ και τη Μεγάλη Βρετανία. Σε κάθε κράτος, οι καταγεγραμμένοι εθελοντές συγκεντρώνονται σε ένα κεντρικό αρχείο, που αποτελεί την εθνική δεξαμενή της χώρας.

Τα στοιχεία δοτών μετά συγκεντρώνονται σε ένα διεθνές αρχείο που διατηρεί η Παγκόσμια Ένωση Αρχείων Δοτών Μυελού των Οστών (World Marrow Donor Association – WMDA). Σήμερα το αρχείο έχει περισσότερους από 38.000.000 καταγεγραμμένους εθελοντές και μονάδες ομφαλοπλακουντιακού αίματος. Όλες οι συνεργαζόμενες εθνικές δεξαμενές έχουν πρόσβαση σε αυτό το διεθνές αρχείο.

Η δωρεά είναι ανώνυμη;

Ναι, τουλάχιστον για 1 χρόνο. Ο δότης και ο λήπτης (ασθενής) ενημερώνονται μόνο για το φύλο, την ηλικία και τη χώρα προέλευσης του άλλου. Ωστόσο, ο δότης μπορεί να ενημερώνεται και για την εξέλιξη της πορείας του ασθενούς.

Μερικούς μήνες αργότερα, και ανάλογα με τους κανόνες που ισχύουν σε κάθε χώρα, μπορεί να επιτραπεί η ανταλλαγή ανώνυμης αλληλογραφίας μεταξύ δότη και λήπτη.

Αφού περάσει χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του 1 έτους και το επιθυμούν και οι δύο, μπορεί να επιτραπεί η ανταλλαγή στοιχείων που αποκαλύπτουν την ταυτότητά τους.

Επιβαρύνομαι οικονομικά ως δότης;

Όχι. Οποιαδήποτε οικονομική επιβάρυνση (μετακινήσεις, απώλεια ημερομισθίων κ.λπ.) καλύπτεται από τον ασφαλιστικό φορέα του ασθενούς, χωρίς καμία συμμετοχή του δότη.

Σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε οικονομική προσφορά από τον ασθενή προς τον δότη.