Στοματική Υγεία και Νόσος Alzheimer: Μια αθέατη σύνδεση

Η νόσος Alzheimer αποτελεί τη συχνότερη μορφή άνοιας και μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία του 21ου αιώνα. Πρόκειται για μία νευροεκφυλιστική νόσο που χαρακτηρίζεται από προοδευτική απώλεια μνήμης και γνωστικών δεξιοτήτων, καθώς και αλλοιώσεις στην προσωπικότητα και τη συμπεριφορά.

Η έρευνα τα τελευταία χρόνια έχει αναδείξει δεκάδες πιθανούς παράγοντες κινδύνου — γενετικούς, περιβαλλοντικούς και τρόπου ζωής. Ανάμεσά τους, ένας παράγοντας που μέχρι πρόσφατα δεν είχε τύχει της προσοχής που του αξίζει είναι η υγεία του στόματος.
 

Από το στόμα στον εγκέφαλο: Πιθανοί μηχανισμοί σύνδεσης

Η στοματική κοιλότητα φιλοξενεί εκατοντάδες είδη μικροοργανισμών. Όταν η ισορροπία τους διαταραχθεί και δεν υπάρχει επαρκής στοματική φροντίδα, μπορεί να αναπτυχθούν παθήσεις όπως η ουλίτιδα και η περιοδοντίτιδα — χρόνιες φλεγμονές που καταστρέφουν τους ιστούς που στηρίζουν τα δόντια.
Η επιστημονική βιβλιογραφία υποδεικνύει τρεις βασικούς δρόμους μέσω των οποίων η περιοδοντίτιδα μπορεί να σχετίζεται με τη νόσο Alzheimer:

1. Συστηματική φλεγμονή χαμηλού βαθμού
   Η περιοδοντίτιδα αυξάνει την κυκλοφορία προφλεγμονωδών κυτταροκινών, όπως η IL-1β, η IL-6 και ο TNF-α. Αυτές οι ουσίες μπορούν να περάσουν ή να καταστήσουν πιο διαπερατό τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, οδηγώντας σε φλεγμονώδεις αντιδράσεις στον εγκέφαλο.
2. Άμεση μικροβιακή εισβολή
   Βακτήρια όπως το Porphyromonas gingivalis και το Fusobacterium nucleatum έχουν βρεθεί σε δείγματα εγκεφαλικού ιστού ασθενών με Alzheimer. Το P. gingivalis παράγει ένζυμα (gingipains) που καταστρέφουν πρωτεΐνες, διαταράσσουν νευρωνικές συνάψεις και ενισχύουν την παθολογική φωσφορυλίωση της πρωτεΐνης tau.
3. Ανοσολογική απάντηση και αμυλοειδές-β
   Το αμυλοειδές-β, που σχηματίζει τις χαρακτηριστικές πλάκες στον εγκέφαλο στη νόσο Alzheimer, φαίνεται να λειτουργεί και ως αντιμικροβιακό πεπτίδιο. Η χρόνια λοίμωξη μπορεί να υπερδιεγείρει την παραγωγή του, οδηγώντας σε παθολογική συσσώρευση.

Τι δείχνουν οι μελέτες

• Μετα-ανάλυση (Chen et al., 2023): Άτομα με περιοδοντίτιδα είχαν 22% αυξημένο σχετικό κίνδυνο εμφάνισης Alzheimer· σε σοβαρή περιοδοντίτιδα ο κίνδυνος ήταν 54% υψηλότερος.
   
• Προοπτική μελέτη (Ide et al., 2016): Η παρουσία P. gingivalis στα ούλα ηλικιωμένων σχετίστηκε με 6 φορές ταχύτερη έκπτωση μνήμης μέσα σε 6 μήνες.
   
• Μεταθανάτια έρευνα (Dominy et al., 2019): DNA και τοξίνες του P. gingivalis βρέθηκαν σε εγκεφάλους ασθενών με Alzheimer.
   
• Πειραματικά μοντέλα: Σε ποντίκια, η στοματική μόλυνση με P. gingivalis προκάλεσε σχηματισμό πλακών αμυλοειδούς και απώλεια νευρικών συνδέσεων.

Κλινική σημασία

Η στοματική υγεία αποτελεί τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου. Η πρόληψη και η έγκαιρη αντιμετώπιση της περιοδοντίτιδας μπορεί να:

• μειώσει τη συστηματική φλεγμονή,
   
• περιορίσει τη μικροβιακή διασπορά,
   
• και δυνητικά να επιβραδύνει την έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών.

Πρακτικές συστάσεις

• Βουρτσίζετε τα δόντια δύο φορές την ημέρα με φθοριούχο οδοντόκρεμα.
   
• Χρησιμοποιείτε καθημερινά οδοντικό νήμα ή μεσοδόντιες βούρτσες.
   
• Επισκεφθείτε τον οδοντίατρο κάθε 6–12 μήνες για έλεγχο και καθαρισμό.
   
• Αντιμετωπίστε άμεσα την αιμορραγία, το πρήξιμο ή τον πόνο στα ούλα.
   
• Υιοθετήστε διατροφή χαμηλή σε ζάχαρη και πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, φυτικές ίνες και ωμέγα-3 λιπαρά.

Η φροντίδα του στόματος δεν είναι απλώς θέμα αισθητικής· είναι μέρος της συνολικής υγείας. Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν ότι η καλή στοματική υγιεινή μπορεί να προστατεύσει όχι μόνο από την απώλεια δοντιών, αλλά και από νευροεκφυλιστικές παθήσεις όπως η νόσος Alzheimer. Επενδύοντας στη στοματική μας υγεία, επενδύουμε και στη μακροπρόθεσμη πνευματική μας διαύγεια.

 Ενδεικτική βιβλιογραφία
 

1. Chen CK, Wu YT, Chang YC. Association between chronic periodontitis and the risk of Alzheimer's disease: A meta-analysis. J Clin Periodontol. 2023;50(2):162–172.
    
2. Ide M, Harris M, Stevens A, et al. Periodontitis and cognitive decline in Alzheimer's disease. PLoS One. 2016;11(3):e0151081.
    
3. Dominy SS, Lynch C, Ermini F, et al. Porphyromonas gingivalis in Alzheimer's disease brains: Evidence for disease causation and treatment with small-molecule inhibitors. Sci Adv. 2019;5(1):eaau3333.
    
4. Kamer AR, Pirraglia E, Tsui W, et al. Periodontal disease associates with higher brain amyloid load in normal elderly. Neurobiol Aging. 2015;36(2):627–633.
    
5. Ilievski V, Zuchowska PK, Green SJ, et al. Chronic oral application of a periodontal pathogen results in brain inflammation, neurodegeneration, and amyloid beta production in wild type mice. PLoS One. 2018;13(10):e0204941.
    

Χαρωνίτης Δράκος, DDS, MPH, MSc

Χειρουργός Οδοντιατρος 

Κέντρο Υγείας Χάρακα