Τα κρούσματα μελανώνατος έχουν αυξηθεί τα τελευταία 50 χρόνια σε όλες τις χώρες, λόγω των περιβαλλοντικών μεταβολών και των αλλαγών στον τρόπο ζωής. Αυτό έχει ως συνέπεια ο καρκίνος του δέρματος να αποτελεί πλέον ένα από τα 10 είδη καρκίνων που εμφανίζονται συχνότερα στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς.
Στο πλαίσιο της Ελληνικής Εβδομάδας κατά του Καρκίνου του Δέρματος (8-12 Μαΐου 2017), η Ελληνική Δερματολογική και Αφροσιολογική Εταιρεία διοργανώνει και φέτος εκστρατεία πρόληψης και διάγνωσης, με δωρεάν εξετάσεις.
Συγκεκριμένα, εθελοντές δερματολόγοι από όλη την Ελλάδα θα εξετάζουν δωρεάν τους ενδιαφερόμενους και θα τους παρέχουν συμβουλές και δείγματα προϊόντων φωτοπροστασίας.
Η εθελοντική αυτή προσφορά των δερματολόγων, συμβάλλει στην πρωτογενή πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του δέρματος σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, όπου έχει ηλιοφάνεια στο 80% του χρόνου.
Αύξηση κρουσμάτων καρκίνου του δέρματος
Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η συχνότητα εμφάνισης των δερματικών καρκίνων συνεχίζει να αυξάνεται. Κάθε χρόνο καταγράφονται, παγκοσμίως, περισσότερες από 2 εκατομμύρια περιπτώσεις δερματικών καρκίνων, από τις οποίες οι 130.000 περιπτώσεις αφορούν στο μελάνωμα. Η πιθανότητα να αναπτύξει ο μέσος Έλληνας μελάνωμα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του είναι αρκετά υψηλή. Οι καρκίνοι του δέρματος αναλογούν στο ένα τρίτο του συνόλου των διαγνωσμένων καρκίνων, διεθνώς, ενώ ο αριθμός των θανάτων ετησίως που οφείλονται σε καρκίνο του δέρματος φτάνει τις 66.000. Οι επιστήμονες αποδίδουν την αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων στην αλλαγή στη συμπεριφορά των ατόμων απέναντι στον ήλιο, όπως μεταξύ άλλων, διακοπές σε ηλιόλουστες χώρες, ηλιοθεραπεία με σκοπό το μαύρισμα του δέρματος, δηλαδή συνήθειες που προστέθηκαν στη ζωή μας κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα. Το μελάνωμα, η επιθετικότερη μορφή του καρκίνου του δέρματος, προσβάλλει σχεδόν εξίσου άνδρες και γυναίκες. Οι περιοχές που εμφανίζεται κατ’ εξοχήν το μελάνωμα στις γυναίκες είναι τα πόδια, ενώ στους άνδρες ο κορμός. Ωστόσο, η θνησιμότητα των ανδρών από μελάνωμα εμφανίζεται μεγαλύτερη εκείνης των γυναικών, ίσως γιατί οι άνδρες συχνά συμβουλεύονται το δερματολόγο τους καθυστερημένα όταν το μελάνωμα είναι σε προχωρημένο στάδιο. Σε σύγκριση με άλλες μορφές καρκίνου, το μελάνωμα εμφανίζεται περισσότερο σε νεαρά άτομα και άτομα μέσης ηλικίας. Παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη μελανώματος αποτελούν τα ηλιακά εγκαύματα κατά την παιδική ή εφηβική ηλικία, το οικογενειακό ή ατομικό ιστορικό μελανώματος, ο μεγάλος αριθμός ελιών, η παρουσία συγκεκριμένων μορφών σπίλων, το χρώμα των μαλλιών, των ματιών και του δέρματος (ανοιχτό χρώμα) κ.α. Επίσης, από τα μελανώματα, σε ποσοστό 20-30% εμφανίζονται σε προϋπάρχουσα ελιά που αλλάζει, ενώ τα υπόλοιπα εμφανίζονται σαν καινούργια βλάβη. Σημεία που μπορεί να κινήσουν την υποψία:
- Αύξηση του μεγέθους μιας ελιάς
- Αλλαγή του χρώματος μιας ελιάς
- Αλλαγή του σχήματος μιας ελιάς
- Ασυμμετρία μιας ελιάς
- Περισσότερα από 1-2 χρώματα σε μια ελιά.
Οι ειδικοί συνιστούν σε όλους να αυτοεξετάζονται (ανά 1-6 μήνες) και μια φορά τον χρόνο να εξετάζονται προληπτικά από δερματολόγο. Εάν παρατηρήσουν στο δέρμα τους «καινούργιες» ή «περίεργες» βλάβες ή αλλαγή χρώματος ή σχήματος ή μεγέθους κάποιας ελιάς πρέπει να απευθυνθούν αμέσως στο δερματολόγο.
Όσον αφορά στους μη μελανωματικούς καρκίνους του δέρματος, αυτοί είναι η πιο συχνή μορφή καρκίνου του δέρματος, παγκοσμίως. Πιο συγκεκριμένα, οι μη μελανωματικοί καρκίνοι του δέρματος είναι η πιο συχνά εμφανιζόμενη κακοήθεια στο λευκό πληθυσμό, ενώ η επίπτωσή τους διαρκώς αυξάνεται. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο μέσος ρυθμός ετήσιας αύξησής τους στο λευκό πληθυσμό στην Ευρώπη, την Αμερική, τον Καναδά και την Αυστραλία είναι 3-8% από το 1960 και μετά.
Κρίσιμης σημασίας σχετικά με την πρόληψη των μη μελανωματικών καρκίνων του δέρματος είναι η έγκαιρη διάγνωση της ακτινικής υπερκεράτωσης, μιας προκαρκινικής βλάβης, πριν την εξέλιξή της σε ακανθοκυτταρικό ή βασικοκυτταρικό καρκίνωμα.
Ενδεικτικά:
- Οι ακτινικές υπερκερατώσεις είναι ο πιο συχνός παράγοντας κινδύνου για ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα, ενώ εκτιμάται ότι το 40-60% όλων των ακανθοκυτταρικών καρκίνων αναπτύσσονται σε έδαφος ακτινικών υπερκερατώσεων.
- Το να προβλεφθεί ποια ακτινική υπερκεράτωση θα εξελιχθεί σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα είναι αδύνατο. Επομένως, είναι απαραίτητο να θεραπεύονται όλες οι ακτινικές υπερκερατώσεις, προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος εμφάνισης ακανθοκυτταρικών καρκίνων. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει πως η πλειονότητα των ακτινικών υπερκερατώσεων που είχαν στοιχεία εξέλιξης σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα ήταν ακτινικές υπερερατώσεις πολύ αρχόμενουσταδίου.
- Υπάρχει ανάγκη για καλύτερη πρόληψη των ακτινικών υπερκερατώσεων και των μη μελανωματικών καρκίνων του δέρματος στα άτομα που εκτίθενται τακτικά στον ήλιο, είτε λόγω της εργασίας τους (οικοδόμοι, ναυτικοί, γεωργοί κ.τ.λ.), είτε λόγω των χόμπι τους (ιστιοπλοΐα, τένις, σκι, γκολφ), είτε κάνουν συχνά τεχνητό μαύρισμα (solarium). Ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας συνιστά τακτικό έλεγχο των ατόμων που εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους, προκειμένου να αποφευχθεί η εξέλιξη των ακτινικών υπερκερατώσεων σε μη μελανωματικούς καρκίνους του δέρματος.