ΚΡΗΤΗ
"Μεταξύ ουρανού και γης": η ταυτότητα του μνημείου της Παπούρας
Επίσημη παρουσίαση των προκαταρκτικών ανασκαφικών αποτελεσμάτων στο Καστέλλι
Επιμέλεια: Ελίνα Φαρσάρη
Τον περασμένο Οκτώβριο είχε πραγματοποιηθεί στην Αθήνα, από τον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων πανηγυρική εκδήλωση στη διάρκεια της οποίας είχαν παρουσιαστεί τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της ανασκαφικής έρευνας στον λόφο Παπούρα. Η εκπροσώπηση του Δήμου Μινώα Πεδιάδας, αλλά και της Κρήτης γενικότερα, ήταν ιδιαίτερα έντονη στο πλαίσιο της εκστρατείας που βρίσκεται σε εξέλιξη για τη διάσωση του κυκλικού μνημείου που χαρακτηρίστηκε από τον κ. Κώστα Πασχαλίδη, πρόεδρο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, ως «ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα του 21ου αιώνα για το προϊστορικό Αιγαίο».
Η επίσημη αυτή παρουσίαση της ταυτότητας του μνημείου με γενικό τίτλο «Μεταξύ ουρανού και γης – Η Παπούρα ζητά σωτηρία» επαναλαμβάνεται στις 12 σήμερα το μεσημέρι στο Καστέλλι Πεδιάδας, στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων του Λυκείου Καστελλίου, με εισηγήτρια την κ. Δανάη Κοντοπόδη, επικεφαλής αρχαιολόγο τη ανασκαφής.
Σκοπός της νέας αυτής διοργάνωσης είναι να καταστεί σαφής και στο ευρύ κοινό σε τοπικό επίπεδο η τεράστια αρχαιολογική σημασία του μνημείου αλλά πρωτίστως η αδήριτη ανάγκη για την προστασία του και την περαιτέρω ανάδειξή του.
Δεν είναι τυχαίες οι αναφορές του δημάρχου Μινώα Πεδιάδας κ. Βασίλη Κεγκέρογλου στην ταύτιση του κυκλικού μνημείου της Παπούρας με ένα νέο ισχυρό τοπόσημο για την περιοχή, έναν τόπο «συλλογικών τελετουργιών και δρώμενων ανάμεσα σε γη και ουρανό», όπως είχε τονίσει χαρακτηριστικά.
Δυναμική παρουσία της Κρήτης και του Δήμου Μινώα Πεδιάδας στην Αθήνα για τη «σωτηρία» της Παπούρας
Τη σημερινή εκδήλωση διοργανώνουν από κοινού ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας, το Τοπικό Παράρτημα Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Καστελλίου, και είναι ανοιχτή για το κοινό.
Μια σπουδαία ανακάλυψη
Η σπουδαιότητα της αρχαιολογικής ανακάλυψης στον λόφο Παπούρα έχει ήδη αναγνωριστεί από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα καθώς στις 31 Οκτωβρίου 2025, το μνημείο του Λόφου Παπούρα απέσπασε, στο Paestum της Ιταλίας, το βραβείο "Παλμύρα" ως η αρχαιολογική ανακάλυψη της χρονιάς για το 2024, στη διάρκεια της 27ης Μεσογειακής Έκθεσης Αρχαιολογικού Τουρισμού.
Ιταλία: Το βραβείο "Παλμύρα" απέσπασε το μνημείο του λόφου Παπούρα
Εύρημα μοναδικό για τη μινωική αρχαιολογία
Όπως είχε επισημάνει η κ. Κοντοπόδη στην παρουσίαση της 12ης Οκτωβρίου 2025 στην Αθήνα, η αρχαιολογική ανασκαφή αποκάλυψε μια σπάνια, επιβλητική κυκλική κατασκευή για την οποία δεν υπάρχει παράλληλο στην προϊστορική Κρήτη ή στον Αιγαιακό χώρο. Είχε, τότε, αναφέρει ότι το σχήμα του μνημείου και η δαιδαλώδης αρχιτεκτονική του διάρθρωση παραπέμπει «σε πρωτομινωικές σχηματικές σφραγίδες από τους θολωτούς τάφους του Παλαίκαστρου, σε διακοσμητικά στοιχεία αγγείων και σε πρωιμότερες απεικονίσεις του λαβυρίνθου».
Επί του παρόντος η ανασκαφή έχει ολοκληρωθεί κατά τα 2/3 και όπως προκύπτει από τα εντυπωσιακά δεδομένα που έρχονται στο φως πρόκειται για μια σπανιότατη, επιβλητική μνημειώδη κατασκευή αποτελούμενη από 8 επάλληλους λιθόκτιστους δακτυλίους αναπτυγμένους σε διαφορετικά υψομετρικά επίπεδα.
Όπως είχε υπογραμμίσει η κ. Κοντοπόδη «η επιμελημένη στιβαρή δαιδαλώδης κατασκευή του κυκλικού μνημείου προϋποθέτει σημαντική εργασία, εξειδικευμένη εμπειρία, μαθηματικές ή και αστρονομικές γνώσεις αλλά και ισχυρή κεντρική διοίκηση που οργάνωσε την κατασκευή του».
Εξάλλου, η γεωμορφολογία του λόφου Παπούρα με τις άφθονες πηγές και τη φυσική "οχύρωση" που πρόσφεραν οι γύρω οροσειρές, ήταν τέτοια που ευνοούσε την ανθρώπινη εγκατάσταση, την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας, τον στρατηγικό έλεγχο των περασμάτων και ασφαλώς την ίδρυση διοικητικών κέντρων.
Το επιβλητικό μνημείο κατασκευάστηκε από ακατέργαστες πέτρες του βουνού με λάσπη και αργιλόχωμα, στο πιο ψηλό σημείο του λόφου, και σε τμήμα της κορυφής, το οποίο ως γνωστόν, έχει απαλλοτριωθεί για την τοποθέτηση των ραντάρ του υπό κατασκευή Διεθνούς Αερολιμένα Καστελλίου.
Στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού επισημαίνεται για το μνημείο πως «η κύρια περίοδος χρήσης φαίνεται πως ήταν μεταξύ 2000-1700π.Χ., δηλαδή πιθανώς θεμελιώθηκε λίγο πριν ή στην αρχή της παλαιονακτορικής περιόδου, ενώ η παρουσία νεοανακτορικής κεραμεικής στο στρώμα καταστροφής, δηλώνει ότι η χρήση του μνημείου συνεχίστηκε και την περίοδο των νέων ανακτόρων».
Στην παρουσίαση της Αθήνας η κ. Κοντοπόδη είχε αναλύσει την πολυπλοκότητα της μνημειακής κατασκευής, η οποία πέρασε αλλεπάλληλες κατασκευαστικές φάσεις. Για αιώνες, γενιές και γενιές προχωρούσαν σε παρεμβάσεις με μετασκευές, επιδιορθώσεις των τοίχων, υποστυλώσεις και προσθήκες γύρω από τον κεντρικό θόλο, γεγονός που σημαίνει ότι επρόκειτο για ένα μνημείο αναφοράς για τους κατοίκους της περιοχής.
Εν πολλοίς, το μνημείο της Παπούρας καταδεικνύει την τεχνική και πολιτιστική δεξιότητα του ευφυούς μινωικού πολιτισμού, πολύ πριν την κατασκευή των πολυδαίδαλων μινωικών ανακτόρων.
Δεν αποκλείεται, η κατασκευή του στην προανακτορική περίοδο να συνδέεται με την παρουσία ισχυρών φατριών που για λόγους ίσως κοινωνικής προβολής ή και κοινοτικής συνοχής επιδόθηκαν στην ανέγερση επιβλητικών μνημείων, για την τέλεση συλλογικών συμποσιακών δράσεων. Αυτές οι δραστηριότητες φαίνεται ότι συνεχίστηκαν συστηματικά σε όλη τη διάρκεια της παλαιοανακτορικής εποχής και έληξαν στην αυγή της νεοανακτορικής περιόδου και την ισχυρή ύπαρξη της Κνωσού.
Παρ' όλα αυτά, η παρουσία τεκμηρίων κεραμεικής από τους αρχαϊκούς χρόνους (7ος-6ος αι. π.Χ.), που συνδέεται επίσης με συμποσιακές πρακτικές, υποδηλώνει την πιθανή διατήρηση της προγονικής συλλογικής μνήμης των κατοίκων της περιοχής και στους ιστορικούς χρόνους.
Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ηράκλειο
