ΚΡΗΤΗ
Φάκελος Πανελλαδικές: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζει ο υποψήφιος της Θεωρητικής Κατεύθυνσης με τη ματιά του φροντιστηρίου Ορόσημο
Αναλυτική παρουσίαση των απαιτήσεων σε Έκθεση, Αρχαία, Ιστορία και Λατινικά μέσα από τη συνεργασία Cretalive – Ορόσημο για τη θεωρητική κατεύθυνση.
Η αντίστροφη μέτρηση για τις Πανελλαδικές εξετάσεις ξεκίνησε και το Cretalive, σε συνεργασία με το Φροντιστήριο Ορόσημο, εγκαινιάζει μια σειρά άρθρων με στόχο να ενισχύσει ουσιαστικά την προσπάθεια των μαθητών της Γ’ Λυκείου.
Πρώτος σταθμός, η Θεωρητική Κατεύθυνση. Έμπειροι φιλόλογοι του Ορόσημο δίνουν πρακτικές και τεκμηριωμένες συμβουλές για τα μαθήματα-κλειδιά: Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, Αρχαία, Ιστορία και Λατινικά.
Ο φάκελος «Πανελλαδικές εξετάσεις» μόλις άνοιξε και θα ακολουθήσουν αφιερώματα με τα μαθήματα των άλλων κατευθύνσεων το επόμενο διάστημα.
Όσα πρέπει να γνωρίζει ένας υποψήφιος της Θεωρητικής Κατεύθυνσης
Ο κ. Σταύρος Κάπας επισημαίνει για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας τα εξής:
«Το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας είναι ένα αντικείμενο που οι μαθητές το κατακτούν μεθοδικά από την Ά Λυκείου, καθώς η ύλη που εξετάζεται στις πανελλαδικές εξετάσεις αφορά και τις τρεις τάξεις του Λυκείου και γι’ αυτό είναι καλό η προετοιμασία του να ξεκινά από την Α΄ Λυκείου. Οι μαθητές πρέπει να προσέξουν συγκεκριμένα σημεία που σχετίζονται τόσο με την κατανόηση όσο και με την παραγωγή λόγου.
Στην περίληψη, που είναι το πρώτο ζητούμενο, οφείλουν να εντοπίσουν σωστά το θέμα που πραγματεύεται το κείμενο, τη συνοχή και τη δομή του και να κατανοήσουν τα νοήματα του ώστε να μπορούν να το πυκνώσουν ευκολότερα.
Το δεύτερο θέμα αφορά τη θεωρία του μαθήματος, γλωσσικές και υφολογικές παρατηρήσεις από το κείμενο. Στις απαντήσεις τους οι μαθητές οφείλουν να βασίζονται στη θεωρία αλλά να την αποδώσουν κειμενοκεντρικά από τα δύο μη λογοτεχνικά κείμενα.
Το τρίτο θέμα αφορά το λογοτεχνικό κείμενο στο οποίο απαιτείται να συντάξουν ένα ερμηνευτικό σχόλιο βασισμένο στο ερώτημα της εκφώνησης και στους κατάλληλους κειμενικούς δείκτες όπως σύμβολα, σχήματα λόγου, αφηγηματικές τεχνικές, εκφραστικά μέσα κ.α και η απάντησή τους να μην περιλαμβάνει απλώς την αναδιήγηση του κειμένου αλλά την ερμηνευτική του προσέγγιση δίνοντας παράλληλα και την προσωπική τους τοποθέτηση.
Στο θέμα της παραγωγής λόγου οι μαθητές θα πρέπει να γράψουν ένα κείμενο με τα χαρακτηριστικά του επικοινωνιακού πλαισίου που τους ζητείται (άρθρο, ομιλία, επιστολή κ.α.), να αξιοποιούν στοιχεία από τα δοθέντα κείμενα και να αποδίδουν τις ιδέες τους με σαφή, τεκμηριωμένα και αιτιολογημένα επιχειρήματα προσέχοντας παράλληλα τη δομή, την οργάνωση και την έκφραση.
Τέλος, είναι σημαντικό να διαχειριστούν το χρόνο τους για να μπορέσουν να απαντήσουν σε όλα τα θέματα και να έχουν ένα περιθώριο να ελέγξουν στο τέλος τις απαντήσεις τους, οι οποίες να μην είναι γενικόλογες, αόριστες και χωρίς τεκμηρίωση.
Η ομάδα των φιλολόγων της έκθεσης του Φροντιστηρίου «Ορόσημο» έχει την πείρα και τη διάθεση να καθοδηγήσει σωστά τους μαθητές στην προσπάθεια τους να επιτύχουν μια καλή επίδοση σε ένα ομολογουμένως απαιτητικό μάθημα και να αποδείξει ότι το πιθανό εύκολα γίνεται βέβαιο.»
Για το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών Προσανατολισμού, η κ. Κατερίνα Στρατάκη αναφέρει τα εξής:
«Η Αρχαία Ελληνική γλώσσα αποτελεί μία από τις βασικότερες παγκοσμίως και η εκμάθησή της είναι ιδιαίτερα απαιτητική και περίπλοκη. Η διδασκαλία της στα σχολεία αρχίζει από την Α’ Γυμνασίου. Οι μαθητές που θα επιλέξουν το πεδίο ανθρωπιστικών σπουδών στο συγκεκριμένο μάθημα χρειάζονται συστηματική προετοιμασία από την Α’ Λυκείου, καθώς αποτελεί, πέραν όλων των άλλων, και μάθημα βαρύτητας για τις πανελλαδικές εξετάσεις.
Στην Α’ Λυκείου οι μαθητές και οι μαθήτριες, με εφόδιο την τρίχρονη διδασκαλία του Γυμνασίου, εμβαθύνουν τις γνώσεις τους με κείμενα Ιστοριογραφίας (Ξενοφώντας, Θουκυδίδης). Η ετυμολογία των λέξεων, οι ερωτήσεις από την εισαγωγή, η ερμηνευτική προσέγγιση των κειμένων είναι δραστηριότητες ιδιαίτερα ευχάριστες για τα παιδιά και εποικοδομητικές για τη σχέση τους με τα Αρχαία Ελληνικά! Παράλληλα ιδιαίτερα σημαντικό σ’ αυτή τη τάξη είναι να αφομοιώσουν συστηματικά βασικά γραμματικά και συντακτικά φαινόμενα, που θα αποτελέσουν τη βάση για τις επόμενες τάξεις. Όσοι στη Β’ Λυκείου επιλέξουν το πεδίο των ανθρωπιστικών σπουδών στο διδαγμένο κείμενο των Αρχαίων Ελληνικών θα ασχοληθούν με τον ρητορικό λόγο του Λυσία ‘’Υπέρ Μαντιθέου’, ενώ για πρώτη φορά θα μπουν στη διαδικασία προσέγγισης αδίδακτου κειμένου. Τα παιδιά θα πρέπει να μεταφράσουν όσο το δυνατόν περισσότερα κείμενα της αττικής διαλέκτου , να μάθουν λεξιλόγιο, να μάθουν τους βασικούς αρχικούς χρόνους, να επαναλάβουν τα γραμματικά-συντακτικά φαινόμενα της Α’ Λυκείου, ώστε να καλυφθούν τα κενά και να προχωρήσουν στην εμπέδωση νέων φαινομένων.
Στη Γ’ Λυκείου οι μαθητές θα εξεταστούν πανελλαδικά στο διδαγμένο κείμενο (φιλοσοφικός λόγος), στο οποίο θα πρέπει να προσεγγίσουν ‘’το τέλειο’’ και είναι θέμα συστηματικής μελέτης. Αν και δεν εξετάζονται στη μετάφραση, θα πρέπει να την ξέρουν πολύ καλά. Αν δεν γνωρίζουν την κάθε λέξη στη μετάφραση του διδαγμένου, δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στις ερμηνευτικές ερωτήσεις και σε κάποιου τύπου λεξιλογικές. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δώσουν στις εισαγωγές, στα λεξιλογικά και στα ερμηνευτικά σχόλια του βιβλίου τα οποία θα εμπλουτίσουν με επιπλέον σημειώσεις. Στο αδίδακτο κείμενο η απόδοση που θα έχει ο μαθητής, σε μεγάλο βαθμό, εξαρτάται από την προετοιμασία του σε προηγούμενες τάξεις. Απαιτούνται πολλές γραμματικές και συντακτικές ασκήσεις για επανάληψη όλων των συντακτικών και γραμματικών φαινομένων καθώς και η μετάφραση κειμένων πιο δύσκολων και απαιτητικών σε σχέση με το αδίδακτο της Β’ Λυκείου.
Στην εξέταση του μαθήματος στις Πανελλαδικές ζητείται από τους υποψηφίους να απαντήσουν στο διδαγμένο κείμενο σε μία ερώτηση κατανόησης, σε δύο ερμηνευτικές η μία εκ των οποίων αναφέρεται σε παράλληλο κείμενο, σε μία ερώτηση κλειστού τύπου στην εισαγωγή, σε μία ερώτηση λεξιλογική – σημασιολογική. Στο αδίδακτο πεζό κείμενο Αττικής διαλέκτου (12-20 στίχων) ζητείται η μετάφραση μέρος του κειμένου, μία ερώτηση κατανόησης, μία γραμματικής και μία συντακτικού. Κάποιες από τις παραπάνω ερωτήσεις μπορεί να διαιρούνται σε δύο υποερωτήματα. Με 50 μονάδες βαθμολογείται το διδαγμένο και με 50 το αδίδακτο. Τα θέματα, λοιπόν, των Αρχαίων Ελληνικών είναι πολλά και διαφορετικής φύσεως. Συνεπώς, οι εξεταζόμενοι για να προλάβουν να απαντήσουν στο τρίωρο θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί στην τήρηση των χρονικών ορίων που θα θέσουν για την απάντηση του κάθε ερωτήματος.»
Στο ερώτημα “Πώς να προσεγγίσουν οι μαθητές την Γ λυκείου;” η κ. Ελένη Σταυρακάκη δείχνει τον σωστό δρόμο για την Ιστορία Προσανατολισμού.
Συγκεκριμένα, αναφέρει τα εξής:
«H Ιστορία Προσανατολισμού στη Γ’ Λυκείου αποτελεί ένα απαιτητικό αλλά και βαθιά γοητευτικό μάθημα. Πρόκειται για ένα γνωστικό πεδίο που δεν αρκείται στην αποστήθιση χρονολογιών . Απαιτεί κριτική σκέψη, οργάνωση και ικανότητα σύνδεσης φαινομενικά ασύνδετων πληροφοριών. Για πολλούς μαθητές , η ύλη μοιάζει εκτενής και πυκνή. Στην πραγματικότητα όμως, με τις σωστές στρατηγικές , η μελέτη μπορεί να γίνει αποδοτική και κυρίως ουσιαστική.
Πρώτο βήμα αποτελεί η κατανόηση πριν από την απομνημόνευση. Οι μαθητές συχνά σπεύδουν στην αποστήθιση γεγονότων , παρακάμπτοντας το βασικότερο στάδιο : την κατανόηση των ιστορικών διαδικασιών . Η ιστορία προϋποθέτει να μπορεί να εξηγήσει πώς και γιατί εξελίχθηκαν τα γεγονότα, ποιοί παράγοντες τα καθόρισαν και ποιά ήταν η ευρύτερη ιστορική τους σημασία. Έτσι , η πληροφορία εδραιώνεται και η απομνημόνευση γίνεται πιο εύκολη και σταθερή.
Δεύτερο ουσιαστικό βήμα είναι η εστίαση στα αίτια, τις συνέπειες και τις διασυνδέσεις. Κάθε κεφάλαιο κρύβει έναν “ιστορικό μηχανισμό” που το κινεί. Οι μαθητές πρέπει να εντοπίζουν α) τα αίτια που οδήγησαν σε μια εξέλιξη β) τις άμεσες και μακροπρόθεσμες συνέπειες, γ)τις συγκρίσεις και αντιπαραθέσεις με άλλες ιστορικές περιόδους και δ )τη θέση της Ελλάδος στο ευρύτερο διεθνές περιβάλλον. Η ικανότητα σύνδεσης είναι εκείνη που θα τους επιτρέψει να απαντούν με αυτοπεποίθηση στης απαιτητικές ερωτήσεις ανάπτυξης.
Τρίτο βήμα είναι η συστηματική αξιοποίηση των πηγών . Οι πηγές αποτελούν καθοριστικό κομμάτι της εξέτασης και πρέπει να αντιμετωπίζονται με μέθοδο. Πρωτίστως να εντοπίζουν το είδος της πηγής (πολιτική, οικονομική, κοινωνική κ.α). Εν συνεχεία να αναγνωρίζουν τις βασικές της πληροφορίες και να καταφέρουν να συνδέσουν κάθε σημείο της πηγής με συγκεκριμένα στοιχεία από το σχολικό εγχειρίδιο. Τέλος να πετυχαίνει ο μαθητής τη σαφή διατύπωση , χωρίς περιττές επαναλήψεις. Να θυμόμαστε συνεχώς , ότι η πηγή δεν αντικαθιστά τη θεωρία, την αναδεικνύει.
Η υπερβολή είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της μνήμης. Η ύλη πρέπει “να σπάει” σε μικρές διαχειρήσιμες ενότητες. Μια ώρα συστηματικής, στοχευμένης μελέτης είναι συχνά πιο αποτελεσματική από τρεις ώρες άναρχης προσπάθειας. Οι εβδομαδιαίες επαναλήψεις εδραιώνουν τις γνώσεις και μειώνουν το άγχος. Η εξάσκηση με θέματα προηγούμενων ετών και η εξοικείωση με τη μορφή των θεμάτων αυτών είναι απαραίτητη. Μέσα από παλιότερα θέματα οι μαθητές: αντιλαμβάνονται τι ζητά ο εξεταστής , μαθαίνουν να οργανώνουν το κείμενό τους και εξασκούνται στην ταχύτητα και τη δομή των απαντήσεων. Η εξάσκηση είναι το κλειδί της αυτοπεποίθησης.
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού παραμένει καθοριστικός . Οι μαθητές πρέπει να νιώθουν ότι έχουν έναν άνθρωπο που τους βοηθά να οργανώσουν τη μελέτη τους , να ξεδιαλύνουν τα δύσκολα σημεία και να αποκωδικοποιήσουν τις απαιτήσεις των εξετάσεων. Ο εκπαιδευτικός στο ρόλο του καθοδηγητή. Η προσωπική συζήτηση για τους ρυθμούς και τις ανάγκες του κάθε μαθητή είναι το συστατικό της επιτυχίας.
Η Ιστορία Προσανατολισμού απαιτεί καθαρό μυαλό . Το άγχος μειώνεται όταν υπάρχει πρόγραμμα. Ο μαθητής που γνωρίζει “που βρίσκεται” στην ύλη και τι απομένει , νιώθει σιγουριά και σταδιακά αποκτά μεγαλύτερη πνευματική αντοχή.
Η Ιστορία δεν είναι μια σειρά αποκομμένων γνώσεων , αλλά ένα ενιαίο αφήγημα. Όσο οι μαθητές πλησιάζουν την ύλη μεθοδικά και κριτικά, τόσο περισσότερο κατανοούν ότι το μάθημα αυτό μπορεί να γίνει όχι μόνο εργαλείο για τις εξετάσεις , αλλά και πολύτιμη “ματιά” στον τρόπο που λειτουργεί ο κόσμος.»
Για το μάθημα των Λατινικών, η κ. Ελευθερία Δασκαλάκη επισημαίνει τα εξής:
“Το μάθημα των Λατινικών Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών διδάσκεται στα σχολεία ήδη από την Β Λυκείου, καθώς η διδακτέα ύλη του μαθήματος θεωρείται δεδομένη για τις πανελλαδικές εξετάσεις. Ωφέλιμο θα ήταν, λοιπόν, ένας μαθητής που σκοπεύει να εισαχθεί στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, να ξεκινήσει την προετοιμασία από την Β Λυκείου ή οπωσδήποτε από το Καλοκαίρι πριν από την έναρξη της Γ Λυκείου.
Το μάθημα, αν και χαρακτηρίζεται «εύκολο και βατό», κρύβει παγίδες, καθώς η ύλη είναι εκτενής και περιλαμβάνει αρκετά γραμματικά και συντακτικά φαινόμενα με πολλές ασκήσεις που απαιτούν κριτική σκέψη. Ειδικότερα, οι υποψήφιοι, αρχικά, καλούνται να μεταφράσουν 2-3 αποσπάσματα από τα 34 κεφάλαια της εξεταστέας ύλης τους και να απαντήσουν σε 1-2 ερωτήσεις εισαγωγής, συνήθως κλειστού τύπου. Έπειτα, οι υποψήφιοι θα πρέπει να εντοπίσουν ή να αντιστοιχίσουν ετυμολογικά συγγενείς ελληνικές λέξεις με λέξεις της λατινικής γλώσσας, άσκηση που προστέθηκε σχετικά πρόσφατα στις εξετάσεις (2022). Στη συνέχεια, ακολουθούν ποικίλες ασκήσεις γραμματικής από όλη την ύλη, καθώς και συντακτικά φαινόμενα που απαιτούν εκτός από γνώσεις και κριτική σκέψη.
Το Φροντιστήριο Ορόσημο με την πολυετή εμπειρία των καθηγητών σε συνδυασμό με το πλούσιο υλικό που προσφέρει, μπορεί να καταρτίσει και να στηρίξει πλήρως τους υποψήφιους μαθητές τόσο στο συγκεκριμένο μάθημα όσο και στα υπόλοιπα μαθήματα Προσανατολισμού των Ανθρωπιστικών Σπουδών…”
