Το διεπιστημονικό συνέδριο του ΕΛΜΕΠΑ μας συστήνει τη σπουδαία αλλά "άγνωστη" Ρένα Κυριακού

Το απόγευμα της Παρασκευής θα πραγματοποιηθεί η πανηγυρική τελετή έναρξης του διεθνούς διεπιστημονικού συνεδρίου του ΕΛΜΕΠΑ «Ρένα Κυριακού», οι τριήμερες εργασίες του οποίου προσεγγίζουν το έργο, την προσωπικότητα και την πορεία της σπουδαίας συνθέτριας και πιανίστριας Ρένας Κυριακού. 

Το συνέδριο συνδιοργανώνεται από τη Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη» του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής, την Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών (ΕΚΙΜ / Ιστορικό Μουσείο Κρήτης), το Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου (ΠΣΚΗ) και τον Σύνδεσμο Μελών Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου και Νομού Ηρακλείου, ενώ τελεί υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Κρήτης και του Δήμου Ηρακλείου. 

Ενόψει της πανηγυρικής έναρξης, μίλησε στα LIVETALKS το μέλος της επιστημονικής επιτροπής του συνεδρίου, κ. Βάλια Βράκα, μουσικολόγος και υπεύθυνη Υπεύθυνη του Τομέα Ελληνικής Μουσικής στη Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη».

Η κ. Βράκα αναφέρθηκε στην καλλιτεχνική πορεία της Ρένας Κυριακού, η οποία υπήρξε μουσικό παιδί - θαύμα, στη μελέτη του αρχείου της συνθέτριας μεγάλο. μέρος του οποίου βρίσκεται στη Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη», και στη σημασία της διοργάνωσης ενός τέτοιου διεπιστημονικού συνεδρίου από ένα Πανεπιστήμιο των θετικών σπουδών, όπως είναι το ΕΛΜΕΠΑ. 

Ακούστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο podcast που ακολουθεί:

Το τριήμερο συνέδριο του ΕΛΜΕΠΑ έχει μια ενδιαφέρουσα ιδιαιτερότητα, καθώς συνδυάζει τις επιστημονικές εισηγήσεις με τα καλλιτεχνικά δρώμενα, καθώς στις εργασίες του περιλαμβάνονται ρεσιτάλ πιάνου και συναυλίες με έργα της σπουδαίας συνθέτριας και πιανίστριας. 

Στο εισαγωγικό του σημείωμα ο πρύτανης του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου κ. Νίκος Κατσαράκης ανέφερε μεταξύ άλλων τα εξής:

«Είναι η πρώτη φορά που η Ρένα Κυριάκού τιμάται στη γενέτειρά της. Ως πράξη μνήμης και αναγνώρισης, αυτό το συνέδριο, μέσα από επιστημονικές εισηγήσεις, συναυλίες και ποικίλες παρουσιάσεις, επιδιώκει να φωτίσει τη ζωή και το έργο της, γεφυρώνοντας δημιουργικά το παρελθόν με το μέλλον του πολιτισμού μας.

Το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, ως ένα εξωστρεφές και ανθρωποκεντρικό Πανεπιστήμιο, σχεδιάζει και υλοποιεί δράσεις που συνδέουν την επιστήμη με το κοινωνικό γίγνεσθαι, την τέχνη και τις πολιτιστικές αναζητήσεις των νέων. Το συνέδριο αυτό έχει ως στόχο να συμΒάλει στην ανάδειξη της προσωπικότητας μιας γυναίκας που υπηρέτησε με έμπνευση, όραμα και δύναμη τη μουσική, αλλά παρέμεινε άγνωστη».

Image

Αναζητήστε εδώ περισσότερες πληροφορίες για τη διοργάνωση του διεπιστημονικού συνεδρίου

Το συνέδριο διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του ΕΛΜΕΠΑ στο πλαίσιο της εξωστρέφειας και της επαφής με την κοινωνία προκειμένου να αποδοθεί η οφειλόμενη τιμή στη σπουδαία μουσικό από το Ηρακλείου, το έργο της οποίας αναγνωρίστηκε διεθνώς, αλλά η ίδια και πορεία της οδηγήθηκαν στη λήθη για το ευρύ κοινό. Μέσα από τις εργασίες του συνεδρίου έρχονται στο φως άγνωστες πτυχές της ζωής και της καλλιτεχνικής διαδρομής της Ρένας Κυριακού.

Οι εργασίες του Διεπιστημονικού Συνεδρίου θα διεξαχθούν στο Αμφιθέατρο «Μάρκος Καραναστάσης» του ΕΛΜΕΠΑ, στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, αλλά και στο Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου (ΠΣΚΗ), με εκλεκτούς ομιλητές, καλλιτέχνες, πανεπιστημιακούς καθηγητές και σολίστ.

Το συνέδριο «Ρένα Κυριακού» είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Καθηγητή φιλοσοφίας Παύλου Καλλιγά, ο οποίος όπως επισημαίνεται και από τους διοργανωτές «κράτησε ζωντανό το καλλιτεχνικό όραμα της Ρένας Κυριακού».

Δείτε εδώ το πρόγραμμα του συνεδρίου

Ποια ήταν η Ρένα Κυριακού

Στο βιογραφικό της Ρένας Κυριακού που έχει αναρτηθεί στην επίσημη ιστοσελίδα του συνεδρίου, η Δρ. Ιστορικής Μουσικολογίας – Σολίστ πιάνου, Χριστίνα Κλ. Γιαννέλου αναφέρει:

«Η Ρένα Κυριακού γεννήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 1917 στο Ηράκλειο της Κρήτης.

Υπήρξε παιδί-θαύμα, διεθνώς αναγνωρισμένη πιανίστα, συνθέτρια και παιδαγωγός. Μέλος της ‘Ενωσης Ελλήνων Μουσουργών.

Κόρη του γνωστού αρχιτέκτονα Δημήτριου Κυριακού και της Κάκιας Αρχανιωτάκη, η μικρή Ρένα μεγάλωσε σε ένα κατάλληλο πνευματικά περιβάλλον που αντιλήφθηκε εγκαίρως τη σπουδαιότητα του ταλέντου της και φρόντισε για την άμεση διαφύλαξη και εξέλιξή του. Στις 31 Δεκεμβρίου 1923, σε ηλικία έξι ετών, εμφανίζεται για πρώτη φορά στο κοινό στην αίθουσα «Παρνασσός», όπου ερμηνεύει αποκλειστικά δικές της συνθέσεις (από τα Δεκαπέντε παιδικά κομμάτια) και προκαλεί κύμα θετικών σχολίων του εγχώριου μουσικού κόσμου, όπως των Γεωργίου Λαμπελέτ, Μάριου Βάρβογλη, Γεωργίου Σκλάβου, Διονυσίου Λαυράγκα, Θεόδωρου Συναδινού, Μανώλη Σκουλούδη, Ιβάν Μπούτνικωφ, Φρανκ Σουαζύ κ.ά. Τα πρώιμα αυτά έργα της διατηρούν έναν προγραμματικό χαρακτήρα με έντονο ρομαντικό ιδίωμα.

Image

Η οικογένεια Κυριακού μεταβαίνει στο Παρίσι προκειμένου να ζητήσει την έμπειρη γνώμη ειδικών νευροπαθολόγων και μουσικών. Ο Charles Richet και οι συνθέτες της νεότερης γαλλικής σχολής Albert Roussel, Gabriel Pierné, Jean Déré και Vincent d’Indy αποφαίνονται για τη μικρή Ρένα ότι πρόκειται για μια ερμηνευτική και συνθετική ιδιοφυΐα. Στο Βερολίνο, η Κυριακού παίζει υπό τη μορφή ακροάσεων, παίρνοντας πάλι επαινετικά σχόλια, στους Franz Schreker, George Szell και Max Von Schillings.

Ολοκληρώνει τη θεωρία και την αρμονία με τους Richard Stöhr (Μόναχο και Βιέννη) και Dr. Paul Weingarten (Βιέννη). Παίρνει τα πρώτα μαθήματα πιάνου με την Hilda Müller-Pernitza, τον Άγγελο Κεσίσογλου και τον Paul Wittgenstein. Στο Παρίσι οι Isidor Philipp, Gabriel Pierné και Nadia Boulanger αναλαμβάνουν την προετοιμασία της για τις εισαγωγικές εξετάσεις στο Conservatoire de Paris (CNSMDP).

Τον Σεπτέμβριο του 1930, η Κυριακού, ανάμεσα σε 124 υποψήφιους, κατατάσσεται στους πέντε πρώτους και εισέρχεται στο Conservatoire, στην τάξη πιάνου του Isidor Philipp και στην τάξη αρμονίας του Jean Gallon. Το 1931 τα έργα της Kloster και Burlesque αρ. 1, παρουσιάζονται στο πλαίσιο των συναυλιών της Société Nationale de Musique de Paris (όπου πρώτη φορά μετέχει Ελληνίδα συνθέτρια) λαμβάνοντας εξαιρετικές κριτικές.

To 1933 οι καθηγητές της στη σύνθεση Henri Büsser και JeanGallon την προτείνουν για το Prix de Rome του 1934, βεβαιώνοντας για την επιτυχία της. Η Έλενα Βενιζέλου (που χρηματοδοτεί τις σπουδές της) δεν της επιτρέπει να λάβει μέρος στο διαγωνισμό.

Το 1932 η Κυριακού παίρνει το Deuxième Prix de Piano ερμηνεύοντας τη Σονάτα σε Σι ύφεση ελάσσονα του Fryderyk Chopin, ενώ το 1933 αποφοιτά από το CNSMDP και κερδίζει το πρώτο βραβείο – Premier Prix de Piano ερμηνεύοντας τις Συμφωνικές Παραλλαγές, op. 13 του Robert Schumann και ένα ατονικό έργο του Florent Schmitt.

Το βραβείο αυτό ανοίγει τον δρόμο σε ιστορικές αίθουσες της Ευρώπης και της Αμερικής, όπου η Κυριακού συστήνει τον εαυτό της και ως συνθέτρια, τοποθετώντας τα έργα της είτε ανάμεσα σε αυτά των Chopin και Liszt, είτε ως encore στο τέλος μιας συναυλίας. Υπογράφει συμβόλαιο για παγκόσμια περιοδεία με το Office Théâtral Européen. Σε διεθνές επίπεδο, παίρνει διθυραμβικές κριτικές τόσο για τις αξεπέραστες ποιοτικά ερμηνείες της όσο και για την πρωτότυπη σύλληψη των συνθέσεών της. Οι μουσικοκριτικοί την κατατάσσουν στα πρώτα ονόματα του παγκόσμιου μουσικού στερεώματος.

Η Κυριακού επιλέγει σταδιακά να αφοσιωθεί στη δισκογραφία που απαιτεί πολύ από τον χρόνο της. Αφιερώνεται µε πάθος στις ηχογραφήσεις, αφού θεωρεί ότι µε αυτές θα παραµείνει στη συνείδηση του ακροατηρίου.

Έπειτα από συνεννόηση με τον Isidor Philipp προσανατολίζεται προς την έρευνα και ανάδειξη του πιανιστικού έργου παραγκωνισμένων (μέχρι τότε) συνθετών, όπως των Felix Mendelssohn, Emmanuel Chabrier και Isaac Albéniz, των οποίων εκδίδει τα άπαντα σε συνεργασία με τη Vox. Με την ίδια εταιρεία ηχογραφεί και έργα των Antonio Soler, John Field, Jan Dusík, Enrique Granados, Fryderyk Chopin, Gabriel Fauré κ.ά.

Image

Διαθέτει εκπληκτική μνήμη αφού σε όλες τις εμφανίσεις της παίζει χωρίς τη χρήση παρτιτούρας, προκαλώντας την έκπληξη όλων των διάσημων διευθυντών ορχήστρας με τους οποίους συνεργάζεται, όπως οι: Hans Swarowsky, Carl August Bünte, Robert Wagner, Edmond Appia, Hubert Reichert, Mathieu Lange, Karl Rucht, Christian Vöchting, Václav Smetáček, Rudolf Kempe, Maurice Le Roux, Armin Jordan, Rudolf Moralt, Toni Louis Alexandre Aubin, Henri Rabaud, Sir Malcolm Sargent, Georg Solti, Jean Meylan, Δημήτρης Μητρόπουλος, Δημήτρης Χωραφάς, Μιλτιάδης Καρύδης, Θεόδωρος Βαβαγιάννης, Ανδρέας Παρίδης κ.ά.

Επίσης συμπράττει με φημισμένες ορχήστρες, όπως οι παρακάτω: Vienna String Symphony Orchestra, Vienna Pro Musica Orchestra, O.S.R., London Philharmonic Orchestra, Philharmonia Hungarica, Orchestre de la Société des Concerts du Conservatoire de Paris, the Torquay Symphony Orchestra, Συμφωνική Ορχήστρα της Βεστφαλίας, Συμφωνική Ορχήστρα του Innsbruck, Συμφωνική Ορχήστρα του Βερολίνου, Κ.Ο.Α., Κ.Ο.Θ. κ.ά.

Οι ηχογραφήσεις της στον Chabrier θεωρήθηκαν ανώτερες από αυτές των Arthur Rubinstein, Marcelle Meyer, Pierre Barbizet, Paul Badura-Skoda και Louis Kentner. Η δισκογραφία της στα έργα του Mendelssohn κρίθηκε ποιοτικότερη από τις αντίστοιχες των Guiomar Novaes και Rudolf Serkin, και ισάξια με αυτές των Cortot, Horowitz, Perahia και Thibaudet. Ενώ οι ηχογραφήσεις της στον Haydn χαρακτηρίστηκαν ανώτερες από αυτές του Fritz Neumeyer.

Η Αγγλική και Γαλλική Κυβέρνηση βραβεύουν τις ερμηνείες της στα άπαντα του Mendelssohn και του Chabrier και της αποδίδονται τα διάσημα του Ιππότη του Tάγματος Γραµµάτων και Τεχνών. Χρίζεται τρίτο επίτιµο µέλος της ∆ιεθνούς Εταιρείας Mendelssohn µετά τον Pablo Casals και τον Alfred Cortot. Ο Αντιβασιλιάς της Γιουγκοσλαβίας της απονέμει το παράσημο του Αγίου Σάββα.

Το 1943 ερμηνεύει για πρώτη φορά το Κοντσέρτο της για πιάνο και ορχήστρα, έργο 18, που αποτελεί και το πρώτο κοντσέρτο για πιάνο Ελληνίδας συνθέτριας, με τον Θεόδωρο Βαβαγιάννη και την Κ.Ο.Α., στο Παλλάς. Το έργο παρουσιάστηκε ξανά στη Γενεύη το 1954 υπό τη διεύθυνση του Jean Meylan με την O.S.R. και τον Νοέμβριο του 2009 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με τη Δόμνα Ευνουχίδου υπό τη διεύθυνση του Μίλτου Λογιάδη (Κ.Ο.Α.).

Η Κυριακού δυσκολεύεται να συστήσει τον εαυτό της ως συνθέτρια στην Ελλάδα λόγω της διαφορετικότητας του ήχου των έργων της αλλά και λόγω του φύλου της. ∆ραστηριοποιείται σε µία περίοδο της ελληνικής µουσικής ζωής όπου η παραγόµενη µουσική έπρεπε να υπακούει στον όρο «εθνική» για να επιβιώσει. Στην περίοδο αυτή τολμά να προτείνει τον προσωπικό της ήχο. Το ελληνικό κοινό δεν είναι προετοιµασµένο για να εκτιµήσει τέτοιου είδους πειραµατισµούς.

Τα έργα της Tango και Burlesque αρ. 2, εκδόθηκαν από τον οίκο Durand στο Παρίσι, ενώ το Perpetuum Mobile, έργο 15 από τον οίκο Carl Fischer στη Νέα Υόρκη.

Από τον Ιούνιο του 1950 συμμετέχει επανειλημμένα ως μέλος της κριτικής επιτροπής σε γνωστούς διαγωνισμούς πιάνου, όπως στον ετήσιο διαγωνισμό του CNSMDP, στο Concours International d ’Exécution Musicale de Génève και στον Διεθνή Διαγωνισμό Πιάνου του Μόντρεαλ.

Η Ρένα Κυριακού προσβλήθηκε από καρκίνο και άφησε την τελευταία της πνοή τον Αύγουστο του 1994 στο Μοσχάτο».

Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ηράκλειο