«Πρέπει να θυμάστε ότι δεν είστε σε καμία περίπτωση άχρηστο υλικό». Αυτή είναι μια από τις φράσεις που ο πάπας Φραγκίσκος απευθύνει πολύ συχνά με ιδιαίτερη έμφαση σε νέους, ηλικιωμένους, κρατούμενους και σε όλες εκείνες τις κατηγορίες των πολιτών που η κοινωνία τείνει να περιθωριοποιήσει.
Την περασμένη Πέμπτη (Μεγάλη Πέμπτη για τους Καθολικούς) ο Προκαθήμενος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας θέλησε να μεταβεί στις φυλακές της Ρώμης Ρετζίνα Τσέλι για την Τελετή του Νιπτήρα. Για να υπενθυμίσει στους κρατούμενους ότι ο Ιησούς τον έστειλε ανάμεσά τους, ως αμαρτωλό, για να τους αποδείξει ότι τους αγαπά και ότι «όποιος έχει κάποια εξουσία πρέπει να ξέρει πάντα και να υπηρετεί».
Είναι η ουσία της αποστολής του. Μια νέα, ειλικρινής ανακάλυψη, θα μπορούσε να πει κανείς, του βαθύτερου χριστιανικού μηνύματος. Με ακόμη στενότερη «αδελφική συνεργασία» με τον Οικουμενικό Πατριάρχη, στο όνομα της υπεράσπισης της φύσης και όλων των αξιών που ενώνουν τις δυο Εκκλησίες. Με μηνύματα κατά της βίας σε βάρος των γυναικών, υπέρ του σεβασμού των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων αλλά και με αναφορές στις καθημερινές υποχρεώσεις κάθε κληρικού. «Όταν βλέπω έναν ιερωμένο να χρησιμοποιεί ακριβά αυτοκίνητα, νιώθω πολύ άσχημα», δηλώνει ο πάπας Φραγκίσκος. Ο ίδιος προτιμά να φορά σιδερένιο σταυρό και όχι χρυσό, όπως και οι προκάτοχοί του, και πάντα τα ίδια, απλά ορθοπεδικά παπούτσια.
Η Εκκλησία, δηλαδή, πρέπει να βρίσκεται στο πλευρό των φτωχότερων, διαφορετικά ή αποστολή της στερείται νοήματος. Μια γραμμή η οποία έχει προκαλέσει σειρά εμφανών και υπόγειων αντιδράσεων εντός και εκτός Βατικανού. Πριν από λίγο καιρό, σε συνομιλία μας με έναν από τους πιο γνωστούς ιταλούς δημοσιογράφους (ο οποίος συναναστρέφεται τον υψηλόβαθμο καθολικό κλήρο), διαπιστώσαμε ότι για τους υπερσυντηρητικούς της Αγίας Έδρας «ο Φραγκίσκος καταστρέφει την ίδια την έννοια και την ουσία της ιεραρχίας και της αποτελεσματικής διοίκησης της εκκλησίας».
Πρόκειται, δηλαδή, για την «νομενκλατούρα της Καθολικής Εκκλησίας» η οποία θεωρεί ότι η απόσταση ανάμεσα στους καρδινάλιους και στους επίσκοπους από τη μία, και στους απλούς πιστούς από την άλλη θα έπρεπε να παραμείνει έντονη και σαφής.
Ο Πάπας Μπεργκόλιο, φυσικά, δεν μπορεί να αλλάξει πορεία. Όταν ήταν αρχιεπίσκοπος του Μπουένος 'Αιρες, για τις μετακινήσεις του χρησιμοποιούσε τα δημόσια μέσα μεταφοράς. Στη Ρώμη, πολύ συχνά επιλέγει ένα απλούστατο αυτοκίνητο, αρκετά παρωχημένης τεχνολογίας.
Όλα αυτά συνδέονται με μια βαθύτερη προσωπική διαπίστωση. Με το ότι σε περίοδο συνεχών κρίσεων και αύξησης των ανισοτήτων, όποιος κηρύττει τον λόγο του Κυρίου, δεν μπορεί να επιλέγει για τον εαυτό του προνόμια και ευκολίες που θα μπορούσαν να μοιάσουν μόνον με πρόκληση και εγωιστική αντίληψη της ζωής.
Οι εχθροί του Φραγκίσκου επιμένουν, βέβαια, ότι ο σημερινός ποντίφικας δεν είναι αρκετά θεωρητικός, ότι δεν νοιάζεται όσο θα έπρεπε για θέματα που αφορούν το δόγμα, και ενδιαφέρεται για πρακτικής υφής προβλήματα, τα οποία θα μπορούσαν να απασχολούν για παράδειγμα, έναν απλό ιερέα μιας απομονωμένης, ξεχασμένης περιοχής της υπαίθρου. Αλλά αυτή ακριβώς είναι και η δύναμη του Πάπα Φραγκίσκου: ότι καταφέρνει να χρησιμοποιεί άμεση γλώσσα, να θεωρεί αδέλφια του τους μετανάστες και να μην ξεχνά τα βλέμματα των παιδιών που ζουν σε τόσες παραγκουπόλεις της Λατινικής Αμερικής, της Αφρικής και της Ασίας. Πιστός στην αποστολή του, σύμφωνα με τις διδαχές του Ιησού, την ανάσταση του οποίου γιορτάζουν σήμερα οι Καθολικοί.
Eίναι ο «ανθρώπινος Πάπας», ο οποίος αποκαλύπτει ότι το πολύ σε ένα χρόνο θα υποβληθεί σε επέμβαση για αφαίρεση καταρράκτη. Και δεν διστάζει να βραβεύσει με μετάλλιο τη 14χρονη Παλαιστίνια Ρούα Χντέιχ, η οποία διηγήθηκε με αμεσότητα και ειλικρίνεια τον τρόμο και τις καταστροφές που προκάλεσαν οι βομβαρδισμοί, στη Λωρίδα της Γάζας.
Είναι ο Πάπας που με τη δράση και τα μηνύματά του θα επηρεάσει -χωρίς καμία αμφιβολία- την πορεία των διαδόχων του. Αποδεικνύοντας, έτσι, ότι ένας χαρισματικός άνθρωπος μπορεί να ανανεώσει την πορεία κάθε σημαντικού θεσμού. Ακόμη και του ισχυρότερου, πιθανότατα ολόκληρου του πλανήτη μας.