Η Ευρώπη γερνά: Πίεση στα συνταξιοδοτικά συστήματα καθώς μειώνεται ο ενεργός πληθυσμός

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια μεγάλη δημογραφική πρόκληση: ο συνολικός της πληθυσμός αναμένεται να μειωθεί από 451 εκατομμύρια σήμερα σε περίπου 432 εκατομμύρια έως το 2070, ενώ ο αριθμός των ηλικιωμένων αυξάνεται συνεχώς. Ήδη σε πολλές χώρες, ένας στους τέσσερις πολίτες είναι άνω των 65 ετών. Με τη μείωση του ενεργού εργατικού δυναμικού, λιγότεροι εισφορείς χρηματοδοτούν περισσότερους συνταξιούχους, ασκώντας ασφυκτική πίεση στα συνταξιοδοτικά συστήματα.

Για να καλύψουν ακόμη και τις σημερινές ανάγκες, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενισχύουν διαρκώς τα συνταξιοδοτικά ταμεία από τον κρατικό προϋπολογισμό. Στη Γερμανία, η επιχορήγηση ξεπέρασε ήδη τα 100 δισ. ευρώ και αναμένεται να φτάσει τα 150 δισ. μέχρι το 2040. Η Ιταλία δαπανά το μεγαλύτερο ποσοστό ΑΕΠ στην Ευρώπη για συντάξεις (16%), ενώ η Ελλάδα διέθεσε το 2022 το 14,5% του ΑΕΠ, με την πρόβλεψη να υποχωρήσει στο 13,7% έως το 2040. Η Ισπανία, με ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων, αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τη χρηματοδότηση τα επόμενα χρόνια.

Λιγότερες εισφορές – χαμηλότερες συντάξεις

Χώρες όπως η Σουηδία και οι βαλτικές δημοκρατίες ακολουθούν ένα πιο αυστηρό μοντέλο: οι συντάξεις συνδέονται αποκλειστικά με τις εισφορές. Εάν τα έσοδα μειώνονται, μειώνονται και οι συντάξεις. Το αποτέλεσμα είναι υψηλά ποσοστά σχετικής φτώχειας στη Λετονία, τη Λιθουανία και την Εσθονία, καθώς οι συντάξεις δεν συμβαδίζουν με το κόστος ζωής.

Στην Πορτογαλία, το όριο συνταξιοδότησης προσαρμόζεται αυτόματα με βάση το προσδόκιμο ζωής – κάθε επιπλέον έτος ζωής συνεπάγεται περίπου οκτώ μήνες επιπλέον εργασίας. Έτσι, σήμερα η συνταξιοδότηση φτάνει τα 66 έτη και 7 μήνες. Ο ΟΟΣΑ προβλέπει ότι σε πολλές χώρες το όριο θα φτάσει, ή και θα ξεπεράσει, τα 70 χρόνια τις επόμενες δεκαετίες.

Το ύψος των συντάξεων στην Ευρώπη

Παρά τις μεγάλες διαφορές ανά χώρα, οι μελλοντικές συντάξεις αναμένεται να είναι χαμηλότερες σε σχέση με τους μισθούς, εκτός αν αυξηθεί ο χρόνος εργασίας ή ενισχυθούν οι ιδιωτικές και επικουρικές παροχές. Ο μέσος όρος στην Ευρώπη είναι περίπου στο 61% του μισθού, με χαμηλές επιδόσεις σε Εσθονία, Λιθουανία και Ιρλανδία (κάτω του 40%), ενώ Ολλανδία, Πορτογαλία, Τουρκία και Ελλάδα βρίσκονται κοντά ή πάνω από το 90% — η Ελλάδα φτάνει το 88,5%.

Το τοπίο των ευρωπαϊκών συντάξεων γίνεται όλο και πιο σύνθετο, με τις αποταμιεύσεις και τα επικουρικά συστήματα να παίζουν αποφασιστικό ρόλο στη διασφάλιση αξιοπρεπούς εισοδήματος στα επόμενα χρόνια.