ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
«Γραφές και Γραμμές»: όταν η ποίηση συναντά τη ζωγραφική
Μέχρι και αύριο Πέμπτη στο Κέντρο Επιστήμης και Πολιτισμού του ΙΤΕ (Γαλλικό Ινστιτούτο)
Ξεκινώντας από μια απλοϊκή αφετηρία θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο ποιητής «ζωγραφίζει» και ο ζωγράφος «πλέκει στίχους». Αυτή, εξάλλου, είναι η αρχέγονη μαγεία της καλλιτεχνικής έκφρασης. Θα μπορούσε, όμως, η ποίηση να συνυπάρξει με τη ζωγραφική, έστω και στο πλαίσιο μιας έκθεσης; Η απάντηση είναι καταφατική, και οι Ηρακλειώτες θα έχουν την ευκαιρία μέχρι και αύριο Πέμπτη 31 Ιουλίου, να το διαπιστώσουν από μόνοι τους.
Ο λόγος για την έκθεση «Γραφές και Γραμμές» που εξελίσσεται στο Κέντρο Επιστήμης και Πολιτισμού του ΙΤΕ (Γαλλικό Ινστιτούτο) στην καρδιά του Ηρακλείου. Όπως μαρτυρά ο ευφυής και εύγλωττος τίτλος της διοργάνωσης, πρόκειται για μία «έκθεση ΔΙΑ λόγου σύγχρονης ποίησης και ζωγραφικής», όπου δύο καλλιτέχνιδες, η ποιήτρια Κατερίνα Βλαχάκη και η ζωγράφος Δέσποινα Κατζαγιαννάκη, μολονότι η κάθε μία αναπτύσσει διαφορετικό εκφραστικό ιδίωμα, κατορθώνουν όχι μόνο να συνομιλήσουν αλλά να διαλεχθούν, ως μία ενιαία οντότητα!
Οι «Γραφές και Γραμμές» είναι ένα εικαστικό γεγονός που γεννήθηκε στο πλαίσιο του εγχειρήματος «ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΔΥΟ» του Μουσείο Σχολικής Ζωής Δήμου Χανίων.
Το εμβληματικό διατηρητέο νεοκλασικό του παλαιού Γαλλικού Ινστιτούτου, αποδείχθηκε ο καταλληλότερος τόπος για τη φιλοξενία της έκθεσης αυτής με την αρτιστίκ ένταξη των έργων τέχνης στον χώρο, από τους επιμελητές Μαρία Δρακάκη και Γεώργιο Ορφανίδη.
Η έκθεση θα παραμείνει στο Ηράκλειο, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό, μέχρι και την Πέμπτη 31 Ιουλίου 2025, από τις 09:00 έως τις 19:00.
"Προϋπόθεση δύο" η σύζευξη ποίησης και ζωγραφικής
Όπως επισημαίνεται στο art book της έκθεσης, το Μουσείο Σχολικής Ζωής του Δήμου Χανίων ξεκίνησε το εγχείρημα «ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΔΥΟ» στις αρχές του 2023, προκαλώντας τους δημιουργούς να παράξουν έργα τέχνης με θεμέλιο την έννοια της δυάδας. Η αρχική σύλληψη ήταν καινοτόμα καθώς οι καλλιτέχνες καλούνταν να μοιραστούν, ως ισότιμα μέρη ενός αδιαίρετου συνόλου, τις δημιουργίες τους με ένα άλλο πρόσωπο. Έτσι, «οι δύο δημιουργοί, μέσα από διαφορετικές αλλά αλληλοσυμπληρούμενες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, μας προσφέρουν έναν χώρο συνάντησης, διαλόγου και στοχασμού. Ο διάλογος ανάμεσα στη ζωγραφική και την ποίηση ανέκαθεν συγκροτεί έναν χώρο αμοιβαιότητας και διάδρασης, ενισχύοντας τη δύναμη του συγκινησιακού φορτίου που εμπεριέχει η τέχνη».
Εξάλλου, όπως τονίζουν οι δύο επιμελητές στο σημείωμά τους η εν λόγω ενότητα εκθέσεων του Μουσείου Σχολικής Ζωής Χανίων «σχεδιάζεται και υλοποιείται προκειμένου να τεκμηριώσει βιωματικά στην κοινότητα την αξία της συμπερίληψης, θέτοντας τη διαφορετικότητα σε διάλογο δια της τέχνης, προβάλλοντας την ως πολιτισμικό πλουραλισμό».
Σύμφωνα με τον Ιστορικό Τέχνης κ. Γεώργιο Ορφανίδη:
«Η γραμμή, ιστορικά, συνδέεται με τη γένεση της εικόνας, από τα σπηλαιογραφήματα μέχρι την αφηρημένη ζωγραφική. Υπήρξε εργαλείο αποτύπωσης, χάραξης, δομής και ρυθμού· ένα όριο που ταυτόχρονα διαχωρίζει και ενώνει. Η γραφή, από την άλλη, εμφανίζεται ως σύστημα σημείων και νοημάτων· είναι η μεταγραφή της σκέψης, η υλική όψη της γλώσσας, αλλά και ένας αισθητικός τόπος αφηρημένης εκφραστικότητας. Η γραφή δεν είναι απλώς φορέας περιεχομένου, αλλά ενίοτε καθίσταται καθαρή μορφή, όπως συμβαίνει σε ποιητικά έργα που προσεγγίζουν τη γραφή ως εικαστικό συμβάν.
Σε αυτήν τη συνάντηση, το έργο της Κατζαγιαννάκη δεν «εικονογραφεί» την ποίηση, ούτε η ποίηση της Βλαχάκη «περιγράφει» τη ζωγραφική. Αντίθετα, λειτουργούν ως δύο αυτόνομες εκδοχές του ίδιου στοχασμού: πώς η γραμμή και η λέξη μπορούν να παράξουν χώρο, ρυθμό, σιωπή, ένταση. Η γραμμή της ζωγράφου είναι σωματική, παλλόμενη, άμεση· η γραφή της ποιήτριας είναι ρυθμική, λεπταίσθητη, και φορτισμένη με το βάρος της γλώσσας και της σιωπής. Μέσα από τη συνομιλία των δύο μέσων, η έκθεση αναδεικνύει την υλικότητα του λόγου και την ποιητικότητα της εικαστικής χειρονομίας. Η έκθεση Γραφές και Γραμμές τοποθετείται, ως εκ τούτου, εννοιολογικά, και υπό το πρίσμα μιας ανανεωμένης εκδοχής, στο πεδίο των διαμεσικών πρακτικών, της σχέσης μεταξύ λόγου και εικόνας, μιας σχέσης που διατρέχει αναμφίβολα την ιστορία της τέχνης από την προνεωτερική εποχή έως τις σύγχρονες μεταμοντέρνες προσεγγίσεις....
Η εικαστική χειρονομία της Κατζαγιαννάκη συνομιλεί με το αρχέγονο, σχεδόν καλλιγραφικό χειρογράφημα, ενώ η ποίηση της Βλαχάκη συχνά προσεγγίζει την εικόνα ως φορέα συναισθηματικής και υπαρξιακής φόρτισης. Στο έργο τους, η γραφή δεν λειτουργεί ως λόγος, και η γραμμή δεν περιορίζεται στο εικαστικό. Αντίθετα, παρατηρούμε μια ρευστοποίηση των ορίων, έναν «διάλογο της αφής», όπου κάθε μέσο λειτουργεί διαισθητικά και πολυαισθητηριακά».
Από την πλευρά της η κ. Μαρία Δρακάκη, Επιμελήτρια του Μουσείου Σχολικής Ζωής Δήμου Χανίων αναφέρει:
«H μαύρη γραμμή της ΔΚ σηματοδοτεί μια πορεία που διαγράφει σχηματικές μορφές που διαφοροποιούνται σε λεπτομέρεια, στάση, κίνηση, χαρακτήρα, καθώς αναπτύσσεται χωρίς προδιαγεγραμμένη ρότα. Σηματοδοτεί μια διαρκή ροή που ορίζεται από την δημιουργό ως σημείο επαφής με τον θεατή που το επαναπροσδιορίζει και βρίσκει τη σύνδεση του στα ενδόμυχα σημεία της αναπαραστάσης, καθώς η κίνηση της βρίσκεται εν ρευστώ...
Η μαύρη γραμμή είναι ανοικτή στη ροή της κίνησης των σημείων της, τα οποία αποκαλύπτουν και ενθαρρύνουν το δικαίωμα της αυτοδημιουργίας, της αυτοποίησης, της δημιουργικής πράξης, της ερμηνείας... Γραμμές μνήμης, πολλαπλές χρονικότητες της γραφής, τα στοιχεία που ορίζουν
τον χαρακτήρα της μαύρης γραμμής. Ακολουθεί τον χρόνο που περνά και η ίδια ανθίσταται με το επίμονο αέναο ταξίδι της, ώσπου να καταφέρει να συμφιλιώσει τους ελιγμούς της σε μια δυναμική γραμμική οπτική μορφή....
Η ποίηση της ΚΒ είναι πλούσια σε εικόνες καθώς συνδιαλέγεται με την κοινωνία από την οποία αντλεί τη δύναμη και την έμπνευση της Οι στίχοι της θέτουν ως υπαρξιακό της αίτημα την αναζήτηση και τη διαφύλαξη της δικής της ελευθερίας διεκδικώντας την προσωπική θέση, στάση και αλήθεια. Μέλημα της Κατερίνας με τη συγκλονιστική της αμεσότητα, η αποκάλυψη της αλήθειας πέρα από το προφανές το επιφανειακό ή κοινότοπο... Επιδιώκει να μετριάσει τον φόβο και την απογοήτευση των δυσκολιών της καθημερινότητας και πετυχαίνει να εξοικειώνει με το αινιγματικό και το ανοίκειο ήπια, αλλά ρεαλιστικά και εύγλωττα. Η εξωτερίκευση του “εσωτερικού της εγώ” μέσα από την ποίηση φέρνει στο φως, την ανθρώπινη ανάγκη για επικοινωνία για γνώση, για συμμετοχή στην έκφραση της «ζώσας πραγματικότητας» με αυθεντικό λόγο που ενώνει την τέχνη με τη ζωή, αλλά και την ζωή με την τέχνη».
Η εγκατάσταση "Χορεύουμε"
Στο κέντρο του εκθεσιακού χώρου δεσπόζει η εγκατάσταση «ΧΟΡΕΥΟΥΜΕ;», μια σπειροειδής περιδίνηση συναισθημάτων, μέσω της οποίας «οι θεατές» - όπως τονίζεται στο δελτίο Τύπου - «καλούνται να συμμετάσχουν σε μια εσωτερική περιήγηση, σε έναν "χορό" ελεύθερης ερμηνείας
και ενσώματης εμπειρίας. Οι λέξεις της ποιήτριας αιωρούνται σε ρυζόχαρτο και συναντούν τη μαύρη σπείρα της ζωγράφου – μια μορφή ενέργειας που ρέει και αφηγείται».
Σ.σ.: τα αποσπάσματα από τις επιστημονικές αναλύσεις των επιμελητών εμπεριέχονται στον εικαστικό κατάλογο της έκθεσης
Από την πλευρά του θεατή
Η περιήγηση του επισκέπτη στην έκθεση «Γραφές και Γραμμές» με έναν τρόπο ενστικτώδη εντάσσεται από την πρώτη στιγμή στη δυαδικότητα της αρχικής σύλληψης. Δεν είναι μόνο η κατανόηση της σύζευξης ζωγραφικής και ποίησης, είναι το πάντρεμα του υλικής γραμμής και του άυλου λόγου, το συναπάντημα της αισθητηριακής παρατήρησης με την εσωτερική αναζήτηση.
Καθώς περπατά βήμα - βήμα στον χώρο, κάθε στάση αποτυπώνει προσλήψεις της εσωτερικής περιπλάνησης του καθενός από μας, και η ανάγνωση των αιωρούμενων ποιημάτων μας μετουσιώνει σε οργανικά μέρη της όλης εγκατάστασης. Εν ολίγοις, ο επισκέπτης εύκολα βρίσκει τόπους ταύτισης, ειδικά στην εγκατάσταση του κέντρου. Κινούμενος κυκλικά και ατενίζοντας από απόσταση ασφαλείας τη σπείρα του εσωτερικού του κόσμου αναστοχάζεται τη σημασία των εννοιών που εκτοξεύει η ποιήτρια, «έρωτας», «μοναξιά», «οδός Διαφυγής κι Ελευθερίας».
Την ίδια ώρα οι μαύρες γραμμές της ζωγράφου κυριαρχούν συμβολικά σαν απόπειρα ενδοσκόπησης ή προσωπικής τελετουργίας. Στην έκθεση αυτή δεν είναι αναγκαία η «ανάγνωση» του μηνύματος, γιατί αυτό που κυριαρχεί είναι η αβίαστη υπόμνηση ενός έντονου συναισθήματος.
Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ηράκλειο
