Παγκόσμια Ημέρα Τουρισμού: από το «περισσότερα» στο «καλύτερα»

Μετά τα φώτα, τους χορούς και τα «μπράβο» της Παγκόσμιας Ημέρας Τουρισμού, το φετινό θέμα της διοργάνωσης — «Τουρισμός και Βιώσιμος Μετασχηματισμός» — είναι ακόμα μια αφορμή να βάλουμε, επιτέλους με ειλικρίνεια, τη βιωσιμότητα στον δημόσιο διάλογο για τον τουρισμό και την ανάπτυξη.

Δεν είναι ότι στην Κρήτη —τόσο σε επίπεδο δήμων όσο και Περιφέρειας— δεν έχουν αναληφθεί κάποιες αξιόλογες πρωτοβουλίες· εκείνο όμως που λείπει είναι μια ενιαία, συνεκτική στρατηγική προς τη βιωσιμότητα που να συνδέει οργανικά τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση.

Η φετινή επίσημη διοργάνωση στη Μελάκα έθεσε το πλαίσιο: διακυβέρνηση με στοιχεία και μετρήσιμους στόχους, ενίσχυση δεξιοτήτων, προτεραιότητα στην τοπική αξία και κοινωνική δικαιοσύνη. Οι απαιτήσεις των διεθνών θεσμών έχουν επίσης τεθεί με σαφήνεια. Ο ΟΟΣΑ μιλά για ανθεκτικότητα και «κοινωνική άδεια» που ρηγματώνεται όταν αγνοούνται τα όρια των τόπων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του Transition Pathway for Tourism, ζητά πράσινη και ψηφιακή μετάβαση με σαφή, απαιτητικά ορόσημα, ενώ το One Planet (UNEP/UN Tourism) και η Glasgow Declaration βάζουν την κλιματική δράση στον πυρήνα (μείωση εκπομπών, net zero). Παράλληλα, τα SDGs (ιδίως 8.9 και 12.b), τα πρότυπα του WTTC για απανθρακοποίηση και τα ευρωπαϊκά εργαλεία μέτρησης—όπως το ETIS—μεταφράζουν τη φιλοδοξία σε δείκτες και λογοδοσία. Δεν μιλάμε για ευχολόγια αλλά για χρονοδιαγράμματα και ευθύνη.

Η Κρήτη, από τα αστικά κέντρα έως τους τουριστικούς διαδρόμους του βόρειου άξονα και τις πιο εύθραυστες νότιες και ορεινές ενότητες, είναι ώριμος προορισμός με ισχυρή ταυτότητα—αλλά και με ζώνες που έχουν ήδη πιεστεί. Η αποδοχή ορίων δεν είναι τιμωρία· είναι προστασία του κοινού κεφαλαίου (νερό, ενέργεια, γη, στέγαση) και δίκαιη κατανομή ωφελειών. Μήπως έχει έρθει η ώρα η φέρουσα ικανότητα να γίνει εργαλείο πολιτικής στους δήμους; Ο «θεσμικός χώρος» υπάρχει αν οριστούν σαφείς δείκτες, ενσωματωθούν οι ρυθμίσεις στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και συναρτηθούν με σύστημα παρακολούθησης. Είναι προφανές ότι ο βιώσιμος μετασχηματισμός αποκτά υπόσταση όταν εγγράφεται στα υπό κατάρτιση ή διαβούλευση χωρικά εργαλεία (Χωροταξικό, ΤΠΣ, ρυθμίσεις χρήσεων γης, ειδικά πλαίσια παραλιακού μετώπου κ.λπ.) και στους τοπικούς κανονισμούς λειτουργίας.

Καθοριστικός μοχλός αυτής της στροφής είναι το Παρατηρητήριο Βιωσιμότητας Κρήτης, ως αναβάθμιση του ήδη λειτουργούντος Παρατηρητηρίου Τουρισμού της Περιφέρειας. Ρόλος του: συστηματική μέτρηση κατανάλωσης νερού και ενέργειας, αποβλήτων, ποιότητας εργασίας και στέγασης, καθώς και του πραγματικού αποτυπώματος επισκεπτών, με δημοσιοποίηση των δεικτών που τροφοδοτούν τις αποφάσεις. Η διασύνδεση με το διεθνές δίκτυο INSTO θα εξασφαλίσει συγκρισιμότητα και πρόσβαση σε ώριμες βιώσιμες πρακτικές. Το πλαίσιο μετρήσεων πρέπει να στοιχίζεται ρητά με ETIS / GSTC / EarthCheck ώστε: (α) να υπάρχει συμβατότητα με τους ευρωπαϊκούς δείκτες, (β) να αξιοποιούνται τα παγκόσμια κριτήρια βιωσιμότητας και (γ) να ενισχύεται η αξιοπιστία μέσω ανεξάρτητης επαλήθευσης—όπως κάνουν για παράδειγμα οι Αζόρες, που συνδέουν brand–δεσμεύσεις–μετρήσεις, δημοσιεύοντας τακτικά αποτελέσματα και προσαρμόζοντας πολιτικές βάσει δεδομένων.

Ο κοινωνικός πυλώνας δεν είναι υποσημείωση—είναι η κόκκινη γραμμή του βιώσιμου μετασχηματισμού. Χωρίς δουλειές που πληρώνουν δίκαια και δίνουν προοπτική, χωρίς ισχυρές ΜμΕ, συνεχή κατάρτιση και προσιτή στέγη, κάθε «πράσινη» πολιτική μένει κενό γράμμα. Η ποιότητα είναι ανθρώπινη υπόθεση: επενδύουμε σε δεξιότητες, πιστοποιούμε επαγγέλματα, θωρακίζουμε τις εργασιακές σχέσεις—για να ανεβαίνουν μαζί η εμπειρία του επισκέπτη και η καθημερινότητα του κατοίκου.

Και βέβαια δεν μπορούμε να αγνοούμε τα υπαρκτά και συνεχώς πιο ισχυρά «μεγάλα συμφέροντα» που σπρώχνουν τη μεγέθυνση. Η συζήτηση οφείλει να γίνει με τους πολλούς—ξενοδόχους, εστίαση, μεταφορές, προμηθευτές, παραγωγούς: θέλουμε περισσότερες και μεγαλύτερες μονάδες παντού ή καλύτερους επισκέπτες και δικαιότερη διάχυση αξίας σε ένα βιώσιμα αναπτυσσόμενο τουριστικό οικοσύστημα; Η μονοδιάστατη στόχευση στους «πολλούς» ενισχύει τη συγκέντρωση ωφελειών σε λίγους και υπονομεύει την κοινωνική νομιμοποίηση του τουρισμού.

Η ουσία ξεχωρίζει από το «πρασίνισμα βιτρίνας» όταν οι επιλογές είναι λίγες, σαφείς και δεσμευτικές. Διαχείριση ροών και ορίων με την χρήση τεχνολογίας στις «καυτές» ζώνες, κρατήσεις και ημερήσια όρια όπου χρειάζεται (μοντέλα τύπου Calanques / La Pelosa / Formentor). Κανόνες για κλίνες και κατοικία με στοχευμένες ρυθμίσεις δυναμικότητας και βραχυχρόνιας μίσθωσης—στο πνεύμα πρακτικών όπως του Νοτίου Τιρόλου, ακόμη και της Βαρκελώνης εφόσον απαιτηθεί—ώστε να θωρακίζεται το δικαίωμα στη στέγη και η ισορροπία της αγοράς. Κινητικότητα που αναβαθμίζει την εμπειρία με απελευθέρωση δημόσιου χώρου στα ιστορικά κέντρα, καθαρά και συχνά shuttles και μικροκινητικότητα (όπως στη Λιουμπλιάνα ή τη Ζερμάτ). Υδάτινο ισοζύγιο και ενέργεια με «προϋπολογισμό νερού ανά διανυκτέρευση», επαναχρησιμοποίηση γκρίζων υδάτων, έξυπνη άρδευση, ενεργειακές κοινότητες δήμων–ξενοδοχείων και υποχρεωτικές αναβαθμίσεις κτιρίων. Διαφάνεια και λογοδοσία με μηνιαίο δημόσιο ταμπλό δεικτών (νερό, ενέργεια, απόβλητα, ποιότητα εργασίας, δαπάνη ανά επίσκεψη) και σαφή απολογισμό κάθε «τέλους επισκέπτη». Έτσι το brand γίνεται συμβόλαιο—όχι απλώς ωραία εικόνα.

Σε κάθε περίπτωση, ας γίνει η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Τουρισμού ένας ακόμα λόγος να σκεφτούμε ως κοινωνία του νησιού αυτού αν θέλουμε να επιλέξουμε το «καλύτερα» αντί του «περισσότερα», με θεσμούς που μετρούν ότι πραγματικά μετράει, κανόνες που τηρούνται και ανθρώπους που στηρίζονται. Η δική μου θέση είναι ότι μόνο έτσι η Κρήτη θα εξελιχθεί σε προορισμό ανθεκτικό στις προκλήσεις ενός μέλλοντος που ποτέ δεν είναι προβλέψιμο—ούτε διαρκώς εορταστικό.

Γιώργος Καπαρός

Επιχειρηματίας του Τουρισμού, Μηχανικός Πληροφορικής & Ειδικός Βιώσιμου Χωρικού Σχεδιασμού