Οι απόψεις των πολιτών για την κλιματική αλλαγή και την κυκλική οικονομία

Η μετάβαση στην κυκλική οικονομία αποτελεί για την χώρα μας μια σημαντική πρόκληση και ταυτόχρονα μια μεγάλη ευκαιρία για την ανάπτυξη ενός νέου παραγωγικού μοντέλου και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. 
Για να ανταποκριθούμε σε αυτή την πρόκληση και να αξιοποιήσουμε το νέο περιβάλλον που διαμορφώνεται, απαιτείται μια διευρυμένη και ποιοτική συνεργασία κεντρικής διοίκησης, τοπικής αυτοδιοίκησης και ιδιωτικού τομέα. Όλες οι συνιστώσες καλούνται να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα τους και να αξιοποιήσουν καλύτερα τις συνέργειες που δημιουργούνται. 

Αλλά τι γνωρίζουν οι πολίτες για τις εξελίξεις αυτές; Τι σκέφτονται για τις παρεχόμενες υπηρεσίες; Και το κυριότερο πόσο διατεθειμένοι είναι να συνεισφέρουν σε αυτή την προσπάθεια;

Για να απαντηθούν όλα αυτά τα ερωτήματα η Thalis ES, θυγατρική της Motor Oil, ανέθεσε την διενέργεια  Πανελλήνιας  Έρευνας κοινής γνώμης για Περιβαλλοντικά Θέματα και την Κυκλική Οικονομία στη METRON ANALYSIS.

Ειδικότερα, στόχος της έρευνας ήταν η καταγραφή του επιπέδου αντίληψης για την κυκλική οικονομία, η διερεύνηση του εύρους της αποδοχής της καθώς και η αποτύπωση της πρόθεσης των πολιτών για ενεργή συμμετοχή στις σχετικές διεργασίες. Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά.

Η έρευνα καταγράφει μια θετική προδιάθεση των πολιτών για την κυκλική οικονομία και την πρόθεση τους να συνεισφέρουν στην απαιτούμενη προσπάθεια. Ταυτόχρονα, αποτυπώνεται μια εικόνα «ασυμμετρίας» ανάμεσα στις αντιλήψεις και τις πρακτικές των πολιτών. Δηλαδή, τα υψηλά επίπεδα ανησυχίας για θέματα περιβάλλοντος και κλιματικής αλλαγής δεν συμβαδίζουν με καλά εμπεδωμένες πρακτικές και πολιτικές. Οι 9 στους 10 ερωτηθέντες αξιολογούν τα ζητήματα του περιβάλλοντος και της κλιματικής αλλαγής ως πολύ/αρκετά σημαντικά αλλά, η ατομική αντίληψη είναι ότι στη χώρα μας δεν κάνουμε αρκετά προς αυτή την κατεύθυνση (61%).

Διαπιστώνονται σημαντικά ελλείμματα ενημέρωσης, τόσο για την Κυκλική Οικονομία και τις βασικές διαστάσεις της (ανακύκλωση, διαχείριση απορριμμάτων) όσο και για καινοτόμες πρακτικές, όπως η ανακύκλωση νερού και μάλιστα σε κρίσιμες κοινωνικές ομάδες, τις οποίες αφορά ιδιαίτερα η Κυκλική Οικονομία. Ειδικότερα, το 49% των ερωτηθέντων δεν γνωρίζει τι είναι η κυκλική οικονομία ενώ το 48% δεν γνωρίζει για την ανακύκλωση νερού, ακόμη και ανάμεσα σε αυτούς που ανησυχούν περισσότερο για το ζήτημα της λειψυδρίας.

Αν και σε ατομικό επίπεδο οι πρακτικές ανακύκλωσης ή μείωσης απορριμμάτων είναι αρκετά διαδεδομένες (ιδίως στις γυναίκες), ωστόσο δεν ακολουθούνται πάντοτε σωστά, με συνέπεια να είναι λιγότερο αποτελεσματικές. Λιγότεροι από τους μισούς (47%) εξ όσων κάνουν ανακύκλωση ακολουθούν αυστηρά την ορθή πρακτική καθαρισμού των υλικών πριν τα ανακυκλώσουν.

Ο βαθμός ικανοποίησης των πολιτών από τα υφιστάμενα συστήματα ανακύκλωσης, συλλογής και διαχείρισης απορριμμάτων είναι χαμηλός, στοιχείο που μπορεί να προκαλεί δυσπιστία και να αποτρέπει την καλλιέργεια μιας κουλτούρας περιβαλλοντικής ευαισθησίας. Μόνο το 8% δηλώνουν πολύ ευχαριστημένοι από το σύστημα συλλογής απορριμμάτων σε τοπικό επίπεδο ενώ πάνω από 8 στους 10 πιστεύουν ότι η ανακύκλωση στη χώρα μας δεν γίνεται όπως θα έπρεπε κυρίως επειδή απουσιάζει μια εμπεδωμένη κουλτούρα ανακύκλωσης στους πολίτες, κατάλληλες υποδομές και επαρκής ενημέρωση. Επίσης, 2 στους 3 συμφωνούν να υπάρχει συνεργασία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με ιδιώτες για την πιο αποτελεσματική συλλογή αποβλήτων.

Τέλος, το 33% δηλώνει διατεθειμένο να πληρώσει ένα επιπλέον ποσό για να συνεισφέρει σε πρακτικές ανακύκλωσης/επαναχρησιμοποίησης και το 34% συμφωνεί με αυτή την επιλογή αλλά θέτει την παράμετρο του κόστους. 

Image

Τα αποτελέσματα της έρευνας βοηθούν τους εμπλεκόμενους φορείς να κατανοήσουν καλύτερα το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσεται η δραστηριότητα τους και να εστιάσουν σε τομείς που διαπιστώνονται μεγαλύτερες ανάγκες αλλά ταυτόχρονα εκφράζεται και υψηλή αποδοχή από τους πολίτες. 

Στο πλαίσιο αυτό, προκύπτει η ανάγκη σχεδιασμού μιας συνολικής στρατηγικής για την προώθηση της Κυκλικής Οικονομίας στην χώρα μας, η οποία:
- Θα βασίζεται στη θετική κοινωνική προδιάθεση,
- Αλλά θα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις διαστάσεις της ενημέρωσης και της στάσης των πολιτών,
- Σε συνάρτηση με διαδικασίες και πολιτικές πειστικές για τους πολίτες με ορατά αποτελέσματα.

Η έρευνα παρουσιάστηκε σε δύο εκδηλώσεις (Θεσσαλονίκη και Ηράκλειο) με ευρύτατη συμμετοχή πάνω από 100 προσκεκλημένων, εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης, στελεχών ΦΟΔΣΑ, φορέων ύδρευσης αποχέτευσης, υπηρεσιακών παραγόντων, πανεπιστημιακών και στελεχών της αγοράς. 
Στην παρουσίαση της έρευνας στην εκδήλωση του Ηρακλείου, το λόγο έλαβαν εκπρόσωποι της Περιφέρειας Κρήτης και των Δήμων. Στις παρεμβάσεις τους, ανέδειξαν σημαντικές πτυχές της διαχείρισης των αποβλήτων και ειδικά της ανακύκλωσης

Με αφορμή την εκδήλωση στο Ηράκλειο, ο Περιφερειάρχης Κρήτης κ. Σταύρος Αρναουτάκης δήλωσε: 
"Στην Περιφέρεια Κρήτης, έχουμε πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα προόδου προς την κυκλική οικονομία. Αντιμετωπίζουμε κοινές προκλήσεις και αναζητούμε με συνεργατικό πνεύμα τις βιώσιμες λύσεις. Ανταποκρινόμαστε με αυτό τον τρόπο στις εθνικές και ευρωπαϊκές κατευθύνσεις που δίνουν προτεραιότητα στην οικολογική ισορροπία, και την ανθεκτικότητα, ενώ δημιουργούμε προϋποθέσεις ανάπτυξης μιας αναγεννητικής κυκλικής οικονομίας.
Τα βήματα που απομένουν είναι ακόμα πολλά. Είναι βέβαιο, πως η επιτυχία του εγχειρήματος της κυκλικής μετάβασης  θα εξαρτηθεί από τη σταθερότητα της συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκομένων φορέων: ευρωπαϊκών, εθνικών, αυτοδιοικητικών αρχών, πολιτών και επιχειρήσεων. 
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η καταγραφή των απόψεων της κοινής γνώμης, για τα ζητήματα της κυκλικής οικονομίας, της διαχείρισης των απορριμμάτων, της ανακύκλωσης και βεβαίως της σωστής αξιοποίησης του νερού, συνιστά ένα σημαντικό βήμα, στην κατεύθυνση του σχεδιασμού αλλά και της υλοποίησης των σχετικών πολιτικών. Η έρευνα της Thalis, η οποία παρουσιάστηκε και στην Κρήτη, αποτέλεσε ένα σημαντικό πεδίο διαλόγου για την εστιασμένη ενημέρωση, αλλά και τη σύμπραξη της κοινωνίας των πολιτών, της αυτοδιοίκησης και των παραγωγικών φορέων, για την περαιτέρω ενδυνάμωση της κυκλικής οικονομίας στο νησί".

Χαρακτηριστικά επίσης είναι και τα όσα αναφέρει ο καθηγητής του Τμήματος Γεωπονίας και Εσωτερικό Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΛΜΕΠΑ κ. Θρασύβουλος Μανιός: 
"Οι έρευνες κοινής γνώμης, ειδικά σε θέματα περιβαλλοντικά όπως η κυκλική οικονομία, είναι εξαιρετικά χρήσιμες για αυτούς που σχεδιάζουν και εφαρμόζουν πολιτικές, κάτι που άλλωστε φάνηκε από τη μαζική συμμετοχή των επικεφαλής των φορέων πρώτου και δεύτερου βαθμού αυτοδιοίκησης από όλο το νησί στην εκδήλωση της Θαλής ΑΕ. Είναι όμως ακόμα πιο χρήσιμες για τους ίδιους τους πολίτες που σε αυτές μπορούν να δουν τον τρόπο που η κοινωνία αντιμετωπίζει τα θέματα αυτά και να αναγνωρίσουν σε αυτή την εικόνα αδυναμίες και λάθη της δικιά τους συμπεριφοράς και κατά συνέπεια αυτών που θα πρέπει να αλλάξουν ή να βελτιωθούν. Είναι ένας καθρέπτης αυτογνωσίας εξαιρετικής αξίας και σημασίας που θα βοηθήσει όλους και ειδικά για αυτό το λόγο αξίζουν συγχαρητήρια σε όσους συνέλαβαν και εκτέλεσαν την ιδέα αυτή".  

Στην εκδήλωση, αρχικά έλαβε το λόγο ο Γενικός Διευθυντής Κυκλικής Οικονομίας της Motor Oil και Αντιπρόεδρος της THALIS, κ. Δημήτρης Κονταξής, ο οποίος αναφέρθηκε στη σπουδαιότητα της μετάβασης στην κυκλική οικονομία και επαίνεσε τις προσπάθειες που καταβάλουν οι Φορείς στην Κρήτη. 
Ο κ. Κονταξής, έκανε την ακόλουθη δήλωση: «Πραγματοποιήσαμε την Έρευνα για να διαπιστώσουμε το επίπεδο αντίληψης των πολιτών για την κυκλική οικονομία, την πρόθεση τους για ενεργή συμμετοχή στις σχετικές διεργασίες καθώς και τις απόψεις τους για εναλλακτικούς τρόπους διαχείρισης των αποβλήτων. Τα αποτελέσματα της Έρευνας μας βοήθησαν να κατανοήσουμε καλύτερα το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσεται η επιχειρηματική μας δραστηριότητα και να εστιάσουμε σε τομείς που διαπιστώνονται μεγαλύτερες ανάγκες αλλά ταυτόχρονα εκφράζεται και υψηλή αποδοχή από τους πολίτες. Τα συμπεράσματα που προκύπτουν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά και πιστεύω ότι θα είναι χρήσιμα για όλους τους εμπλεκόμενους σε αυτή την πολυσχιδή διαδικασία μετάβασης προς ένα νέο παραγωγικό μοντέλο.»

Σε δήλωση της η κα Θεοδοσία Μπαντουβά – Παπαζήση, Γενική Διευθύντρια της THALIS ανέφερε: «Στην εκδήλωση υπήρξε μεγάλη συμμετοχή από στελέχη και των δύο βαθμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης της Κρήτης. Η παρουσίαση έδωσε το έναυσμα για μια δημιουργική συζήτηση με κρίσιμες επισημάνσεις κυρίως για την ανακύκλωση ενώ εκφράστηκε η πεποίθηση πως παρόμοιες έρευνες θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον περιφερειακό σχεδιασμό διαχείρισης των αποβλήτων. Ειδικότερα, θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμες για τη διαμόρφωση αποτελεσματικών επικοινωνιακών στρατηγικών που στοχεύουν στην ενημέρωση και κινητοποίηση των πολιτών. Οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις, όπως η μετάβαση στην κυκλική οικονομία, προϋποθέτουν την ενεργή συμμετοχή ενημερωμένων πολιτών». 

Από την πλευρά του ο κ. Στράτος Φαναράς, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Metron Analysis, υπογράμμισε:

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε και δημόσια την Thalis ES για την πρόσκληση της να συνεργαστούμε σε ένα τόσο απαιτητικό έργο που στόχο είχε να καταγράψει την ατομική γνώση και τις κοινωνικές διαθέσεις και στάσεις απέναντι στην κυκλική οικονομία. Σ’ ένα κόσμο που αλλάζει ταχύτατα δεν ταιριάζει η αδράνεια. Αντίθετα απαιτείται η καινοτόμα σκέψη, οι τολμηρές προσεγγίσεις και βέβαια ο συντονισμός πολλών δυνάμεων κοινωνικών, θεσμικών και επιχειρηματικών που έχουν τη θέληση να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των σύγχρονων προβλημάτων που προκαλούν οι κλιματικές αλλαγές. Δεν θα σταθώ εδώ στα αναλυτικά στοιχεία και τα συμπεράσματα τα οποία εξάλλου είναι δημοσιοποιημένα. Περισσότερο θα ήθελα να μεταφέρω την εμπειρία που αποκομίσαμε στη Metron Analysis S.A. μέσα από αυτό το project. Υπάρχει εκεί έξω αστείρευτη θέληση, γνώση και διάθεση συνεργασίας και να κάνουμε τη γειτονιά μας, την περιοχή μας και τελικά τη χώρα μας, υπερήφανη για την ποιότητα ζωής που δικαιούνται οι πολίτες της. Κι αυτό προκύπτει από το εξής: ότι οι ίδιοι οι πολίτες δείχνουν ότι μπορούν να μπουν στην πρώτη γραμμή της προστασίας των περιβαλλοντικών δυνάμεων.

Η Thalis δραστηριοποιείται στην κυκλική οικονομία, στην διαχείριση των στερεών αποβλήτων και του κύκλου του νερού καθώς και στην αναβάθμιση οικοσυστημάτων. Ο Όμιλος της Motor Oil, επενδύει εδώ και δεκαετίες στην κυκλική οικονομία και έχει αποδείξει ότι η δημιουργία δευτερογενών προϊόντων είναι όχι μόνο εφικτή και επιχειρηματικά βιώσιμη αλλά και περιβαλλοντικά επωφελής.