Απάντηση στο δημοσίευμα μας σχετικά με τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής απέστειλε στο Cretalive η κ. Καλλιόπη Ιωάννα Μαστοράκη , Αρχιτέκτονας Μηχανικός και μέλος, όπως αναφέρει, του Σ.Α. Π.Ε.Λασιθίου από το 2000 μέχρι εχθές.
Την δημοσιεύουμε ως έχουμε υποχρέωση, και παραθέτουμε στη συνέχεια κάποιες δικές μας επισημάνσεις.
Γράφει, μεταξύ άλλων, η κ. Μαστοράκη:
"Τα συμβούλια για τα οποία μιλάτε με τέτοιο τρόπο αποτελούνται από 10 Αρχιτεκτονες Μηχανικούς το κάθε ένα (πέντε τακτικά μέλη συν τους αναπληρωματικούς τους ). Και ο Νομοθέτης εχει προβλέψει να κατέχουν στα σίγουρα το αντικείμενο (να έχουν τουλάχιστον δωδεκαετή εμπειρία, ή «διάφορες περγαμηνές» ή διάκριση σε διεθνή διαγωνισμό αρχιτεκτονικής).
Σας παραθέτω «περιληπτικά» τα εξής, για να λάβετε υπόψιν σας:
· Η συζήτηση για το «δίμηνο», συζήτηση που έχω βαρεθεί να κάνω ξανά και ξανά, έχει καταλήξει στα εξής απλά επιχειρήματά μου: (Α)«δηλαδή εάν έχει έχεις καταθέσει αίτηση να κατεδαφίσεις την Ακρόπολη, στους δυο μήνες πιστεύεις ότι τεκμαίρεται η έγκριση της κατεδάφισης; Και εάν όντως το πιστεύεις, γιατί δεν εκδίδεις την άδεια «με ευθύνη μηχανικού», αλλά θέλεις άλλοι να πάρουν την ευθύνη;
· Ρίξτε και μια ματιά στο ΦΕΚ313Β’/06,02,2020 (ΤΕΥΧΟΣ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ) Αρ.2 ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ….παρ.1 (•Σύμβαση της UNESCO για την για την Προστασία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς (Παρίσι 1972) όπως κυρώθηκε με το ν. 1126/1981 (ΦΕΚ 32/Α΄), • τη Σύμβαση για την Προστασία της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς της Ευρώπης (Γρανάδα 1985), όπως κυρώθηκε με το ν. 2039/1992 (ΦΕΚ 61/Α΄), • την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προστασία της αρχαιολογικής κληρονομιάς (Βαλέτα 1992), όπως κυρώθηκε με το ν. 3378/2005 (ΦΕΚ 203/Α΄) και • την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου (Φλωρεντία 2000) όπως κυρώθηκε με το ν. 3827/2010 (ΦΕΚ 30/Α΄)…
· Ρίξτε και μια ματιά στο ΦΕΚ313Β’/06,02,2020 (ΤΕΥΧΟΣ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ) Αρ.2 ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ….και στην παρ.3β («Οι κατασκευές πρέπει να ικανοποιούν συγχρόνως αισθητικές και τεχνικές απαιτήσεις, να ΕΝΣΩΜΑΤΩΝΟΥΝ ΤΟΝ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΙΣΧΥΟΝΤΑ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΟΥΣ ΟΡΟΥΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥΣ ΔΟΜΗΣΗΣ και να συνάδουν αρμονικά με το περιβάλλον τους, ανάλογα με τις ανάγκες του ανθρώπου και την αντίστοιχη κλίμακα»…. Αλλά ενοχλεί βλέπετε το ότι κρίνεται από κάπου το εάν εφαρμόζουν τους περιορισμούς των ΣΧΟΟΑΠ ή του ΝΟΚ, κλπ, οι συνάδελφοι)
· ΑΛΛΑ ΚΥΡΙΩΣ Ρίξτε και μια ματιά στο Ν4849/2021 (φεκ 207/α/05,11,2021 αρθρο 102) ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΕΣΑ (= Κεντρικό Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής) το λέει καθαρά αντικρούοντας όλο σας το δημοσίευμα . "στ) γνωμοδοτεί για λόγους επίσπευσης επί αιτημάτων τα οποία παραπέμπονται σε αυτό από τον Γενικό Γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, για τα οποία εκκρεμεί η εξέτασή τους στο αρμόδιο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής (Σ.Α.) για τουλάχιστον ένα δίμηνο κατόπιν αιτήματος από τον ενδιαφερόμενο για μεταφορά τους στο ΚΕ.Σ.Α. δια του οποίου αποδεικνύονται η καθυστέρηση εξέτασης και ο λόγος επίσπευσης.» ...
Όχι το δίμηνο δεν ισχύει οριζοντίως σε όλες τις υπηρεσίες του Ελληνικού κράτους! Όπως δε θα μπορούσε να ισχύει για δικαστικές αποφάσεις, για παράδειγμα. Δεν μπορεί να ισχύει ούτε όταν διακυβεύονται πολιτισμικά αγαθά τα οποία ο «θεσμός των Σ.Α.» επιβαλλόμενος κι από διακρατικές συμβάσεις, καλείται να διαφυλάττει.
Όσον αφορά στον τρόπο λειτουργίας των Σ.Α., είναι πενταμελή Συμβούλια, δηλαδή συλλογικά όργανα, δεν «κάνει κουμάντο» ένας, ισχύουν όροι και περιορισμοί για να συνεδριάσουν, και δεν αποφασίζει ένας.
Τέλος, ρίξτε ακόμα και μια ματιά, στο ΦΕΚ313Β’/06,02,2020 (ΤΕΥΧΟΣ ΟΔΗΓΙΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ) Αρ.3 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ – ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ, παρ.3 «Τα Σ.Α. ασκούν τις αρμοδιότητές τους λαμβάνοντας υπ’ όψιν τα ακόλουθα κριτήρια: • την προστασία του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος με την κατάλληλη ένταξη της προτεινόμενης κατασκευής σε αυτό. Ειδικότερα, ΑΞΙΟΛΟΓΕΙΤΑΙ Ο ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΙΣΧΥΟΝΤΩΝ ΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΩΝ ΔΟΜΗΣΗΣ προκειμένου να επιτυγχάνεται η αρμονική ένταξή της στο οικόπεδο / γήπεδο.…,». Ενώ αυτοί που σας έδωσαν την δική τους οπτική, δεν θα ήθελαν να εργάζονται έτσι τα Σ.Α.. δεν θα ήθελαν να αξιολογούν τον τρόπο εφαρμογής των ισχυόντων όρων και περιορισμών δόμησης, και ο νοών νοείτω"!
Οι επισημάνσεις του Cretalive
Είναι γνωστό ότι τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής (Σ.Α.), που διαδέχθηκαν τις παλαιότερες ΕΠΑΕ (Επιτροπές Ενασκήσεως Αρχιτεκτονικού Ελέγχου), είναι γνωμοδοτικά συλλογικά όργανα που εξετάζουν τις αρχιτεκτονικές μελέτες κτιρίων εντός περιοχών αυξημένης προστασίας, παρεμβάσεις σε διατηρητέα, και αιτήματα υπέρβασης ή απόκλισης από προδιαγραφές όταν δικαιολογούνται για λόγους αρχιτεκτονικής ποιότητας.
Αποτελούνται από αρχιτέκτονες έμπειρους επαγγελματίες, με στόχο την διασφάλιση της αισθητικής, της λειτουργικότητας και της εναρμόνισης με το τοπίο ή την ιστορική ταυτότητα.
Το Cretalive με τη χθεσινή τοποθέτησή του δεν αμφισβήτησε τη μέχρι σήμερα προσφορά τους, αφού έχουν συνδράμει θετικά όλα αυτά τα χρόνια στην αναχαίτιση ακραίων ή πρόχειρων σχεδίων σε ευαίσθητες περιοχές (παραδοσιακούς οικισμούς, νησιά, ιστορικά κέντρα), ενώ πολλές φορές απέτρεψαν την κακοποίηση του τοπίου μέσω πρόχειρων ή «developer-driven» σχεδίων. Αρκετές φορές έπαιξαν ρόλο στην τυπολογική συνέχεια με σεβασμό σε υλικό, όγκο, μορφολογία, π.χ. σε εμβληματικά μέρη της χώρας μας όπως Πήλιο, Κυκλάδες, Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης. Πολλές φορές η ύπαρξη αυτού του «φίλτρου» ανάγκασε μελετητές να είναι πιο προσεκτικοί στην αισθητική και τεκμηρίωση.
Όμως στη ζωή τίποτα δεν είναι στατικό και τα Σ.Α. δεν αποτελούν, ούτε διαθέτουν το άβατο της δημόσιας κριτικής. Και κυρίως δεν έχουν καμιά ασυλία όπως κανένας δημόσιος θεσμός.
Σχεδόν καθημερινά φτάνουν σε εμάς παράπονα από αρκετούς μηχανικούς ελεύθερους επαγγελματίες που αφορούν μια ελλειμματική, όπως μας λένε, λειτουργία αυτών των συμβουλίων που δεν συνάδει στο γενικότερο πνεύμα του εκσυγχρονισμού της δημόσιας σφαίρας. Δεν μπορούμε να τα αγνοούμε.
Και επί της ουσίας:
Είναι γνωστό σε όλους τους μηχανικούς της χώρας, ότι η απουσία κοινών, θεσμοθετημένων τεκμηριωμένων κριτηρίων από αυτά τα συμβούλια κάνει την κρίση τους να βασίζεται σε υποκειμενική αίσθηση με βάση την προσωπική αρχιτεκτονική παιδεία, χωρίς σαφή ή δημοσιευμένα πρότυπα αρχιτεκτονικής ποιότητας. Αυτό αν μη τι άλλο σημαίνει έλλειψη διαφάνειας και αιτιολόγησης.
Πολλές αποφάσεις των Σ.Α δεν συνοδεύονται από αιτιολογικές εκθέσεις που να τεκμηριώνουν τη θετική ή την αρνητική κρίση τους. Αυτό γεννά αίσθηση αυθαιρεσίας και γραφειοκρατική βραδύτητα.
Ο χρόνος εξέτασης με τη συστηματική αυτή βραδύτητα καθιστά τις επιτροπές παράγοντα καθυστέρησης που αντιστρατεύεται την πρόοδο έργων και κυρίως των μεγάλων επενδύσεων. Κάποιοι μηχανικοί και ιδιώτες επενδυτές εκτός την ανασφάλεια Δικαίου που βιώνουν, υφίστανται και οικονομική καταστροφή. Ή μήπως δεν είναι γνωστά αυτά;
Σε πολλές περιοχές της χώρας έχουν καταγραφεί περιπτώσεις πελατειακών σχέσεων ή συγκρούσεων συμφερόντων, ιδίως σε μικρές κοινωνίες όπου οι μελετητές είναι γνωστοί στους εισηγητές.
Είναι κοινό μυστικό ότι η λειτουργία των (Σ.Α) δεν έχει προσαρμοστεί στις ανάγκες διαφανούς, θεσμικά αξιόπιστου, και σύγχρονου αρχιτεκτονικού ελέγχου, με την καθιέρωση δεσμευτικών «οδηγών αρχιτεκτονικής ποιότητας» ανά περιοχή — ώστε να μην εξαρτώνται όλα από την προσωπική αισθητική του εκάστοτε συμβουλίου, με τη δημοσίευση αιτιολογημένων αποφάσεων — με αρχείο προσβάσιμο δημόσια, για λόγους διαφάνειας και παιδείας, με ψηφιακό έλεγχο και διαφάνεια στα πρακτικά — για να πάψει να υπάρχει καχυποψία περί αυθαιρεσίας ή πελατειακών γνωμοδοτήσεων, αλλά και με συνεχή επιμόρφωση των μελών με ευρωπαϊκά παραδείγματα.
Οι επιτροπές δεν είναι per se άχρηστες ή εμπόδιο. Το πρόβλημα δεν είναι ο θεσμός, αλλά η ανεπάρκεια της θεσμικής του οριοθέτησης, η έλλειψη συστηματικής τεκμηρίωσης και ο κίνδυνος αυθαιρεσίας. Η Ελλάδα πάσχει από τη συγκρότηση ενιαίας αισθητικής πολιτικής για τον αστικό και τον αγροτικό χώρο, και όχι τόσο από την ύπαρξη ή μη τέτοιων επιτροπών.
Τώρα όσον αφορά τη νομική υποχρέωση εντός καθορισμένης προθεσμίας, είναι πασίγνωστο επίσης ότι με την ισχύουσα νομοθεσία επιτάσσεται η γνωμοδότηση εντός της προθεσμίας δύο (2) μηνών. Η μη τήρηση της προθεσμίας δεν ερμηνεύεται ως διακριτική ευχέρεια, αλλά ως παραβίαση διοικητικού καθήκοντος, η οποία καθιστά πλημμελή τη διοικητική διαδικασία και δυνητικά παράνομη τη σιωπηρή απόρριψη ή παράλειψη ενέργειας. Αυτά είναι γνωστά πράγματα και ρυθμίζονται από συναφείς αποφάσεις του ΣτΕ (ΣτΕ 2908/2001: «Η παρέλευση της προθεσμίας χωρίς έκδοση πράξης από τη Διοίκηση συνιστά παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας» και ΣτΕ 1421/2013: «Η αναρμοδίως παρατεινόμενη σιωπή του διοικητικού οργάνου εντός προθεσμιών που θέτει ο νόμος είναι καταχρηστική και προσβλητέα») αλλά και παραβίαση της Αρχής της Χρηστής Διοίκησης αφού αυτή αποτελεί γενική αρχή του διοικητικού δικαίου, με κατοχύρωση τόσο στο εθνικό όσο και στο ενωσιακό δίκαιο (άρθρο 41 Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ) αφού προβλέπει την εύλογη διάρκεια των διοικητικών διαδικασιών, τη διαφάνεια – ευθύνη της διοίκησης και την προστασία της εμπιστοσύνης του διοικουμένου.
Θα μας επιτραπεί λοιπόν να συνεχίσουμε να αναδεικνύουμε, με αίσθημα ευθύνης απέναντι στους συμπολίτες μας, κάθε πρόβλημα όσο μικρό ή μεγάλο είναι.
