Στοματική Ευθραυστότητα - Ένας Αναδυόμενος Παράγοντας Κινδύνου για τη Γενική Υγεία των Ηλικιωμένων

Γράφει ο Δράκος Χαρωνίτης
DDS, MPH, MSc

 Η ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΤΗΤΑ (ORAL FRAILTY) αποτελεί ένα αναδυόμενο σύνδρομο που περιγράφει τη σταδιακή μείωση των λειτουργιών του στόματος, όπως η μάσηση, η κατάποση, η ομιλία και η σιελόρροια, σε άτομα τρίτης ηλικίας.
Πρόκειται για μια κατάσταση που ενδέχεται να προηγείται ή να συνοδεύει τη γενική σωματική και λειτουργική ευθραυστότητα (frailty), συνδέεται δε με αυξημένο κίνδυνο υποσιτισμού, κοινωνικής απόσυρσης, πνευμονίας από εισρόφηση, και επιδείνωσης της ποιότητας ζωής.

Σημασία για τη Δημόσια Υγεία

Η έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση της στοματικής ευθραυστότητας αποτελεί κρίσιμο σημείο πρόληψης περαιτέρω λειτουργικής επιβάρυνσης. Η στοματική υγεία δεν είναι απομονωμένη από το υπόλοιπο σώμα – αντίθετα, επηρεάζει άμεσα τη διατροφική κατάσταση, την ανοσολογική λειτουργία και τη συνολική σωματική ευρωστία.

Ρόλος Φροντιστών και Επαγγελματιών Υγείας

Οι φροντιστές, είτε επαγγελματίες είτε οικογενειακοί, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην πρώιμη αναγνώριση συμπτωμάτων και στην υποστήριξη της καθημερινής στοματικής φροντίδας.
Παράλληλα, η διεπιστημονική προσέγγιση (οδοντίατροι, λογοθεραπευτές, διατροφολόγοι, γηρίατροι) ενισχύει τη στοχευμένη παρέμβαση και την ολιστική αντιμετώπιση.
 

Image

🩸Η ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΑΝΑΠΟΣΠΑΣΤΟ ΚΟΜΜΑΤΙ ΤΗΣ ΥΓΙΟΥΣ ΓΗΡΑΝΣΗΣ

Ο όρος ORAL FRAILTY (Στοματική Ευθραυστότητα) είναι ένας σχετικά νέος όρος, ιδιαίτερα στη γηριατρική, και αναφέρεται σε μια σταδιακή έκπτωση των λειτουργιών του στόματος που σχετίζεται με τη γήρανση και μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα ζωής και τη γενική υγεία.

✅Τι περιλαμβάνει η Στοματική Ευθραυστότητα:

Μείωση της μασητικής ικανότητας

Αδύναμοι ή/και μειωμένοι μύες της γλώσσας και των χειλιών

Μειωμένη ικανότητα κατάποσης (δυσφαγία)

Απώλεια δοντιών ή φθορά

Μειωμένη παραγωγή σάλιου (ξηροστομία)

Δυσκολία στην ομιλία

Φτωχή στοματική υγιεινή

🔻Συνέπειες:

Αυξημένος κίνδυνος εισρόφησης τροφών

Υποσιτισμός και απώλεια βάρους

Μειωμένη κοινωνική αλληλεπίδραση

Επιβάρυνση στη γενική φυσική και νοητική κατάσταση

🔻Πρόληψη & Αντιμετώπιση:

Στοματική φροντίδα (τακτικό βούρτσισμα, οδοντιατρικός έλεγχος)

Ασκήσεις στόματος και γλώσσας για ενδυνάμωση

Κατάλληλη διατροφή και αντιμετώπιση της ξηροστομίας

Λογοθεραπεία για προβλήματα κατάποσης ή ομιλίας

Συνεργασία με γηρίατρο, οδοντίατρο και διατροφολόγο

✅Ορισμός και Σύνδεση με τη Γενική Ευθραυστότητα

Η στοματική ευθραυστότητα (oral frailty) αποτελεί έναν εξειδικευμένο υποτύπο της γενικής έννοιας της ευθραυστότητας (frailty), η οποία στην ιατρική αναφέρεται σε μια κατάσταση μειωμένης φυσιολογικής αντοχής και αυξημένης ευαισθησίας σε στρεσογόνους παράγοντες.

Η ΓΕΝΙΚΗ ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΤΗΤΑ χαρακτηρίζεται από μειωμένη μυϊκή μάζα και δύναμη, μειωμένη φυσική λειτουργία και αυξημένο κίνδυνο ανεπιθύμητων συμβάντων, όπως πτώσεις, νοσηλεία και θνησιμότητα.

Αντίστοιχα, η ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΤΗΤΑ αναφέρεται στη σταδιακή έκπτωση των στοματικών λειτουργιών, όπως η μάσηση, η κατάποση, η ομιλία και η παραγωγή σάλιου, που επιφέρουν δυσκολίες στην καθημερινή διατροφή, επικοινωνία και φροντίδα. Η παρουσία στοματικής ευθραυστότητας όχι μόνο επιβαρύνει την ποιότητα ζωής αλλά συχνά λειτουργεί ως προειδοποιητικό σημάδι για ευρύτερες καταστάσεις ευθραυστότητας και συνολικής έκπτωσης της υγείας.

Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση της στοματικής ευθραυστότητας συμβάλλει ουσιαστικά στην πρόληψη της γενικής ευθραυστότητας και στην υποστήριξη της υγιούς γήρανσης.

Η ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΤΗΤΑ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΑΜΦΙΔΡΟΜΑ ΜΕ ΑΡΚΕΤΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΝΟΣΟΥΣ καθώς η κατάσταση του στόματος μπορεί να επιδεινώνει την πορεία αυτών, ενώ τα ίδια τα νοσήματα συμβάλλουν στην επιδείνωση της στοματικής λειτουργίας. Κάποια από τα σημαντικότερα είναι:

🩸Σακχαρώδης Διαβήτης

Ο διαβήτης προκαλεί χρόνια φλεγμονή και μειωμένη ανοχή στους μολυσματικούς παράγοντες. Αυτό οδηγεί σε αυξημένη συχνότητα περιοδοντικής νόσου, μια χρόνια φλεγμονώδη κατάσταση των ούλων που επηρεάζει τη στήριξη των δοντιών. Επιπλέον, ο διαβήτης συχνά συνοδεύεται από ξηροστομία (μείωση σάλιου), που αυξάνει τον κίνδυνο στοματικών λοιμώξεων και δυσκολεύει τη μάσηση και την κατάποση. Ταυτόχρονα, η κακή στοματική υγεία μπορεί να επιδεινώσει τον γλυκαιμικό έλεγχο, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.

🩸Νόσος Alzheimer και Νευροεκφυλιστικές Παθήσεις

Οι ασθενείς με νόσο Alzheimer και άλλες μορφές άνοιας παρουσιάζουν μείωση της στοματικής υγιεινής λόγω γνωστικής έκπτωσης και δυσκολίας στην αυτοφροντίδα. Η απώλεια μυϊκής δύναμης στο στόμα μειώνει την ικανότητα μάσησης, κατάποσης και ομιλίας. Αυτά τα προβλήματα συχνά οδηγούν σε υποσιτισμό και επιδείνωση της γενικής υγείας. Η στοματική ευθραυστότητα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι συχνή και επιδεινώνει την πορεία της νόσου.

🩸Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)

Η ΧΑΠ συνδέεται με μειωμένη σιελόρροια και δυσκολίες κατάποσης λόγω των νευρομυϊκών αλλαγών που συνοδεύουν τη νόσο. Η ξηροστομία και η δυσφαγία αυξάνουν τον κίνδυνο εισρόφησης τροφών ή σάλιου στους πνεύμονες, προκαλώντας πνευμονία, μια σοβαρή επιπλοκή. Η στοματική ευθραυστότητα, μέσω αυτών των μηχανισμών, επιβαρύνει σημαντικά την κατάσταση των ασθενών με ΧΑΠ.

🩸Καρδιαγγειακά Νοσήματα

Οι φλεγμονώδεις διεργασίες που σχετίζονται με περιοδοντίτιδα και γενικά προβλήματα στοματικής υγείας έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού και άλλων καρδιαγγειακών παθήσεων. Επιπλέον, η στοματική ευθραυστότητα μπορεί να προκαλέσει δυσκολίες στη διατροφή και υποσιτισμό, επιβαρύνοντας τη γενική κατάσταση και την ανάρρωση ασθενών με καρδιακά προβλήματα.

🩸Ρευματοειδής Αρθρίτιδα

Οι αυτοάνοσες παθήσεις συχνά προκαλούν φλεγμονή και βλάβες στους στοματικούς ιστούς, όπως ξηροστομία και στοματίτιδα. Στη ρευματοειδή αρθρίτιδα, η φλεγμονή μπορεί να επηρεάσει και τους μυς της γνάθου εκτός απο τις αρθρώσεις, μειώνοντας την ικανότητα μάσησης. Αυτές οι επιπτώσεις συμβάλλουν στη στοματική ευθραυστότητα και επιδεινώνουν τη θρέψη και την ποιότητα ζωής.

🩸Κακοήθειες και Θεραπείες (Χημειοθεραπεία, Ακτινοθεραπεία)

Οι θεραπείες για κακοήθειες, ιδίως στονχώρο κεφαλής και τραχήλου, προκαλούν σοβαρές στοματικές παρενέργειες, όπως ξηροστομία (εξαιτίας βλάβης στους σιελογόνους αδένες), στοματίτιδα (φλεγμονή και έλκη) και δυσκολίες στην κατάποση. Αυτές οι παρενέργειες αυξάνουν την ευθραυστότητα του στόματος, καθιστώντας δύσκολη τη διατροφή και επηρεάζοντας την ανάρρωση και την ποιότητα ζωής των ασθενών.

🚸ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ για Προληπτικό Έλεγχο Στοματικής Ευθραυστότητας

Η στοματική ευθραυστότητα δεν είναι απλώς ένα οδοντιατρικό ζήτημα. Είναι μια σύνθετη λειτουργική κατάσταση που απαιτεί τη συνεργασία πολλών ιατρικών ειδικοτήτων για την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και την ολιστική αντιμετώπιση.

Εάν είστε άτομο τρίτης ηλικίας ή φροντιστής ή αισθάνεστε την ανάγκη να ενημερωθείτε για τη στοματική σας υγεία, σας ενθαρρύνουμε να αναζητήσετε προληπτικό έλεγχο από επαγγελματίες υγείας, όπως:

Οδοντίατροι – ειδικοί στην πρόληψη, αποκατάσταση και διατήρηση της στοματικής λειτουργικότητας.

Οικογενειακοί ιατροί ή Γηρίατροι – για την ενσωμάτωση της στοματικής ευθραυστότητας στην ευρύτερη εκτίμηση ευθραυστότητας.

Ωτορινολαρυγγολόγοι και λογοθεραπευτές – σε περιπτώσεις δυσκολίας στην κατάποση ή ομιλία.

Διατροφολόγοι – για την υποστήριξη θρέψης σε περιπτώσεις μασητικής δυσκολίας ή της κατάποσης.

Παθολόγοι και ειδικοί σε χρόνια νοσήματα – για την ενσωμάτωση της στοματικής φροντίδας στο γενικότερο θεραπευτικό πλάνο.

Το Ιατρείο Στοματικής Υγείας του Κέντρου Υγείας Χάρακα παρέχει εξειδικευμένες υπηρεσίες ελέγχου και καθοδήγησης, με σκοπό την έγκαιρη ανίχνευση στοματικής ευθραυστότητας και την παραπομπή, όπου χρειάζεται, στις κατάλληλες ειδικότητες.

Η φροντίδα του στόματος είναι φροντίδα του σώματος.
Μην παραβλέπετε τα πρώτα σημάδια. Κλείστε ραντεβού σήμερα.

Πληροφορίες,
Κέντρο Υγείας Χάρακα,
Ιατρείο Στοματικής Υγείας,
2893340000