Στο κράτος των Αποκεντρωμένων φαρσοκωμωδιών

Υπάρχει κάτι βαθιά προσβλητικό, όχι μόνο για την κοινή λογική, αλλά και για την ίδια την έννοια της Δικαιοσύνης και της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. Υπάρχουν πολλές μορφές διοικητικής ανεπάρκειας. Υπάρχει η αργοπορία, η γραφειοκρατία, η αδιαφορία.

Αλλά υπάρχει και μια ανώτερη, η πιο επικίνδυνη ίσως  μορφή. Η άγνοια που παίρνει αποφάσεις.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση, εκεί όπου απλοί υπάλληλοι, χωρίς νομική παιδεία, χωρίς σπουδή στο Διοικητικό Δίκαιο, χωρίς καν επίγνωση της έννοιας της «νομιμότητας», κρίνουν τις αποφάσεις συλλογικών οργάνων της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Είναι όχι απλά οδυνηρό αλλά παρακμιακό στο να βλέπεις απλούς διοικητικούς υπαλλήλους να κρίνουν, να απορρίπτουν ή να υιοθετούν αποφάσεις των Δήμων, χωρίς να διαθέτουν στοιχειώδη γνώση του Δικαίου.

Το άρθρο 227 του Ν. 3852/2010 ορίζει τη διαδικασία ελέγχου της νομιμότητας των αποφάσεων των συλλογικών οργάνων των Δήμων. Θεσπίστηκε για να προστατεύσει τον πολίτη και να θωρακίσει τη Δημοκρατία και την ασφάλεια Δικαίου από αυθαιρεσίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στην πράξη όμως, μετατράπηκε σε ένα εργαλείο όπου υπάλληλοι χωρίς νομική κατάρτιση υποδύονται το ρόλο του διοικητικού δικαστή.

Η Πολιτεία, με την αξεπέραστη εφευρετικότητά της, μετέτρεψε τον έλεγχο αυτό σε παρωδία.
Ο έλεγχος ασκείται όχι από νομικούς, αλλά από υπαλλήλους που άλλοτε χειρίζονταν πρωτόκολλα, άδειες και αρχεία. Κι έτσι, υποθέσεις που απαιτούν βαθιά γνώση εννοιών όπως η αιτιολογία, η αναλογικότητα, η υπέρβαση εξουσίας, κρίνονται από ανθρώπους που δεν θα αναγνώριζαν ούτε το διοικητικό δίκαιο αν το έβλεπαν τυπωμένο μπροστά τους.

Κι όμως, αυτή είναι η εικόνα του ελληνικού κράτους το 2025. Ένα οικτρό υπόλειμμα Σοβιετίας μέσα στη Δύση, όπου η δεικτική αμάθεια ασκεί εξουσία.

Έτσι, ο κάθε πολίτης, βρίσκεται στο έλεος μιας διοικητικής αυθαιρεσίας που φοράει στολή παραλλαγής του «ελέγχου νομιμότητας».

Το αποτέλεσμα είναι θλιβερό. Εκδίδονται αποφάσεις που στερούνται στοιχειώδους νομικής συλλογιστικής, όπου η κρίση υποκαθίσταται από την αντιγραφή, και η αιτιολόγηση περιορίζεται σε φράσεις κλισέ, τύπου «επειδή έτσι προκύπτει από τον φάκελο».

Το Κράτος έχει μετατρέψει το δικαίωμα του πολίτη σε τραγέλαφο γραφειοκρατικής κλήρωσης.
Ανάλογα με το ποιος υπάλληλος θα «χρεωθεί» στην υπόθεση, η έκβαση μπορεί να είναι ορθή, παράλογη ή αυθαίρετη. Κι όμως, η απόφαση φέρει τη βαρύγδουπη υπογραφή «με εντολή» του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, σαν να επρόκειτο για θεσμική κρίση υψηλού επιπέδου. Ποιο όμως κράτος δικαίου μπορεί να σταθεί έτσι;

Πώς μπορεί να συνιστά «διοικητική δικαιοσύνη» μια διαδικασία που διεξάγεται χωρίς νομική γνώση, χωρίς θεσμική ευαισθησία, χωρίς κατανόηση των συνεπειών της απόφασης;
Είναι αυτό ένα κράτος δικαίου της Δύσης, ή είναι το αρχέτυπο μιας διοικητικής φάρσας που θα μισούσαν ακόμη και οι Οθωμανοί Σουλτάνοι;

Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση, που θα έπρεπε να αποτελεί θεσμικό ανάχωμα της Πολιτείας στις αυθαιρεσίες των αιρετών, έχει γίνει το εργαστήριο της προχειρότητας. Εκεί όπου θα έπρεπε να γράφονται τεκμηριωμένες νομικές κρίσεις, συντάσσονται εκθέσεις αίολες, συχνά ακατάληπτες, και με αντιφάσεις που δεν θα άντεχαν ούτε στην πρώτη σελίδα ενός πονήματος πρωτοετή φοιτητή της Νομικής.

Και ο πολίτης; Σταθερά ανυπεράσπιστος μπροστά σε ένα διοικητικό τέρας που αποφασίζει χωρίς να γνωρίζει τι αποφασίζει. Η φωνή της λογικής, η έννοια της δικαιοσύνης, η έννοια της επιστημονικής κρίσης έχουν χαθεί μέσα στο τέλμα μιας διοικητικής οστεοπόρωσης.

Η τραγωδία είναι διπλή: Όχι μόνο γιατί η Πολιτεία ανέθεσε κρίσιμες πράξεις σε ανθρώπους που δεν έχουν τη γνώση να τις φέρουν εις πέρας, αλλά γιατί το έχει αποδεχθεί ως φυσιολογικό. Ένα κράτος που συνηθίζει την αμάθεια, χάνει την αξιοπρέπειά του.

Και ένα κράτος που εμπιστεύεται και υιοθετεί την κρίση της άγνοιας, καταργεί την ίδια την ασφάλεια Δικαίου για την κοινωνία του.

Η εικόνα αυτή δεν είναι υπερβολή. Είναι καθημερινότητα σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

Κάθε φορά που ένας απλός υπάλληλος «απορρίπτει» μια ένσταση, χωρίς να έχει διαβάσει ούτε το νόμο, ούτε τη νομολογία, επιβεβαιώνεται ότι το ελληνικό κράτος λειτουργεί όχι ως θεσμός λογικής, αλλά ως μηχανισμός διανοητικής υστέρησης και παραίτησης.

Αυτό δεν συνιστά απλή διοικητική ανεπάρκεια. Είναι θεσμική ύβρις, να κρίνεις χωρίς να γνωρίζεις· να αποφασίζεις χωρίς να κατανοείς· να εκπροσωπείς το Κράτος, ενώ είσαι ανίδεος για το τι σημαίνει Δίκαιο.

Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση έχει μετατραπεί σε διοικητικό εργαστήριο αίολων κρίσεων και ανασφάλειας απονομής Δικαίου. Το τελευταίο στάδιο ενός Κράτους που παριστάνει ότι κυβερνά, ενώ στην ουσία όχι μόνον αυτοαναιρείται, αλλά βουερά αυτογελοιοποιείται.

Κι όσο το Κράτος επιτρέπει στους ανειδίκευτους να ζυγίζουν στη ζυγαριά της Θέμιδας, τόσο η έννοια της Δικαιοσύνης θα μετατρέπεται σε παρωδία και ο πολίτης σε θεατή μιας διοικητικής τραγωδίας χωρίς κάθαρση.

(*) Ο κ. Κωστής Ε. Μαυρικάκης είναι Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ. Κεντρική φωτογραφία: Σκίτσο του Μιχάλη Κουντούρη στην Εφημερίδα των Συντακτών (19.07.2017)