Οι ολλανδικές εκλογές, πραγματισμός απέναντι στον λαϊκισμό

Το γεγονός ότι ένα κίνημα όπως αυτό με τον ακραίο εξτρεμιστικό, ακροδεξιό λόγο του Βίλντερς ηττήθηκε κατά τις πρόσφατες εκλογές στην Ολλανδία, χώρα με ιδιαίτερη ιστορική αναφορά στην ευρωπαϊκή ενοποίηση, εκτός από το εσωτερικό πολιτικό μήνυμα, έχει και μια ευρωπαϊκή διάσταση. Οι γενικές εκλογές της 29ης Οκτωβρίου 2025, προκηρύχθηκαν πρόωρα από την στιγμή που οδηγήθηκε σε πτώση η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Σχόφ, με την αποχώρηση του ακροδεξιού Κόμματος Ελευθερίας PVV του Γκέερτ Βίλντερς. Το αποτέλεσμα της πρόσφατης επιλογής των πολιτών της Ολλανδίας, διαμόρφωσε ένα πολιτικό πλαίσιο όπου υπερίσχυσαν οι προτάσεις του πραγματισμού, της σταθερότητας, απέναντι στον λαϊκισμό και στην δημαγωγία, στα άκρα.
 

Άρθρο του Γιώργου Α. Ζερβάκη*
 

Το κυβερνητικό σχήμα της 2ας Ιουλίου 2024, είχε σχηματιστεί στην βάση του αποτελέσματος των γενικών εκλογών του 2023 από το ακροδεξιό Κόμμα για την Ελευθερία (PVV), το συντηρητικό-φιλελεύθερο Λαϊκό Κόμμα για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία (VVD), το χριστιανοδημοκρατικού προσανατολισμού Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο (NSC) και το αγροτικό δεξιό-λαϊκιστικό Κίνημα Αγρότη-Πολίτη (BBB). 
Κατά την διάρκεια των τελευταίων 10ετιών, όπως και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, στην Ολλανδία διαμορφώθηκε μια κλιμακούμενη άνοδος του ακροδεξιού Κόμματος για την Ελευθερία (PVV) με ηγέτη τον Γκέερτ Βίλντερς. Η ολλανδική εξτρεμιστική ακροδεξιά γνώρισε ραγδαία αύξηση των ποσοστών της από την στιγμή που εκμεταλλεύτηκε τα μεταναστευτικά ρεύματα, με μισαλλόδοξο λόγο κατά των μουσουλμανικών κοινοτήτων. Εδώ και χρόνια η ολλανδική ακροδεξιά, εθεωρείτο ως ένα εκ των ισχυρότερων ακραίων λαϊκιστικών, εθνικιστικών δυνάμεων στην Ευρώπη. Το εκλογικό Βατερλώ του Βίλντερς, θέτει εκ των πραγμάτων και μια άλλη παράμετρο, αυτήν για την πορεία των ακροδεξιών αλλά και των ακροαριστερών δυνάμεων στην Ευρώπη. Με τις ακροδεξιές δυνάμεις όμως να έχουν καταγράψει υψηλά εκλογικά ποσοστά σε σχέση με τις δυνάμεις της ακροαριστεράς, συνιστώντας άμεσο κίνδυνο για τα δημοκρατικά πολιτικά συστήματα.  

Στις πρόσφατες εκλογές όμως η ολλανδική ακροδεξιά είδε να μειώνονται οι δυνάμεις της, χάνοντας περίπου το 30% των ψήφων της, μέσα σε δυο χρόνια, έχοντας μια μείωση των κοινοβουλευτικών της εδρών κατά 11. Αυτό που αποτυπώθηκε, είναι ότι η χρήση μιας ριζοσπαστικοποιημένης, ακραίας ρητορικής, είναι υποσχέσεις χωρίς αντίκρισμα προς τα εκλογικά σώματα.  Και τελικά, επικρατεί ο πολιτικός πραγματισμός, η ουσία, φυσικά με κόστος, καθώς κοινωνικά σώματα παραπλανούνται από την δημαγωγία. Η ακροδεξιά του Βίλντερς οδηγήθηκε σε άτακτη αποχώρηση από την κυβέρνηση συνεργασίας, όταν διαπίστωσε ότι δεν μπορούσε να περάσει στον κυβερνητικό συνασπισμό τις ακραίες, λαϊκιστικές του θέσεις. Αναγκάστηκε να σύρει την Ολλανδία σε πρόωρες εκλογές, γνωρίζοντας μια ραγδαία μείωση τόσο σε ψήφους, όσο και σε κοινοβουλευτικές έδρες.  
Οι εκλογές διαμόρφωσαν την επικράτηση του κεντρώου, φιλελεύθερου κόμματος Δημοκρατία 66, με τον επικεφαλής του Ρόμπ Γέτεν να υιοθετεί και να προτάσσει μια μεταρρυθμιστική agenda, όπως με τις θέσεις για την στεγαστική κρίση, φθάνοντας έως και το μεταναστευτικό. Τώρα καλείται να αναζητήσει τον σχηματισμό μιας βιώσιμης κυβέρνησης συνεργασίας, αναζητώντας συμφωνία με άλλα κεντρώα και μετριοπαθή πολιτικά κόμματα.
Το αποτέλεσμα της 29ης Οκτωβρίου αναμφίβολα παρέχει την δυνατότητα αναζήτησης των πολιτικών δεδομένων στα ευρωπαϊκά πολιτικά συστήματα. Από την στιγμή που είναι καταγεγραμμένο το πως ενισχύονται τα άκρα, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τον Εθνικό Συναγερμό της Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, την Ανυπότακτη Γαλλία του ακροαριστερού Μελανσόν, τα ακροδεξιά σχήματα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) και Reform UK του Φάρατζ στη Βρετανία.

Στην Ελλάδα βιώσαμε κατά την διάρκεια της προηγούμενης 10ετίας, στα χρόνια της κρίσης, την άνοδο ετερόκλητων, λαϊκιστικών κομμάτων και κινημάτων, μέσα και έξω από το Κοινοβούλιο. Όπως όμως και στην Ολλανδία, όταν βρέθηκαν στην κυβέρνηση, οι αδιέξοδες υποσχέσεις δεν βρήκαν πλαίσιο εφαρμογής. Όμως το κόστος αυτής της ανόδου του λαϊκισμού είναι δυσβάστακτο. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν ανάγκη από πολιτική αισιοδοξία και όχι από ανέξοδες υποσχέσεις, από λογική και βιώσιμη σταθερότητα και όχι από θολή αντιευρωπαϊκή υποκουλτούρα.

* Ο κ. Γιώργος Α. Ζερβάκης , είναι εκπρόσωπος των Ευρωπαίων Φεντεραλιστών Κρήτης. Το άρθρο έχει γραφεί για τον ιστότοπο Cretalive.gr