Ιδιωτικά Πανεπιστήμια στην Ελλάδα: Νέο μοντέλο ή παλιό σύστημα με άλλο όνομα;

Η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές – αλλά και αμφιλεγόμενες – μεταρρυθμίσεις στην ελληνική παιδεία τις τελευταίες δεκαετίες. Μετά από δεκαετίες συνταγματικών περιορισμών, η Βουλή των Ελλήνων ενέκρινε τη δημιουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών ΑΕΙ, ανοίγοντας τον δρόμο για παραρτήματα διεθνών πανεπιστημίων να λειτουργήσουν σε ελληνικό έδαφος από το ακαδημαϊκό έτος 2025–2026.

Η κυβέρνηση διατυμπανίζει ότι πρόκειται για μια "ιστορική πρόοδο", που θα περιορίσει το brain drain, θα κρατήσει τους φοιτητές στην Ελλάδα και θα φέρει την αριστεία εντός των συνόρων. Ωστόσο, πίσω από το πολιτικό marketing, τίθενται σοβαρά ερωτήματα: Πόσο διαφορετικά θα είναι αυτά τα ιδιωτικά πανεπιστήμια από τα δημόσια; Και κυρίως, τι αλλάζει για τον μέσο μαθητή και την οικογένειά του;

Πανελλαδικές & ΕΒΕ: Η ίδια πίεση σε νέο περιτύλιγμα

Η εισαγωγή στα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν θα γίνεται ελεύθερα, όπως συμβαίνει σε όλα τα ιδιωτικά ιδρύματα του εξωτερικού. Η πολιτεία αποφάσισε ότι οι φοιτητές των νέων πανεπιστημίων θα εισάγονται μέσω των Πανελλαδικών Εξετάσεων και θα υπόκεινται σε Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής. Το επιχείρημα είναι η "εξασφάλιση ποιότητας και ισοτιμίας" με τα δημόσια ΑΕΙ.

Το αποτέλεσμα όμως είναι ένα βαθιά αντιφατικό σύστημα. Ο μαθητής καλείται να:

• δώσει Πανελλαδικές εξετάσεις με όλη την πίεση και τα έξοδα του συστήματος,
• περάσει την ΕΒΕ, η οποία αποκλείει αυτόματα χιλιάδες υποψηφίους κάθε χρόνο,
• και, ακόμα και αν επιτύχει, να πληρώσει δίδακτρα αρκετών χιλιάδων ευρώ ετησίως για να φοιτήσει σε ένα ιδιωτικό ίδρυμα.

Με άλλα λόγια: παραπαιδεία + φροντιστήρια + δίδακτρα. Αυτό δεν συνιστά εναλλακτική – αποτελεί αντιγραφή του ίδιου αδιέξοδου μοντέλου που πολλοί ελπίζουν να ξεπεράσουν.

Η ψευδαίσθηση της επιλογής

Η ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων δεν απαντά στην ανάγκη για πραγματική εκπαιδευτική ποικιλία. Ένας μαθητής που δυσκολεύεται με το εξεταστικό σύστημα, που έχει διαφορετικά ταλέντα, που θέλει να ακολουθήσει ένα δημιουργικό, τεχνολογικό ή αθλητικό μονοπάτι, δεν αποκτά νέες ευκαιρίες. Αντίθετα, βρίσκει την ίδια πόρτα κλειστή – μόνο που αυτή τη φορά πληρώνει για να τη χτυπήσει.

Γιατί να μην μπορούν οι νέοι να εγγραφούν με το απολυτήριό τους, με βάση συνέντευξη, πορτφόλιο, κίνητρο, κοινωνικά κριτήρια ή προσαρμοσμένες αξιολογήσεις; Γιατί να μεταφέρεται το βάρος των εξετάσεων και στο ιδιωτικό μοντέλο; Γιατί να θεσμοθετείται ένα «ιδιωτικό ΑΕΙ» που ουσιαστικά λειτουργεί όπως ένα δημόσιο, χωρίς όμως να είναι δωρεάν;

Τα υπάρχοντα κολλέγια: η πραγματική εναλλακτική

Αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη στην Ελλάδα λειτουργούν ιδιωτικά κολλέγια σε συνεργασία με ξένα αναγνωρισμένα πανεπιστήμια. Εκεί, ο φοιτητής εγγράφεται με το απολυτήριό του, χωρίς Πανελλαδικές, και φοιτά σε σύγχρονα προγράμματα με διεθνή αναγνώριση. Πτυχία στην προπονητική, τη φυσική αγωγή, τη διατροφή, τη διοίκηση, την ψυχολογία, την πληροφορική κ.ά. έχουν ισοδυναμία μέσω του ΑΤΕΕΝ (για επαγγελματικά δικαιώματα στην Ελλάδα) και πλήρη αναγνώριση στο εξωτερικό.

Αυτό είναι πραγματική εναλλακτική.

Αυτό σημαίνει επιλογή, προσβασιμότητα, ευελιξία – με σεβασμό στον μαθητή που δεν "χωρά" στο σύστημα των πανελλαδικών.

Η μεταρρύθμιση των ιδιωτικών πανεπιστημίων θα μπορούσε να ήταν μια ευκαιρία: για καινοτομία, ευελιξία, εξατομικευμένη εκπαίδευση. Αντί γι’ αυτό, αναπαράγει τις ίδιες στρεβλώσεις: την πίεση των εξετάσεων, την παραπαιδεία, τον αποκλεισμό. Και όλα αυτά, με αντίτιμο – δίδακτρα που επιβαρύνουν τις ίδιες οικογένειες που ήδη σηκώνουν το κόστος της δημόσιας «δωρεάν» εκπαίδευσης.

Αν θέλουμε πραγματικά να δώσουμε ευκαιρίες στη νέα γενιά, πρέπει να εμπιστευτούμε την εκπαιδευτική ελευθερία, όχι να την περιορίσουμε με νέα συστήματα ελέγχου και φραγμούς.

Και κυρίως: πρέπει να δώσουμε στους νέους ελπίδα – όχι άλλη μία επανάληψη του ίδιου μοντέλου, σε πιο ακριβή συσκευασία.

Ο κ. Δράκος Χαρωνίτης είναι DDS, MPH, MSc