Carlo Cipolla, Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας

Της Γεωργίας Τσατσάνη

Πόσοι είναι οι νόμοι που διέπουν την ατομική μας βλακεία; Είμαστε όλοι ηλίθιοι ή μήπως το κρύβουμε επιμελώς; Ο καθηγητής οικονομίας Carlo Cipolla αναλαμβάνει να μας εξηγήσει την ανθρώπινη φύση στον δύσκολο τομέα της επιζήμιας κοινωνικής τοποθέτησης. 

Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας συνοψίζονται σε πέντε κύριες θέσεις. Για τον Carlo Cipolla η βλακεία είναι αντιστρόφως ανάλογη του ωφελιμισμού, με τον τρόπο που ο Καντ όρισε τον ωφελιμισμό επί Διαφωτισμού στην ηθική φιλοσοφία. Δηλαδή όταν κάποιος βλάπτει τον συνάνθρωπό του, χωρίς όφελος αλλά με ζημία για τον ίδιο ενδεχομένως, αυτή η κοινωνική συμπεριφορά είναι συνάμα η πιο επικίνδυνη για όλους μας. Κι επειδή οι ηλίθιοι εκεί έξω είναι περισσότεροι από όσο νομίζουμε, εμείς οφείλουμε να προσέχουμε και δίχως δισταγμό να τους εξοβελίζουμε άμεσα από το οπτικό μας και συναισθηματικό μας πεδίο. 

Image

Αναμφίβολα, όλοι συνηθίζουμε να υποτιμούμε τους ηλίθιους ως αριθμητικά ολίγους. Όμως, κανείς δεν πρέπει να υποτιμά έναν ηλίθιο, άλλωστε θα τον βρει μπροστά του. Άραγε η βλακεία είναι αλληλένδετη με άλλους παράγοντες; Η απάντηση ρέπει προς το αποφατικό. Η ανθρώπινη βλακεία λειτουργεί ανεξάρτητα από την κοινωνική τάξη και τη θρησκεία ή κάθε άλλο ατομικό γνώρισμα. Προς τούτο, η βλακεία είναι μια ακαθόριστη ανάγκη για καταστροφή και όχι για εξουσία, ωστόσο ενδέχεται να πηγάζει από κάθε μορφή εξουσίας στην ανθρώπινη κοινωνία. Ο ηλίθιος επομένως είναι παντοδύναμος. Κάθε συνδιαλλαγή μαζί του ή μαζί της αποβαίνει χάσιμο χρόνου και χρημάτων. Για όλους τους ανωτέρω λόγους, ο ηλίθιος είναι πραγματικά επικίνδυνος (ίσως και για τον ίδιο του τον εαυτό). 

Ο Carlo Cipolla (1922-2000) γεννήθηκε και πέθανε στην πόλη Παβία της Ιταλίας. Σπούδασε οικονομικές επιστήμες στο πανεπιστήμιο της γενέτειράς του και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι (Σορβόνη) και στο Λονδίνο (London School of Economics). Η ακαδημαϊκή καριέρα του αρχίζει σε ηλικία 27 ετών και διδάσκει εντός και εκτός Ιταλίας σε διάσημα ιδρύματα όπως το Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ στην Καλιφόρνια (ΗΠΑ). Η έρευνά του Carlo Cipolla επικεντρώνεται στην ιστορία της οικονομίας με έμφαση στην ιταλική οικονομία, αλλά και στην οικονομία του υπερπληθυσμού. Τα πιο γνωστά βιβλία του είναι τα εξής: Studi di Storia della Moneta, Le avventure della lira, Storia dell’economia italiana: Saggi di storia economica, Economic History of World Population, The economic decline of empires, Fighting the Plague in Seventeenth Century Italy, Before the Industrial Revolution: European Society and Economy, 1000-1700 et alii. 

Το παρόν εγχειρίδιο Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας δημοσιεύεται αρχικά στην αγγλική ως Mad Millers (1976) και έπειτα στην ιταλική γλώσσα με τον τίτλο από τη μουσική ορολογία Allegro ma non troppo (1988). Γίνεται αμέσως διεθνές best-seller και μεταφράζεται στην ελληνική μόλις το 1997 και το 2012 για τις εκδόσεις Κέδρος από τον Γιάννο Πολυκανδριώτη. 

Ένα ευχάριστο και ευκρινές ανάγνωσμα για όλους μας!