Η Κρήτη και η ευθύνη για το μέλλον της

Γράφει ο Μανόλης Βοσκάκης*

Η Κρήτη, ένα νησί με στρατηγική σημασία και πλούσια ιστορία, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με πρωτοφανή αρνητική δημοσιότητα — και όχι άδικα. Πολλαπλά μέτωπα, θεσμικά, κοινωνικά και πολιτικά, δημιουργούν ένα κλίμα απαξίωσης, ανασφάλειας και στασιμότητας που απειλεί τη συνοχή και τη σταθερότητα της τοπικής κοινωνίας.

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, η κρίση στην Εκκλησία της Κρήτης με αφορμή την εκλογή νέου μητροπολίτη, τα συνεχή περιστατικά οπλοκατοχής και πυροβολισμών — με αποκορύφωμα το τραγικό συμβάν στα Βορίζια — συνθέτουν ένα σκηνικό που δεν τιμά το νησί. Παράλληλα, οι ανεξέλεγκτες αφίξεις μεταναστών από την Αφρική και η αργοπορία στα μεγάλα έργα υποδομής, εντείνουν το αίσθημα ότι έχει χαθεί η ενότητα, ο έλεγχος και — κυρίως — το ενδιαφέρον να πάει ο τόπος μπροστά.

Θα ήταν υποκριτικό να αποδώσουμε την ευθύνη αποκλειστικά στις κυβερνήσεις και τα υπουργεία. Είναι προφανές πως αυτό που λείπει είναι και μια ικανή, τοπική ηγεσία σε όλους τους κρίσιμους τομείς — με τόλμη και αίσθηση καθήκοντος. Αυτό που έχουμε μέχρι σήμερα είναι κομματικούς τοποτηρητές και μέτριους διαχειριστές της καθημερινότητας και των κυβερνητικών ή ευρωπαϊκών κονδυλίων. Χρειαζόμαστε ανθρώπους που όχι μόνο γνωρίζουν τον τόπο, αλλά μπορούν και να τον πάνε μπροστά. Που δεν φοβούνται να αναδείξουν και να διορθώσουν τα κακώς κείμενα.

Οι τοπικοί άρχοντες οφείλουν να κάνουν την αυτοκριτική τους — μαζί με τους πολίτες που τους επιλέγουν διαχρονικά. Διότι, ας είμαστε ειλικρινείς: παρά τις κυβερνητικές εναλλαγές των τελευταίων 15-20 ετών, οι ίδιοι περίπου παράγοντες λύνουν και δένουν στο νησί. Η σημερινή κατάσταση είναι κυρίως δική τους αποτυχία — και των τοπικών υποστηρικτών τους.

Οι πολίτες επίσης δεν είναι άμοιροι ευθυνών. Πρέπει να αναρωτηθούν τι πραγματικά θέλουν για τον τόπο τους: ανάπτυξη ή εξυπηρετήσεις; έργα ή ρουσφέτια; Η απαίτηση για ουσιαστικές πολιτικές και υποδομές πρέπει να γίνει συλλογικό και διαρκές αίτημα. Μέχρι σήμερα, για να είμαστε ειλικρινείς, δεν ήταν.

Ακόμα και τα μεγάλα έργα που δρομολογήθηκαν δεν ήταν αποτέλεσμα πίεσης των πολιτών. Προωθήθηκαν σε χρόνο και με τρόπο που εξυπηρετούσε συγκεκριμένα συμφέροντα — όχι λόγω κάποιας σκοτεινής συνωμοσίας, αλλά επειδή οι πολίτες είχαν άλλες προτεραιότητες και άλλα αιτήματα κάθε φορά που ερχόταν η ώρα των αποφάσεων. Αρκούσε — και αρκεί — η αναφώνηση «Λεβεντογέννα Κρήτη», η επίκληση σε εμβληματικές προσωπικότητες, μια μαντινάδα και οι απαραίτητες διευθετήσεις, για να χειροκροτήσουμε εκείνους που τα επικαλούνται. Έτσι συνεχίζουν να αναπαράγονται στερεότυπα που κάνουν κακό. Αντί να εμπνέουν, συντηρούν μια αυταρέσκεια που οδηγεί εδώ που είμαστε.

Μπορεί να μην πρέπει να πέσει όλο το ανάθεμα στους πολίτες και την τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά σίγουρα είμαστε υπεύθυνοι γιατί σε μια αλυσίδα κακοδιαχείρισης και παρανομίας που δεν ξεκινά από το νησί, δεχόμαστε να είμαστε μέρος της, ως ο τελευταίος κρίκος — πληρώνοντας τη νύφη στο τέλος και για όλους τους προηγούμενους κρίκους.

Μην περιμένουμε άλλους να μας λύσουν τα προβλήματα. Αν δεν τα λύσουμε εμείς, κανείς δεν θα το κάνει. Ειδικά τώρα, που το πολιτικό σκηνικό είναι ρευστό και μερικές εκατοντάδες ψήφοι αρκούν για να κρίνουν ισορροπίες, κανείς από τους υποψήφιους ηγέτες της χώρας δεν θα ρισκάρει να δυσαρεστήσει συμφέροντα ή να φέρει αλλαγές που μπορεί να ωφελούν τους πολλούς, αλλά κοστίζουν κρίσιμους ψήφους.

Η μεγάλη εικόνα είναι πως η Κρήτη βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις σε αγοραστική δύναμη και ανάπτυξη σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές περιφέρειες. Αυτό που μας έμεινε είναι ο τουρισμός, που παρά τα ρεκόρ, δεν αρκεί. Η μακροχρόνια βιωσιμότητα και η ανταποδοτικότητα σε όλη την τοπική κοινωνία τίθενται υπό αμφισβήτηση από την ίδια την πραγματικότητα. Χρειάζονται επιπλέον διέξοδοι για το επιστημονικό και εργατικό δυναμικό του νησιού — από την αγροτική παραγωγή μέχρι την τεχνολογία και την έρευνα. Μέχρι σήμερα αυτές οι διέξοδοι δεν φαίνεται να υπάρχουν.

Τέλος, τα γεγονότα στη γειτονιά μας, η γεωπολιτική θέση και η ιστορική βαρύτητα της Κρήτης δεν επιτρέπουν την απαξίωση και την κοινωνική αποσταθεροποίηση του νησιού. Είναι κακό για το νησί, κακό για την Ελλάδα. Αν όμως μας αξίζει κάτι καλύτερο, πρέπει να το αναδείξουμε εμείς, στην πράξη. Ένα καλό πρώτο βήμα θα ήταν να σταματήσουμε να επικαλούμαστε τον Καζαντζάκη κάθε φορά που θέλουμε να νιώσουμε σημαντικοί — και να αρχίσουμε να εφαρμόζουμε τη φιλοσοφία της ευθύνης που δίδαξε: στην καθημερινότητά μας, στη συμπεριφορά μας στην κοινωνία και στις απαιτήσεις μας από το κράτος.

*Ο Μανόλης Βοσκάκης γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Ηράκλειο, ενώ τα τελευταία δώδεκα χρόνια ζει και εργάζεται στο εξωτερικό. Σήμερα υπηρετεί στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στο Λουξεμβούργο, ενώ προηγουμένως εργάστηκε για το σύστημα Οργανισμών των Ηνωμένων Εθνών ως στέλεχος της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας στη Βιέννη.

**Το παραπάνω κείμενο εκφράζει αποκλειστικά τις προσωπικές του απόψεις.