“Η 25η Μαρτίου 2026 και μια νέα Ιχνηλασία της Ιστορίας”

Γράφει ο Χρήστος Κηπουρός

Μάλλον χρειάζεται να διατυπωθεί εκ νέου η κατάταξη των Ελληνικών παλιγγενεσιών. Μετά την Αρχαία Ελλάδα —μητέρα της Δημοκρατίας και του Πολιτισμού που, με επικεφαλής την Αθήνα, τα κληροδότησε σε ολόκληρη την οικουμένη— ακολούθησε η πρώτη εθνική παλιγγενεσία: η χιλιόχρονη Ρωμανία.

Είναι η Ρωμανία του Ιουστινιανού και του Ιωάννη Βατάτζη. Είναι οι δύο νέοι Παρθενώνες. Ο Ναός της του Θεού Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη και η Μονή Σινά στην Αίγυπτο. Είναι επίσης η ρήση του τελευταίου: «παρά τοις Έλλησιν ημίν πανταχόθεν ρανίδες Σοφίας ανέβλυσαν», που και σήμερα ενοχλεί ορισμένους. Γιατί το «Έλλησιν» και η «Σοφία» αποτελούν το σήμα κατατεθέν και την ονομασία προέλευσης της Ρωμανίας. Αυτή την «Ανατολή» της δικής μας φυλής στιχούργησε ο Νίκος Γκάτσος, πριν κάποιοι την παραφράσουν στο «δικοί σου, Δύση, είμαστε... φελλοί».

Ακολουθεί η Αλεξανδρινή εκδοχή της παλιγγενεσίας —από τον Αριστοτέλη έως τον Αλέξανδρο— για την οποία θα επανέλθω σε επόμενο κείμενο.

Και έπειτα, αναδύεται μια Νέα Εθνική Παλιγγενεσία. Την ονομάζω νέα για δύο λόγους: γιατί προϋπήρξε η Ρωμανία και γιατί παραμένει μέχρι σήμερα το ζωντανό πρότυπο για την αναγέννηση. Ας προσπεράσουμε το πώς οι πρωταγωνιστές της δεν είχαν την καλύτερη μεταχείριση, με πρώτο το Γέρο του Μοριά, αλλά και όλους εκείνους που κλήθηκαν να κυβερνήσουν, όπως ο Ιωάννης Καποδίστριας, για τον οποίο η επίσημη πατρίδα τηρεί σήμερα σιγήν.

Θα ήταν παράλειψη η μη αναφορά στην περίοδο του Ελευθερίου Βενιζέλου και των «δύο εαυτών» του. Ο ένας της Νίκης και της συμφωνίας των Σεβρών και ο άλλος της αμφίσημης συμφωνίας της Λοζάνης.

Η φράση «διανοητική, πολιτική και ηθική αναγέννηση» ακούστηκε για πρώτη φορά το 1986 σε Κεντρική Επιτροπή του ΠΑΣΟΚ. Τύχη αγαθή, από ένα Πόντιο και Θράκα: τον πολιτικό φιλόσοφο και από διετίας εκλιπόντα και αξέχαστο φίλο Μιχάλη. Με το μικρό του όνομα μόνο, το αναφέρω, όπως στην Αρχαία Ελλάδα που δεν είχαν επώνυμα. Μια πρόταση που την υπερψηφίσαμε άλλοι δύο. Ο Γιάννης Νάος και εγώ. Εν συνόλω τρεις. Καταψηφίζοντας τον Ανδρέα Παπανδρέου, εν μέσω πολλών εις βάρος μας αποδοκιμασιών. Έχουν παρέλθει έκτοτε 40 χρόνια και τις θυμάμαι σαν χθες.   

Έκτοτε άρχισε δειλά να ξανακούγεται ο όρος «Νέα Εθνική Παλιγγενεσία». Η οποία αυτή τη φορά κυρίως πρόκειται να είναι Πολιτική. Να αρχίσει από την Πολιτική. Μάλιστα, ως δεύτερη στη σειρά, ενώ η αληθινή ιστορία λέει ότι πρόκειται για την τρίτη. Τελικά αποδεικνύεται προφητική η ποντιακή φράση «Ανθεί και φέρει κι άλλο». Μόνο που η ίδια η γραμματική οφείλει να ακολουθήσει το θηλυκό γένος: «Ανθεί και φέρει κι άλλη». Δηλαδή, Παλιγγενεσία του Ελληνισμού, έννοια υπέρτερη της Ποντιακής διάστασης. 

Το διαχρονικό ασύμπτωτο της Ιστορικής Θράκης με τους εν Αθήναις άνωθεν παραμένει η εγγύηση της πνευματικής μας ελευθερίας. Η αλήθεια δεν κατοικεί εκεί που ανθίζει η ετερονομία τους. 

Αν η Πολιτική είναι πράγματι η «μεγίστη των τεχνών» κατά τον Αβδηρίτη Δημόκριτο, και η αυτονομία για τη Δημοκρατία και την αυτοθέσμιση είναι το πρόταγμα του Καστοριάδη από την Κωνσταντινούπολη, και η Πολιτική ως σχέδιο και ως χαρά είναι ο ορισμός του Μιχάλη από την Αλεξανδρούπολη, τότε η νέα αναγέννηση δεν θα έρθει ως διάταγμα, αλλά ως ηθική ανάταση που ξεκινά από την περιφέρεια με συγκεκριμένη ονομασία προέλευσης, τη Θράκη, για να δικαιώσει όλους τους κάτωθεν. Και δεν είναι τυχαίο το ότι οι τρεις αυτές διανοητικές και πολιτικές Θρακικές ψυχές υπερίπτανται όλων αυτών. 

Γιατί η Ρωμανία δεν ήταν ποτέ κλειστό σύνορο, αλλά ένας ανοιχτός ορίζοντας αυτονομίας που περιμένει να ανθίσει ξανά. Αρχής γενομένης, από τη νέα Πολιτική παλιγγενεσία. 

Ούτε είναι τυχαίο το όραμα της Τέταρτης Ελληνικής Δημοκρατίας με τις δύο πνευματικές αρχές. Το συλλογικό φιλόσοφο Αριστοτέλη και το συλλογικό φιλόσοφο Δημόκριτο, που να έχουν απευθείας σχέση με τον Πρόεδρο της Τέταρτης Δημοκρατίας, που προσδοκούμε από 20ετίας και πλέον {*}.

____________________

{*} http://www.metanastis.com/PDF/TETARTH_DHMOKRATIA_36H_EKDOSH.pdf

Υ. Γ.1. Η χρήση της λέξης «συνωστισμός» στον τίτλο είναι εσκεμμένη. Πέραν από την νέα κατάταξη των εθνικών μας παλιγγενεσιών, που δεν είναι και λίγες, και που συνιστούν διαχρονική εύφημο μνεία στις ανησυχίες του ιστορικού λαού των Ελλήνων, διεκδικεί την ανάκτηση του νοήματος μιας λέξης που κακοποιήθηκε βάναυσα στο παρελθόν για να περιγράψει την τραγωδία της Σμύρνης. Εδώ, ο συνωστισμός σχετίζεται και με τη δημιουργική πύκνωση των ιστορικών μας χρόνων που διεκδικούν τη θέση τους στο παρόν, όσο και στη συνέχεια.

Άλλο πάντως είναι το να συνωστίζονται οι αναγεννήσεις και οι γεννήσεις, με το μεγάλο μάλιστα έλλειμμα, και άλλο οι θάνατοι της Μικρασιατικής καταστροφής να αποδίδονται σε προϊόντα εγνωσμένης διαστρέβλωσης. 

Υ. Γ.2. Άφησα τελευταίο το πρώτο. Κι αυτό σκόπιμα. Το δεύτερο όνομα της Θράκης που αναφέρουν όλοι οι διεθνείς χάρτες του 16ου και 17ου αιώνα. Ένα τέτοιο χάρτη είδαμε στα Τίρανα, όταν πήγαμε το 1998, μια Κοινοβουλευτική Επιτροπή της Βουλής. Τον έδειξα στον τότε Βουλευτή του ΚΚΕ Κολοζώφ που είχε σχέση με την Αλεξανδρούπολη ο πατέρας του, να δει πως ονομάζεται η πατρίδα του, εκτός από Θράκη. Ήταν ο χάρτης του γεωγράφου  O. Dapper {1688}. με τη λέξη Ρωμανία. Και που το σημερινό κείμενο φιλοξενεί πρώτον αυτόν και δυο άλλους χάρτες με την ίδια επιγραφή, του 1552,  1623 και 1688! Πέστε το όνομα συμπληρωματικό πέστε το επώνυμο, πάντως το “Θράκη Ρωμανία” εμάς μας εμπνέει, πριν αναγεννήσει για άλλη μια φορά τον Ελληνισμό και την τραγουδισμένη Ρωμιοσύνη. Με την οποία άλλωστε έχει την ίδια ετυμολογική προέλευση. Το διπλό όνομα είχε ζητήσει επίσης και ο Μιχάλης. Μακάρι να θεσμοθετηθεί. Όπως έγινε με δυο άλλες προτάσεις μου που έγιναν δεκτές από την Εκκλησία και την ευχαριστώ. Τόσο τον Ναό του Ιωάννη Βατάτζη στο Διδυμότειχο, όσο και την Παναγία των Θρακών, με κέντρο λατρείας την Κοσμοσώτειρα στις Φέρες.

Όλοι οι σοβαροί επιστήμονες της Σημειωτικής, με πρώτο τον Ουμπέρτο Έκο, λένε ότι το όνομα δεν εμπνέει μόνο αλλά ασκεί και κυριαρχία. Καλή και Άγια η Θράκη, όπως πολλές φορές το έγραψα, αλλά η Ρωμανία είναι το κάτι άλλο. Έρχεται από μια παλιγγενεσία και πάει σε μια νέα. 

Υ. Γ.3.   Το κείμενο αφιερώνεται στις συμπατριώτισσες και στους συμπατριώτες Θράκες, με τη συγνώμη μου που με τα γραπτά μου τους στεναχωρώ, όταν δεν θυμώνουν. Αλλά και να ευχηθώ και εγώ διπλά. Τόσο για τα χρόνια πολλά μετά περισυλλογής, με την ευκαιρία της σημερινής διπλής γιορτής, όσο και για το “να οίδασι τι ποιούσι”. 

Image