ΚΡΗΤΗ
Μιχάλης Ταρουδάκης: Μία πορεία ζωής συνυφασμένη με την έρευνα και τον πολιτισμό
Με αφορμή την ανακήρυξή του σε ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης, μιλά για τις πιο συγκινητικές στιγμές του στο Ίδρυμα και το μέλλον της έρευνας στη χώρα μας.
Πώς αισθάνεται κανείς όταν δίνει το πτυχίο στην ίδια του την κόρη;
Ο Μιχάλης Ταρουδάκης, ο οποίος έχει διατελέσει πρόεδρος του Τμήματος Μαθηματικών, κοσμήτορας της Σχολής Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών, και πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, πραγματοποιεί έναν απολογισμό της ακαδημαϊκής του πορείας μέσα από το Cretalive.
Παράλληλα, μιλά για την έρευνά του στον τομέα της ακουστικής αλλά και τη δράση του στον χώρο του πολιτισμού.
Η συνέντευξη δίνεται με αφορμή την τελετή απονομής του τίτλου του Ομότιμου Καθηγητή που θα γίνει την Τετάρτη 14 Μαΐου 2025 στις 11:00 το πρωί στο Αμφιθέατρο «Νίκος Πετρίδης» του Τμήματος Μαθηματικών και Εφαρμοσμένων Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Κρήτης, στην Πανεπιστημιούπολη Βουτών, Ηράκλειο.
Το κείμενο έχει ως εξής:
Ας ξεκινήσουμε από την εκδήλωση ανακήρυξής σας σε ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η κίνηση και πώς θα συνεχίσετε να είστε «παρών» στο Ίδρυμα;
«Η ανακήρυξη ενός καθηγητή σε ομότιμο είναι πράξη που χαρακτηρίζει την αποδοχή που έχει η καριέρα του από τους συναδέλφους του, καθώς η διαδικασία ξεκινά από αυτούς, και ολοκληρώνεται με την απόφαση της Συγκλήτου. Αυτό είναι αναμφίβολα ιδιαίτερα σημαντικό για τον αναγορευόμενο, καθώς υποδηλώνει ότι η πορεία του στο Πανεπιστήμιο, στον Ακαδημαϊκό αλλά και στον Κοινωνικό χώρο έχει χαρακτηρισθεί με θετικό πρόσημο. Αισθάνομαι ιδιαίτερα συγκινημένος που τυγχάνω αυτής της αποδοχής και ευχαριστώ τους συναδέλφους μου στο Τμήμα, στην Κοσμητεία και τη Σύγκλητο για την τιμή που μου επιφύλαξαν.
Η ζωή μου είναι συνυφασμένη με το Πανεπιστήμιο σε πολλά επίπεδα και δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου μακριά του. Θεωρώ τον αυτό μου ενεργό και θα προσπαθήσω εφ΄όσον το Τμήμα μου το επιθυμεί να συνεισφέρω όσο μπορώ στην εκπαιδευτική διαδικασία. Παράλληλα έχω ήδη την ευθύνη ενός μεγάλου προγράμματος που χρηματοδοτείται από την Περιφέρεια Κρήτης και υλοποιείται από το Πανεπιστήμιο για την παρακολούθηση της αγοράς εργασίας στην Κρήτη και έτσι η παρουσία μου στο Ίδρυμα παραμένει και ερευνητικά για τα επόμενα χρόνια. Τέλος είμαι στη διάθεση του Ιδρύματος και της Διοίκησης για να συνδράμω με οποιοδήποτε ρόλο στην αναπτυξιακή πορεία του Πανεπιστημίου.»
Έχετε διατελέσει πρόεδρος του Τμήματος Μαθηματικών, κοσμήτορας της Σχολής θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών και πρύτανης του Ιδρύματος, ποια ήταν για εσάς η πιο καθοριστική στιγμή στην πορεία σας στο Π.Κ.;
«Είναι αλήθεια ότι η ζωή μου στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, συνοδεύτηκε από την κατάληψη και των τριών διοικητικών υψηλότερων θέσεων που είναι θεσμοθετημένες σε ένα Πανεπιστήμιο και είμαι ευγνώμων στους συναδέλφους μου που μου τις εμπιστεύθηκαν. Διευκρινίζω ότι η εκλογή μου ως πρύτανης του Πανεπιστημίου έγινε από τη Σύγκλητο το 2015 με βάση τον ισχύοντα τότε Νόμο μετά την παραίτηση του μέχρι τότε πρύτανη καθηγητή Ευριπίδη Στεφάνου, ενώ στην εκλογή μου ως πρόεδρο του Τμήματος δύο φορές το 2007 και το 2009 συμμετείχαν και οι φοιτητές.
Θα μπορούσα να πω ότι για μένα η πιο καθοριστική στιγμή στην πορεία μου στο Ίδρυμα που επισφράγιζε την αποδοχή που είχα από τους συναδέλφους μου ήταν η εκλογή μου από τη Σύγκλητο στη θέση του Πρύτανη. Τότε συνειδητοποίησα ότι το Ίδρυμα περιμένει από μένα πολύ περισσότερα από ό,τι είχα δώσει μέχρι τότε και ήμουν υποχρεωμένος να μην το διαψεύσω. Έκανα ό,τι μπορούσα στο διάστημα που ήμουν στη Διοίκηση του Ιδρύματος και η αίσθηση της ευθύνης σηματοδότησε και την υπόλοιπη δράση μου τόσο μέσα στο Ίδρυμα όσο και εκτός αυτού.»
Υπάρχει κάποια στιγμή που σας συγκίνησε ή σας απογοήτευσε;
«Υπάρχουν πολλές στιγμές που με συγκίνησαν ιδιαίτερα στην πορεία μου στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Θα αναφερθώ σε δύο από αυτές.
Η πρώτη έχει και ένα προσωπικό χαρακτήρα καθώς το 2008 με την ιδιότητά του Προέδρου του Τμήματος Μαθηματικών απένειμα θεσμικά το πτυχίο στην κόρη μου Βικτωρία που αποφοίτησε από το Τμήμα μας εκείνη τη χρονιά. Μάλιστα ήταν πρώτη ανάμεσα στους αποφοίτους της Σχολής μας και απήγγειλε τον όρκο στην τελετή απονομής των πτυχίων, που γινόταν εκείνη την εποχή σε ενιαία εκδήλωση για όλους τους αποφοίτους της Σχολής. Όπως καταλαβαίνετε η συγκίνηση μου ήταν μεγάλη. Η Βικτωρία είναι τώρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Eastern Washington University στην Πολιτεία της Washington στις ΗΠΑ.
Η άλλη με έκανε πραγματικά να αισθανθώ ότι κάτι προσφέρω και εγώ στον Ακαδημαϊκό χώρο. Διατέλεσα επί σειρά ετών συντονιστής του προγράμματος Πρακτικής Άσκησης των φοιτητών του Πανεπιστημίου Κρήτης και με αυτή την ιδιότητα συμμετείχα στο δίκτυο των Γραφείων Πρακτικής Άσκησης των Ελληνικών Πανεπιστημίων με πληθώρα παρεμβάσεων, στο Υπουργείο, στη διαχειριστική αρχή του προγράμματος και στο δίκτυο. Όταν το 2017 αποφάσισα ότι ήρθε η ώρα να δώσω τη σκυτάλη σε άλλο καθ’ όλα άξιο συνάδελφο του Πανεπιστημίου μας τον Καθηγητή Δημήτρη Παπάζογλου, οι συνάδελφοι συντονιστές των Γραφείων της Πρακτικής Άσκησης των Πανεπιστημίων της χώρας με κάλεσαν να συμμετάσχω στην επόμενη θεσμοθετημένη συνάντηση του δικτύου στη Χαλκίδα και εκεί με τίμησαν για την προσφορά μου στην Πρακτική Άσκηση των φοιτητών και στο Δίκτυο, μια ενέργεια που ήταν για μένα έκπληξη αλλά και μεγάλη συγκίνηση γιατί προήλθε αυθόρμητα, χωρίς να υπάρχει κάποιο θεσμοθετημένο βραβείο ή τίτλος και γινόταν για πρώτη φορά. Αισθάνθηκα τότε ότι κάτι ουσιαστικό προσέφερα και εγώ στην εκπαίδευση των νέων στην Ελλάδα.
Τώρα σε ό,τι αφορά τις απογοητεύσεις, όταν κάποιος έχει διοικητικές ευθύνες, αλλά και οράματα για το Ίδρυμα που υπηρετεί, υπάρχουν σίγουρα πολλές στιγμές που απογοητεύεται όταν οι προσπάθειές του δεν ευοδώνονται συνήθως λόγω εξωτερικών παραγόντων. Οι στιγμές αυτές συνήθως διαγράφονται από τη μνήμη όταν δεν είναι καθοριστικές στην πορεία μας. Αυτό έχει συμβεί και με μένα.»
Ζήσατε τον ενθουσιασμό νέων επιστημόνων να προσφέρουν στη χώρα μας, την αρχή του braindrain και το σήμερα που δεν είναι ελπιδοφόρο. Εσείς τι πιστεύετε για το αύριο της επιστήμης στην Ελλάδα;
«Έλεγα πάντα, το λέω και σήμερα και το πιστεύω ακράδαντα ότι η Ελλάδα είναι ένα σημαντικό κέντρο ανάπτυξης της επιστήμης με σημαντικές επιτυχίες στην έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία. Τα Πανεπιστήμια και τα Ερευνητικά Κέντρα, είναι σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο, δίδοντας τη δυνατότητα σε νέους να μυηθούν στα μυστικά του ερευνητικού γίγνεσθαι και να αποφοιτήσουν ως δυνητικά νέοι ερευνητές ή επιστήμονες υψηλών προσόντων. Αυτό θα συνεχιστεί με δεδομένη την στελέχωση των Ιδρυμάτων με λειτουργούς υψηλού επιπέδου. Δυστυχώς η χώρα μας δεν μπορεί να υποστηρίξει όλους τους νέους που μπαίνουν στην παραγωγική τους ζωή με τα εξαιρετικά εφόδια και τις δεξιότητες που τους έχουν δοθεί από τα Πανεπιστήμια αφού η βιομηχανία είναι πλέον σχεδόν ανύπαρκτη, οι μεγάλες εταιρείες δεν επενδύουν σε έρευνα και περιμένουν να αξιοποιήσουν έτοιμα εισαγόμενα τεχνολογικά προϊόντα. Οι λίγες πραγματικά καινοτόμες μονάδες δεν επαρκούν για να απορροφήσουν το εξαιρετικά υψηλού επιπέδου δυναμικό που υπάρχει. Μοιραία λοιπόν η Ελλάδα γίνεται αρωγός επιστημόνων σε χώρες με διαφορετική παραγωγική φιλοσοφία. Το braindrain λοιπόν θα συνεχιστεί, τα μέτρα που κατά καιρούς εξαγγέλλονται για επιστροφή των επιστημόνων στην Ελλάδα είναι ατελέσφορα και έτσι η χώρα μας θα συνεχίσει να παράγει και να «εξάγει» στελέχη υψηλού επιστημονικού επιπέδου.
Επιτρέψτε μου όμως να καταθέσω την άποψη ότι η Ελλάδα στερείται εξειδικευμένων τεχνικών και άλλων επαγγελματιών που θα μπορούσαν να καλύψουν κενά σε μια σειρά από παραγωγικές δραστηριότητες και διαδικασίες. Η ανάγκη επαναπροσδιορισμού της τεχνολογικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα είναι επιτακτική καθώς η αύξηση των προικισμένων νέων ανθρώπων με εξειδικευμένες γνώσεις εφαρμογών θα βοηθήσει κατά την άποψή μου στην ενίσχυση της ανάπτυξης της χώρας μας.»
Ο τομέας της έρευνάς σας είναι η ακουστική, παρακολουθείτε τις εξελίξεις; Τι να περιμένουμε τα επόμενα χρόνια;
«Σας ευχαριστώ για την ερώτηση. Μου δίνετε την ευκαιρία να αναφερθώ σε ένα άλλο σημαντικό τομέα που έχει χαρακτηρίσει την καριέρα μου και μου έχει δώσει την ευκαιρία να κάνω γνωστή την Ελληνική ακουστική κοινότητα σε όλο τον κόσμο.
Η ακουστική όπως αναφέρατε είναι ο βασικός τομέας της έρευνάς μου. Ειδικότερα μάλιστα η υποβρύχια ακουστική. Ωστόσο η ενασχόλησή μου με την ακουστική, πήρε και ευρύτερες διοικητικές και ερευνητικές διαστάσεις καθώς συμμετείχα στην Ίδρυση του Ελληνικού Ινστιτούτου Ακουστικής (ΕΛΙΝΑ) που έχει πλέον έδρα το Ηράκλειο και διετέλεσα Πρόεδρος του και εκπρόσωπός του στην Ευρωπαϊκή Ένωση Ακουστικής (ΕΑΑ) επί σειρά ετών. Η εκπροσώπηση αυτή, φαίνεται ότι αξιολογήθηκε θετικά από τις ευρωπαϊκές επιστημονικές εταιρίες-ινστιτούτα ακουστικής που είναι τα μέλη της ΕΑΑ, με αποτέλεσμα να μου ζητηθεί να αναλάβω την προεδρία της, κάτι που έγινε το 2013. Στη συνέχεια εκλέχτηκα Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Ακουστικής (ICA) το 2016. Οι δύο αυτές θέσεις δεν είχαν ποτέ αναληφθεί από Έλληνα επιστήμονα. Παρακολούθησα με αυτές τις ιδιότητες την εξέλιξη της ακουστικής σε όλο τον κόσμο, συντονίζοντας εκτός από τις αμιγώς επιστημονικές εκδηλώσεις και δράσεις που αφορούν στην ευαισθητοποίηση του κοινού αλλά και της Πολιτείας για την ανάγκη καλής χρήσης του ήχου. Έτσι, μαζί με την προηγηθείσα εμού Πρόεδρο της ICAMarionBurgess αγωνιστήκαμε για την θέσπιση του Διεθνούς Έτους Ήχου για το 2020, και στη συνέχεια συνεργαστήκαμε για το συντονισμό του μέσα στη διετία 2020-2021. Παρά την πανδημία που απέτρεψε την οργάνωση δια ζώσης πολλών από τις προγραμματισθείσες εκδηλώσεις, ο εορτασμός χαρακτηρίστηκε από πολλές δράσεις ενημέρωσης του κοινού και ιδιαίτερα της νεολαίας σε όλο τον κόσμο πάνω στη σημασία του ήχου στη ζωή μας ως καθοριστικού μέσου επικοινωνίας, εκπαίδευσης και πολιτιστικής δημιουργίας.
Σε ό,τι αφορά στο δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας θα έλεγα ότι οι ερευνητές της ακουστικής επικεντρώνονται πλέον σε δύο σημαντικούς στόχους που αφορούν στον ήχο. Πως θα αποφύγουμε βλάβες υγείας που αφορούν την έκθεσή μας σε ένα περιβάλλον ανεπιθύμητων ήχων (θορύβου) και πως θα βελτιωθεί η πρόσληψη των επιθυμητών ήχων. Το πρώτο πεδίο έρευνας οδηγεί σε σχεδιασμό σύγχρονων υλικών ηχοαπορρόφησης και ηχοφραγής, καθώς και σε σχεδιασμό πάσης φύσης μηχανών με χαμηλές εκπομπές θορύβου ώστε να επιτευχθεί η μείωση των ανθρωπογενών ήχων στην πηγή τους, ενώ ο δεύτερος στόχος υλοποιείται μέσω της μελέτης της ακουστικής χώρων όπως οι αίθουσες διδασκαλίας, τα θέατρα, οι αίθουσες συναυλιών και όπου αλλού απαιτείται καλή κατανόηση ομιλίας και μουσική απόλαυση, είτε με βέλτιστη σχεδίαση των νέων κατασκευών, είτε με μελετημένες επεμβάσεις για τη βελτίωση της ακουστικής αίσθησης υφιστάμενων χώρων. Παράλληλα, σε συνεργασία με τους γιατρούς και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας μελετάται ο βέλτιστος σχεδιασμός και χρήση των βοηθημάτων ακοής προκειμένου ο ήχος να μας συντροφεύει σε όλη μας τη ζωή με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Τέλος, μέσω των διεθνών οργανισμών της ακουστικής που σας ανέφερα, οι επιστήμονες της ακουστικής παρεμβαίνουν στο μέτρο του δυνατού στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τους νομοθετικούς φορείς, προκειμένου να εκσυγχρονισθεί η νομοθεσία που αφορά στην ηχορύπανση και να υιοθετηθούν αυστηρότεροι και πρακτικά υλοποιήσιμοι κανόνες περιορισμού της έντασης των ανθρωπογενών πηγών θορύβου.»
Πέρα από τα ακαδημαϊκά σας καθήκοντα, πάντα είστε παρών και στα πολιτιστικά δρώμενα του Ηρακλείου. Τι σας έχει προσφέρει αυτή σας η εμπειρία και πώς βλέπετε σήμερα όσα συμβαίνουν στην πόλη μας και όχι μόνο;
«Είναι αλήθεια ότι ο πολιτισμός ήταν πάντα ανυπόστατο τμήμα των προσωπικών μου ενδιαφερόντων. Δεν μου αρκούσε η συμμετοχή στα πολιτιστικά δρώμενα ως ακροατής αλλά η αγωνία μου να δω τον τόπο μου να αναπτύσσεται πολιτιστικά με παρακίνησε να προσφέρω στο μέτρο του δυνατού ό,τι μπορούσα και σε αυτό τον τομέα. Θυμίζω την Χορωδία «Φραγκίσκος Λεονταρίτης» του Πανεπιστημίου Κρήτης που ιδρύθηκε επί Πρυτανείας Γιώργου Γραμματικάκη της οποίας ήμουν Πρόεδρος, με μεγάλες παραγωγές και επιτυχίες στην Ελλάδα και όχι μόνο, την Μουσική Κίνηση Ηρακλείου που προσπαθούσε με ίδια μέσα να αναπτύξει το μουσικό αισθητήριο της πόλης σε δύσκολες εποχές ισχνών πολιτιστικών αγελάδων. Στη συνέχεια, την Βικέλειο Μορφωτική Εταιρεία της οποίας επίσης υπήρξα Πρόεδρος με κύριο μέλημα την υποστήριξη και ανάπτυξη της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης, την Επιτροπή Εποπτείας της Βικελαίας της οποίας υπήρξα μέλος και τελευταία το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη στο οποίο υπήρξα Πρόεδρος από το 2017 έως πέρυσι, διαδεχόμενος το 2012 στην θεσμική εκπροσώπηση του Πανεπιστημίου στο Διοικητικό του Συμβούλιο, τον αείμνηστο καθηγητή Γιώργο Γραμματικάκη μετά από δική του πρόταση και το 2017 στην Προεδρία τον αγαπημένο μου συναδελφό Στέλιο Ματζαπετάκη. Με όλους αυτούς τους φορείς οργάνωσα ή συμμετείχα σε σημαντικές δράσεις τόσο στην Κρήτη όσο και στην Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσμο.
Οι δράσεις αυτές μου έδωσαν τη χαρά να είμαι πάντα κοντά στα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης μας, να συνεισφέρω έστω και από διοικητικές θέσεις σε ό,τι γίνεται στον τόπο μας και να έχω τη χαρά οι δράσεις αυτές να έχουν την επιδοκιμασία και την αποδοχή των συμπολιτών μου. Έτσι αισθάνομαι ότι κάτι έχω προσφέρει και εγώ στον πολιτισμό και η ικανοποίηση αυτή είναι για μένα μέγας αρωγός στην συνέχιση της πορείας μου ως ενεργός πολίτης.
Να πω τέλος ότι οι συνθήκες για μια ριζική αλλαγή στα πολιτιστικά δρώμενα στο Ηράκλειο έχουν πλέον ωριμάσει. Η λειτουργία του Πολιτιστικού Συνεδριακού Κέντρου Ηρακλείου με την εξαιρετική καλλιτεχνική καθοδήγηση του αγαπητού μου φίλου Μύρωνα Μιχαηλίδη έχει καταστήσει το Ηράκλειο περιφερειακό κέντρο πολιτιστικής δημιουργίας ενώ οι παρεμβάσεις της Περιφέρειας Κρήτης, του Δήμου Ηρακλείου, των μεγάλων Μουσείων του Ηρακλείου και της ΕΚΙΜ έχουν πλέον αποκτήσει σημαντικά χαρακτηριστικά επαγγελματισμού με δυνατότητες εξαγωγής του πολιτιστικού προϊόντος εκτός Κρήτης. Χρειάζεται πάντως προσοχή από όλους και εμμονή στην αρχή της ποιότητας ως απαραίτητο συστατικό της ευρύτερης αναγνωρισιμότητας της πολιτιστικής μας δημιουργίας.»
