ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα ίχνη του Γουώλτ Ντίσνεϋ οδηγούν στην Κρήτη
Στις αρχές Ιουλίου του 1964 γινόταν στο Χόλυγουντ η επίσημη πρεμιέρα μιας ταινίας του Γουώλτ Ντίσνεϋ που είχε γυριστεί στα μέρη μας.
«Φεγγαρογνέστρες, | γνέστε μου απόψε ένα φεγγάρι. | Φεγγαρογνέστρες, | γνέστε το μ’ ασημένια χάρη. | Γνέθοντας στη θάλασσα πάνω, | κάντε να λάμπουν τα νερά, | στείλτε το φως σας στους θησαυρούς | που είναι κάτω, εκεί βαθιά...» (Σε μετάφρασή μου από το τραγούδι της αρχής της ταινίας «The Moon Spinners» που σήμαινε «Οι Φεγγαρογνέστρες», δηλαδή αυτές που γνέθουν το φεγγάρι).
Όπως τώρα στις καλοκαιρινές μας μέρες, στις αρχές Ιουλίου του 1964, γινόταν στο Χόλυγουντ η επίσημη πρεμιέρα μιας ταινίας του Γουώλτ Ντίσνεϋ που είχε γυριστεί στα μέρη μας. Και όχι μόνο αυτό. Είχε φέρει τον ίδιο τον μάγο του κινηματογραφικού παραμυθιού για πρώτη και για τελευταία φορά στην Ελλάδα, εδώ στην Κρήτη - που γι’ αυτόν ήταν ο Άγιος Νικόλαος και η Ελούντα.
Σήμερα, το πέρασμά του αποτυπώνεται στην οδό Γουώλτ Ντίσνεϋ, στον τρίτο δρόμο που βλέπει κανείς δεξιά όπως μπαίνει στην πόλη του Αγίου Νικολάου ερχόμενος από το Ηράκλειο, καθώς και στην υπογραφή του Γουώλτ Ντίσνεϋ στο πρώτο βιβλίο επισκεπτών του «Μίνως Μπητς», που φυλάγεται εδώ και εξήντα χρόνια στο πρωτοπόρο αυτό ξενοδοχείο των μπανγκαλόους. Ο Γουώλτ Ντίσνεϋ με τη γυναίκα του Λίλιαν έμειναν στον Άγιο Νικόλαο πέντε μέρες κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας. Η Λίλιαν ήταν αυτή που είχε δώσει το όνομα Μίκυ στη δημιουργία του Μίκυ Μάους και ήταν τώρα η αιτία του ερχομού του Ντίσνεϋ στην Κρήτη.
Πολλά ήταν ο Γουώλτ Ντίσνεϋ, αλλά σκηνοθέτης δεν ήταν. Στην Κρήτη ήρθε σαν παραγωγός
Λένε ότι πίσω από κάθε σπουδαίο άνδρα βρίσκεται πάντα μια γυναίκα. Στην περίπτωση του Γουώλτ Ντίσνεϋ και της ταινίας του αυτής, οι γυναίκες ήταν δύο: Η Εγγλέζα συγγραφέας Μαίρη Στιούαρτ, που στις μέρες της ήταν διάσημη σαν την Τζόαν Ρόουλινγκ του «Χάρρυ Πότερ». Η Στιούαρτ είχε έρθει κάποια εποχή στις αρχές του 60 στην Κρήτη και μένοντας επί έξι ολόκληρους μήνες σε ένα δωμάτιο του μοναδικού διώροφου «Μεγάρου» (ενός κτίσματος που είχε γίνει το 1948 από τον Κωστή Μαυρικάκη στη απομονωμένη εκείνα τα χρόνια Ελούντα), έγραψε το μυθιστόρημά της «The Moon Spinners». Μάλιστα, μέσα στην ιστορία της δεν τη λέει Ελούντα αλλά Άγιο Γεώργιο, για να κάνει συνήχηση του ονόματος του αγίου των Αγγλικανών Χριστιανών με τον Άγιο Νικόλαο, τον άγιο των Ορθόδοξων Χριστιανών, που έτσι λέγανε την κοντινή μικρή πόλη. (Εντούτοις το όνομα Άγιος Γεώργιος δεν έπιασε. Και η απόδειξη φάνηκε λίγο αργότερα όταν κοπέλες της παραγωγής αγάπησαν τον τόπο τόσο που έμειναν, παντρεύτηκαν με ντόπιους, και δυό από τα παιδιά τους τα ονόμασαν Ελούντα).
Η γυναίκα του Γουώλτ Ντίσνεϋ Λίλιαν, που έτυχε να διαβάσει το βιβλίο μόλις κυκλοφόρησε το 1962, της άρεσε και το πρότεινε στον σύζυγό της, που εκείνη την εποχή στο Λονδίνο είχε επαφές με την Αυστραλέζα συγγραφέα της «Μαίρη Πόππινς». Ο Γουώλτ Ντίσνεϋ τότε έσπευσε να βρει και την άλλη, την Εγγλέζα συγγραφέα - και να κλείσει συμφωνία μαζί της. Η Μαίρη Στιούαρτ του έβαλε απαράβατο όρο να γυριστεί η ταινία του εκεί που γράφτηκε το μυθιστόρημα. Και γι’ αυτό κατέφτασε ολόκληρος ο κινηματογραφικός κολοσσός Ντίσνεϋ με τον ίδιο τον Γουώλτ Ντίσνεϋ σε κάποιο άγνωστο κρητικό χωριό που λεγόταν Ελούντα. Ο Ντίσνεϋ εντυπωσιάστηκε από το τοπίο, έτσι όπως φαινόταν από ψηλά. Ένα εγκωμιαστικό σχόλιό του, έχει διασωθεί χάρις στα «Κινηματογραφικά Επίκαιρα» εκείνης της εποχής που οι «Moon Spinners» «Φεγγαρογνέστρες» μεταγράφονταν από τους Έλληνες σε «Κρόσσια του Φεγγαριού»: «Κανένα φεγγάρι δεν έχει ωραιότερα κρόσσια από το κρητικό».
Όταν δημοσιεύτηκε εικονογραφημένη η ταινία (σε σενάριο του Φρανκ Ράλυ και σχέδιο του Τζων Ούσλερ) δεν είχε τίτλο «Τα Κρόσσια του Φεγγαριού», αλλά «Φεγγαρογνέματα». Στις ελληνικές κινηματογραφικές αίθουσες όταν προβλήθηκε (ανάμεσά τους και στο «Λάμπης» του Αγίου Νικολάου όπου την είδαν πολλοί Ελουδιανοί φερμένοι με δωρεάν λεωφορείο από την Ελούντα, ο τίτλος είχε γίνει «Τα ίχνη οδηγούν στην Κρήτη». Κι όταν αργότερα κυκλοφόρησε σε βίντεο το 1987, ο τίτλος λεγόταν «Τα Σμαράγδια της Μεσογείου». Αν και ατύχησε σε ελληνικούς τίτλους, η ταινία παρέμεινε «μια ταινία του Ντίσνεϋ» και με τον αρχικό τίτλο της στα αγγλικά «Mουν Σπίνερς» («Moon Spinners») προβλήθηκε σε όλο τον κόσμο και προβάλλεται ξανά και ξανά, κυρίως στις ξένες τηλεοράσεις (ακόμα και στο κανάλι του «Αντέννα» προβλήθηκε πρόσφατα).
Βέβαια, για να καταλάβουν οι ξένοι φίλοι σας για ποιά ταινία μιλάτε, οι Δανοί που την είδαν πρώτοι μετά τους Αμερικανούς - τότε τον Σεπτέμβριο του 1964 - την ξέρουνε με τον δανέζικο τίτλο «Natte uden mane», οι Φινλανδοί με τους τίτλους «Vaarojen lahti» και «Vaarojen saari», οι Γάλλοι με τον τίτλο «La baie aux emeraudes», οι Ισπανοί παρόμοια «La bahia des las Esmeraldas», οι Ιταλοί «Gialo a Creta», οι Μεξικανοί «Las hilanderas de la luna», οι Βραζιλιάνοι «O segredo das esmeraldas negras», οι Πολωνοί βρίσκουν την ταινία στον τίτλο «Ksiezycowe przadki», οι Σουηδοί με τον τίτλο «Natt utan mane» και οι Γερμανοί με τους δύο τίτλους «Der millionenraub» και «Der millionenschatz». Όλοι τους όμως βλέπουν, εδώ και εξήντα χρόνια, την Ελούντα και τον Άγιο Νικόλαο.
Η θύμηση του Γουώλτ Ντίσνεϋ φυλάγεται στις μνήμες των παλαιοτέρων, αλλά κυρίως πίσω από το θαύμα της τουριστικής Ελούντας. Γιατί ήταν αυτός που, με την ταινία του, διαφήμισε και συνεχίζει να διαφημίζει τον Άγιο Νικόλαο, όπου ανήκει η Ελούντα, στα πέρατα του κόσμου. Πώς το κάνει αυτό; Βάζοντας στην αρχή της ταινίας την ταμπέλα «The island of Crete», δηλαδή η ιστορία μου είναι στην Κρήτη, από κει και μετά επαναλαμβάνει συνέχεια το όνομα του Αγίου Νικολάου: «Πήγες στον Άγιο Νικόλαο;» «Γύρισες από τον Άγιο Νικόλαο;» «Αύριο θα πάρουμε το λεωφορείο για τον Άγιο Νικόλαο». Οπότε ταύτισε στο μυαλό του διεθνή θεατή ότι Κρήτη ίσον Άγιος Νικόλαος και Άγιος Νικόλαος ίσον Κρήτη. Έτσι, μετά την ταινία του Ντίσνεϋ, όποιος ερχόταν στην Ελλάδα και στην Κρήτη, έλεγε «Πού είναι ο Άγιος Νικόλαος;» «Πού είναι ο Άγιος Νικόλαος;»
Αυτή η ταινία αποτέλεσε τον προπομπό της έλευσης ξένων κεφαλαίων στον τόπο μας και επενδύσεων σε ξενοδοχειακές μονάδες και σε παρεμφερείς επιχειρήσεις που εμφανίστηκαν σαν παραφυάδες των μεγάλων φυτών. «The mass tourism in Crete arrived in the mid 60s after Walt Disney΄s movie “Moon Spinners” was filmed in Elounda»(Ο μαζικός τουρισμός στην Κρήτη ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 60 όταν η ταινία του Γουώλτ Ντίσνεϋ κινηματογραφήθηκε στην Ελούντα) αναφέρεται με έμφαση στο Διαδίκτυο. Βέβαια, ο μεγάλος Αμερικανός παραγωγός και οι κινηματογραφιστές του μαγεύτηκαν από τα μέρη αυτά της Ανατολικής Κρήτης και
σίγουρα πολλά χιλιόμετρα φιλμ θα φυλάχτηκαν, μετά το μοντάζ, στα Πάιν Γουντς Στούντιος του Λονδίνου, εκεί που γίνονταν την ίδια εποχή τα γυρίσματα για τη «Μαίρη Πόππινς». Όμως ο Ντίσνεϋ προτίμησε να δείξει κοντινά πλάνα, της ψεύτικης Ελούντας που είχε στήσει μπροστά από την πραγματική, του υποτιθέμενου πανδοχείου, του υποτιθέμενου μεγάλου πέτρινου μύλου που από τα πανιά του θα γινόταν η απόδραση της πρωταγωνίστριας και είναι χαρακτηριστικό ότι σε μια φευγαλέα στιγμή, που κάποιο αυτοκίνητο μπαίνει στην αυλή ενός σπιτιού, δείχνει από ψηλά την γνώριμη εξαίσια θέα της Λίμνης του Αγίου Νικολάου, αλλά και τα λιγοστά κτίρια της εποχής εκείνης στο βάθος.
Η ταινία, όταν γυριζόταν από τον Ιούλιο μέχρι τον Νοέμβριο του 1963 (οι τεχνικοί είχαν έρθει νωρίτερα, από τον Απρίλιο) ονομαζόταν στα ελληνικά από τον πολύ κόσμο «Τα Κρόσσια του Φεγγαριού» παραφθορά από τις «Κλώστριες του Φεγγαριού» που ήταν το όνομα του υποτιθέμενου πανδοχείου της κινηματογραφικής ιστορίας (μάλιστα η ταμπέλα του ήταν γραμμένη στην καθαρεύουσα της εποχής εκείνης και λεγόταν «Κλώστραι της Σελήνης».
Η ταινία αυτή που γυρίστηκε με πλήθη κομπάρσων, άλλοι στην Ελούντα με το πρόσχημα ενός παραδοσιακού κρητικού γάμου και άλλοι στον Άγιο Νικόλαο με μια ξέφρενη βραδιά «πατρινού καρναβαλιού με μινωικά στοιχεία», είχε για πυρήνα της πασίγνωστους ξένους ηθοποιούς της εποχής εκείνης: Την Χαίηλυ Μιλς που ήταν κορυφαία στις καρδιές των κινηματογραφόφιλων τηνέιζερς τότε του Κόσμου, που σ’ αυτήν την ταινία την είδαν να δέχεται το πρώτο της κινηματογραφικό φιλί από τον συμπρωταγωνιστή της Πήτερ Μακένρυ.
Πασίγνωστη φυσιογνωμία της εποχής εκείνης ο ηθοποιός Ιλάι Γουάλας(Στράτος) ο κακός αδελφός της Ειρήνης Παππά (Σοφίας) - που αυτή ήταν η μόνη ελληνική παρουσία στην ταινία, εκτός φυσικά από τους κομπάρσους και τους δυό Ελληνοαμερικανούς, τον Χάρρυ Τάρντιο και τον Στηβ Πλυτά, που η Εταιρία Ντίσνευ τους χρησιμοποίησε σαν οδηγούς στην ταινία, τον ένα λεωφορείου και τον άλλο…νεκροφόρας μέσα στον Άγιο Νικόλαο μιας νύχτας καρναβαλιού.
Και αφού η ταινία αυτή πέρασε στην Ιστορία της Κρήτης, ας μάθουμε τα πρόσωπα που δημιουργήσανε την ταυτότητά της. Πρώτη απ’ όλους η συγγραφέας Μαίρη Στιούαρτ που ξεκίνησε όλα τα νήματα να κινηθούνε, μετά ήρθε το σενάριο του Μάικλ Ντάιν που τροποποίησε ελαφρά την αρχική πλοκή («Να μας ζήσεις, εξαδελφάκι!» που λέγεται στα ελληνικά με ξένη προφορά στη σκηνή του γάμου, σίγουρα δεν υπάρχει στο μυθιστόρημα), ο σκηνοθέτης Τζέημς Νείλσον που μετέτρεψε απλούς ανθρώπους και καταστάσεις στο πνεύμα του Ντίσνεϋ, στο καστ των ηθοποιών πρώτη η Χαίηλυ Μιλς (Νίκκυ Φέρρις), Τζόαν Γκρήνγουντ (θεία Φράνσις Φέρρις), Πήτερ Μακένρυ (Μαρκ Κάμφορτ), Πωλ Στασσίνο (Λάμπης), ο Μάικλ Ντέηβις (Αλέξης), ο Τζωρτζ Παστέλ (αστυνομικός ανάκρισης), και η Πόλα Νέγκρι (Μαντάμ Χαμπίμπ) παλιά δόξα του μη ομιλούντος μαυρόασπρου κινηματογράφου, που ο Γουώλτ Ντίσνεϋ θέλησε να την τιμήσει με έναν τελευταίο ρόλο στην έγχρωμη δικιά του ομιλούσα ταινία. Το υπέροχο τραγούδι των τίτλων της ταινίας ήταν του Ρον Γκραίηνερ, που το τραγούδησε με ζεστή φωνή ο Τέρρυ Γκίλκυσον. Ανάμεσα στους έξη βοηθούς σκηνοθέτες ανακάλυψα και δυό Έλληνες, τον Κώστα Φέρρη και τον Σπύρο Σπυρομήλιο.
Τα γυρίσματα έγιναν στο Πρόβαρμα και στον Κόρφο της Ελούντας, στο Λιμάνι και στη Λίμνη του Αγίου Νικολάου, σε ένα Βράχο στην Αμμουδάρα, στην Παναγία Κερά της Κριτσάς (κάποιο μέρος από το υποτιθέμενο εσωτερικό, κινηματογραφήθηκε στα Πάιν-Γουντς Στούντιος του Λονδίνου, εκεί που γυρίστηκε την ίδια χρονιά και η «Μαίρη Πόππινς»), στην εκκλησία Αρχάγγελος του Χουμεριάκου, στη Λίνδο της Ρόδου (μάλλον γιατί ήταν επηρεασμένος ο Ντίσνεϋ από την ταινία «Τα Κανόνια του Ναβαρόνε» που είχε γυριστεί εκεί τρία χρόνια πριν και που επίσης τον έκανε να εντάξει την εκφραστική Ειρήνη Παππά με τον ρόλο της ιδιοκτήτριας του μικρού πανδοχείου «Κλώστραι της Σελήνης» στη ταινία), στο Ίστρον στην παραλία του Καλού Χωριού, στο πέρασμα προς την Ψείρα και στον κόλπο στα Φέρμα στη Βορνή Λίμνη.
Το μικρό ψαράδικο χωριουδάκι της Ελούντας έγινε - με την παρουσία του Ντίσνεϋ - επίκεντρο τεράστιας ξενοδοχειακής πραγματικότητας που καλύπτει σήμερα όλη την Κρήτη.
Ακόμα και κάποιες λεπτομέρειες στα γυρίσματα, είχαν τη δικιά τους γοητεία. Για παράδειγμα, στα σκαλοπάτια στον Αρχάγγελο του Χουμεριάκου η σκηνή του γάμου, όπου η νύφη κι ο γαμπρός με τους καλεσμένους τους κατεβαίνουν τα σκαλιά, έγινε κατ’ επανάληψη δεκαέξι φορές!) Ή ο Νίκος Σφακιανάκης ο επονομαζόμενος «γιατρός», που είχε μανάβικο, τροφοδοτούσε τα απαραίτητα τρόφιμα και ο Γιάννης Σκύβαλος με μια μηχανή καθημερινά έφερνε αναψυκτικά στους ηθοποιούς και στο πλήθος των κομπάρσων.
Εξηνταένα χρόνια έχουν μέχρι τώρα περάσει από το κινηματογραφικό εκείνο γεγονός του 1963 των γυρισμάτων και του 1964 της πρώτης προβολής, που, από τότε, έδωσε νέες οικονομικές προοπτικές στη ζωή της Κρήτης - πέρα από το ανάκτορο της Κνωσού και τις ιδιαιτερότητές μας σε χορευτικούς ρυθμούς και σε γεύσεις.
Λέω σ’ ένα στίχο μου «Οι ψυχές μιλούν με συμπτώσεις». Η συγγραφέας Μαίρη Στιούαρτ πέθανε από καρδιακή ανεπάρκεια 97 χρονών στη Σκωτία (εκεί που ήταν βασίλισσα η συνονόματή της Μαρία Στιούαρτ) στη χρονιά που γιορτάζονταν τα πενήντα χρόνια της κινηματογράφησης του βιβλίου της. Επίσης, ένας άλλος θάνατος, που είναι κι αυτός μια παρόμοια σύμπτωση. Ο Ιλάι Γουάλας, ο κακός της ταινίας, που υποδυότανε τον Στράτο, τον αδελφό της ξενοδόχου Ειρήνης Παπά, πέθανε λίγες μέρες μετά, αυτός ένα χρόνο μεγαλύτερος από τη συγγραφέα, στα ενενηνταοκτώ του χρόνια. Στην ίδια ηλικία που έφυγε, σε παλαιότερο καιρό, από τη ζωή και η Λίλιαν Ντίσνεϋ.
Θα κλείσουμε με μια παράξενη συγκυρία (πάλι επαληθεύοντας τον στίχο μου «Οι ψυχές μιλούν με συμπτώσεις»). Συγκυρία, που τα έφερε έτσι ώστε τα παντός είδους και σχήματος περιοδικά Ντίσνεϋ, τα γνωστά επί δεκαετίες στην Ελλάδα με τον Μίκυ Μάους, τον Γκούφη, τον Ντόναλντ Ντακ και τον Σκρουτζ Μακ Ντακ, το 2014 να κλείσουν απότομα τον κύκλο όλων των εκδόσεών τους λόγω της οικονομικής δυσπραγίας που επέφερε τότε η κρίση, ακριβώς στην επέτειο των πενήντα χρόνων από τη δημιουργία αυτής της ταινίας. Εντούτοις, ο εκδότης Τερζόπουλος, στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Κόμιξ», δεν παρέλειψε να έχει ένα αναπάντεχο αφιέρωμα τριών σελίδων του στα «Κρόσσια του Φεγγαριού» και στον μοναδικό στη ζωή του - εξαιτίας της ταινίας - ερχομό του Ντίσνεϋ στην Ελλάδα.
Με τίτλο «Από τα Στούντιο του Χόλλυγουντ στην Ελούντα της Κρήτης», το αφιέρωμα εκείνο έλεγε μεταξύ άλλων: «Ο Ντίσνεϋ προσγειώθηκε στην Αθήνα στις 7 Σεπτεμβρίου και - σύμφωνα πάντα με τον Τύπο της εποχής - το βράδυ πήγε στο Ηρώδειο για να παραβρεθεί στο πιο μεγάλο καλλιτεχνικό γεγονός της εβδομάδας, στη συναυλία της Φιλαρμονικής της Βιέννης υπό τη διεύθυνση του Χέρμπερτ φον Κάραγιαν. Την άλλη μέρα αναχώρησε για την Κρήτη, όπου έμεινε έως την επόμενη Πέμπτη. Στις ταινίες με τα επίκαιρα της εποχής, ο Ντίσνεϋ φαίνεται να απολαμβάνει με την ψυχή του το ηλιόλουστο κρητικό τοπίο. Στις 12 Σεπτεμβρίου επέστρεψε στην Αθήνα και την επομένη επισκέφθηκε την Ακρόπολη. Το ίδιο απόγευμα, ο δημοσιογράφος Γιώργος Πηλιχός τον συνάντησε στο ξενοδοχείο «Χίλτον» και δύο εβδομάδες αργότερα μετέφερε τα λόγια του στον «Ταχυδρόμο». Ο δημοσιογράφος συνοψίζει τις εντυπώσεις του μάγου του Χόλλυγουντ στη χώρα μας: «Οκτώ ημέρες έμεινε στην Ελλάδα ο Γουώλτ Ντίσνεϋ. Επισκέφθηκε, εκτός από
Η Ελούντα και ο Άγιος Νικόλαος σε δημιουργική αναστάτωση στις μέρες και στις νύχτες των γυρισμάτων
την Αθήνα, την Κρήτη και τη Ρόδο, αλλά μόνο για τον Παρθενώνα έχει λόγια απόλυτου θαυμασμού («Η εικόνα που έχω από το πλησίασμά μου με τον ναό των ναών αποτελεί την πιο ζωηρή εντύπωση που μου προξένησε έως τώρα ένα ανθρώπινο έργο»). Την Κρήτη, και συγκεκριμένα την περιοχή του Αγίου Νικολάου όπου γυρίζεται τώρα η ταινία του «Τα Κρόσσια του Φεγγαριού», την βρήκε «λίγο τραχιά»,
ενώ την Ρόδο - όπου μόνο λίγες ώρες έμεινε - την κατατάσσει στα νησιά «με τουριστικό ενδιαφέρον». Και η Αθήνα; «Έχει λίγο απ’ όλα!» λέει γελαστός ο Γουώλτ Ντίσνεϋ. Ο Γουώλτ Ντίσνευ δήλωνε ενθουσιασμένος με την Ελλάδα, έλεγε πόσο πολύ τον είχε γοητεύσει η Ελληνική Μυθολογία, η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και η προσωπικότητα της Μελίνας Μερκούρη, που τότε είχαν πάρει το Όσκαρ μουσικής ξενόγλωσσης ταινίας με τα «Παιδιά του Πειραιά». Οι ηθοποιοί και το συνεργείο έμειναν για αρκετές εβδομάδες ακόμα στην Ελλάδα, έως τον Νοέμβριο. Η επίσκεψη του Ντίσνεϋ στη χώρα μας επισκιάστηκε όχι μόνο από την έντονη ελληνική επικαιρότητα (τότε είχε δολοφονηθεί ο Γρηγόρης Λαμπράκης) αλλά και από την πλούσια καλλιτεχνική ζωή εκείνης της χρονιάς. Ήδη από το καλοκαίρι του 1963, δίπλα στις πρώτες ειδήσεις για τα «Κρόσσια του Φεγγαριού», στις ελληνικές εφημερίδες δημοσιεύονταν οι αναγγελίες για τα γυρίσματα του «Ζορμπά» του Νίκου Καζαντζάκη και του Μιχάλη Κακογιάννη με τον Άντονυ Κουήν».
Έτσι έκλεινε τότε ο εκδότης Τερζόπουλος το αφιέρωμά του στα «Κρόσσια του Φεγγαριού» και στον μοναδικό στη ζωή του - εξαιτίας της ταινίας του στην Κρήτη - ερχομό του Ντίσνεϋ . Κι εδώ θέλω να επισημάνω το εξής: Η ταινία «Ζορμπάς» (που γυρίστηκε κι αυτή στην Κρήτη) όσο διάσημη κι αν έγινε, μάζεψε κόσμο για την επέτειο των πενήντα χρόνων της από την πρώτη προβολή της; Όχι. Ήτανε μια κορυφαία ταινία. Ενώ «Τα Κρόσσια του Φεγγαριού» ήταν μια ταινία Ντίσνεϋ. Δημιούργησε τέτοιες προοπτικές τουρισμού και προσοδοφόρας εξέλιξης, που ακόμα και σήμερα πολλοί άνθρωποι σε όλη την Κρήτη που ξέρουν αυτή την αρχή των μεγάλων ξενοδοχείων και της ετήσιας εισροής ξένου συναλλάγματος, ευλογούν το όνομά του. Η Ελούντα και ο Άγιος Νικόλαος τίμησαν το 2014, με συγκινητική εκδήλωση αναπολήσεων, τα πενηντάχρονα από τη δημιουργία της ταινίας. Εκείνη την εποχή οι Υφάντρες της Ελούντας πήραν το συμπληρωματικό όνομα The Moon Spinners (Οι Φεγγαρογνέστρες, Αυτές που γνέθουν το Φεγγάρι).
Και κάτι τώρα τελευταίο, που θέλω να το επισημάνω για τον φτιαχτό πέτρινο μύλο της ταινίας. Ήταν κομβικό σημείο η αγωνία - που είχε η αναφορά του μέσα στο μυθιστόρημα. Γι’ αυτό, και η ταινία του Ντίσνεϋ πρόβαλε το ίδιο μοτίβο σαν κινούμενη επικίνδυνη εικόνα.
Η Ελευθερία Κεντριανού από τον Άγιο Νικόλαο, που νεαρή συμμετείχε στην ταινία, επειδή είχε τον ίδιο σωματότυπο με την Χαίηλυ Μιλς, αποφασίστηκε από την παραγωγή να κάνει αυτή το άλμα ψηλά από τον ανεμόμυλο προς τα έξω, αντικαθιστώντας την πρωταγωνίστρια. Το πόσο επικίνδυνη ήταν η σκηνή, το είπε η ίδια: «Έπρεπε να πηδήξω από το παράθυρο του μύλου και να πιαστώ από τα πανιά του! Δυστυχώς τα πανιά σχίστηκαν! Κατάφερα όμως και πιάστηκα στο ξύλο κι έτσι αποφεύχθηκαν τα χειρότερα». Η Χαίηλυ Μιλς έκανε τις άλλες σκηνές, το ίδιο δύσκολες μέχρι να γίνει η προσγείωση και η απόδραση.
Σε όλες τις εκδόσεις βιβλίων των «Moon Spinners» στα εξώφυλλά τους κυριαρχούσε η φιγούρα του ανεμόμυλου.
Παροπλισμένους, χωρίς σωστές στέγες και χωρίς τα πανιά που γυρνούσανε στην παλαιότερη εποχή τους, βρήκε ο Γουώλτ Ντίσνεϋ τους τεράστιους μύλους στο Σχίσμα της Ελούντας. Τους αποκατέστησε εικονικά για τις ανάγκες της ταινίας του και μετά οι μύλοι αφέθηκαν πάλι στη φθορά του χρόνου. Αυτούς τους μύλους έβλεπε εκεί μπροστά της, κάθε μέρα ψηλά από το Μέγαρο, ενώ έγραφε το μυθιστόρημά της η συγγραφέας Μαίρη Στιούαρτ. Έτσι επινόησε τον δικό της μύλο πέρα από την Ελούντα, τον μύλο της φαντασίας της, όπου ο κακός της ιστορίας της θα κρατούσε εκεί ψηλά καθηλωμένη την κοπέλα.
Έκτοτε, ο πέτρινος ανεμόμυλος της ταινίας, απ’ όπου η αιχμαλωτισμένη πρωταγωνίστρια με κίνδυνο της ζωής της θα δραπέτευε αρπάζοντας τα μεγάλα του πανιά που γύριζαν συνέχεια, έχει βάλει την Ελούντα ανάμεσα σε όλα τα άλλα ονόματα, μέσα στα μαγικά μέρη της Ντίσνεϋλαντ.
