Τα Χριστούγεννα του 2025

Του Γιάννη Γ. Τσερεβελάκη

Για άλλη μια φορά έδωσε ο Θεός και φθάσαμε στο άγιο Δωδεκαήμερο, που κέντρο του έχει τη μεγάλη εορτή της του Χριστού Γεννήσεως, την μητρόπολη των εορτών, όπως την αποκάλεσε ευστόχως ο Χρυσόστομος. Γύρω μας φωταψίες από χιλιάδες πολύχρωμα λαμπιόνια, φωτεινές βιτρίνες, στολισμένα χριστουγεννιάτικα δένδρα, ανθρώπους που σπεύδουν για να κάνουν τις αγορές τους, χαρούμενα πρόσωπα παιδιών που περιμένουν το δώρο του Αϊ-Βασίλη. Η ατμόσφαιρα αναδίδει ένα άρωμα χαράς από την προσμονή της μεγάλης εορτής, μιας χαράς που διαχέεται παντού και καθρεπτίζεται στα πρόσωπα των ανθρώπων.

Σπουδαίο πράγμα η χαρά, σε μια εποχή ομιχλώδη και ταραγμένη σαν την δική μας. Οι άνθρωποι αναζητούμε πάντοτε τη χαρά, συχνά όμως την ψάχνουμε σε χώρους που διαψεύδουν τις αναζητήσεις μας. Γιατί η χαρά δεν ταυτίζεται ακριβώς με την ευτυχία που μπορεί να προέρχεται από τις αγορές ή τις φωταψίες ή τα χριστουγεννιάτικα τραπέζια. Η χαρά είναι κάτι βαθύτερο, ανατρέχει στις υπαρξιακές μας επιλογές, στο νόημα που αποδίδουμε στην ζωή μας. Πάντοτε, βέβαια, οι εορτές, και ειδικά η εορτή των Χριστουγέννων, συνδέονταν με την ευωχία, κάτι που γνωρίζουμε από τα έθιμα του τόπου μας, σύμφωνα με τα οποία δεν νοούνταν Χριστούγεννα ή Πάσχα χωρίς το πλούσιο οικογενειακό τραπέζι. Ήταν η εποχή που η οικογένεια ήταν ακόμη λειτουργική, τα μέλη ένιωθαν μέρος ενός όλου και το τραπέζι είχε μια ιερότητα που ήταν συνέχεια της χριστουγεννιάτικης Θείας Λειτουργίας. Γι’ αυτό και σήμερα ο εορτασμός των Χριστουγέννων με το πλούσιο τραπέζι ή με τα άλλα έθιμα, που επιζούν έστω και κολοβωμένα, είναι κάτι σημαντικό, στον βαθμό που λειτουργεί ενωτικά για τα μέλη της οικογένειας και όχι απλώς για την ευχαρίστηση του ουρανίσκου.

Η αναφορά μας στη χαρά της εορτής, ως κάτι βαθύτερο, μονιμότερο και ουσιαστικότερο, πρέπει να συνδεθεί με το ίδιο το νόημα των Χριστουγέννων. Διαβάζοντας κανείς τα γεγονότα της Γέννησης του Χριστού, όπως τα αφηγείται ο ευαγγελιστής Λουκάς, μπορεί να επισημάνει δυο λέξεις-κλειδιά, στις οποίες ίσως κρύβεται το νόημα των Χριστουγέννων. Τη νύχτα της Γεννήσεως ο  άγγελος ανήγγειλε στους βοσκούς το γεγονός με τα λόγια: «Ἰδοὺ εὐαγγελίζομαι ὑμῖν χαρὰν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντί τῷ λαῷ». Επίσης, οι άγγελοι έψαλλαν τον ύμνο: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία». Επισημαίνω τις λέξεις «χαρά» και «ειρήνη». Οι άγγελοι έφεραν το μήνυμα ότι η Γέννηση του Χριστού φέρνει τη χαρά και την ειρήνη στον κόσμο, ο Χριστός δηλαδή είναι η ενσαρκωμένη χαρά και ειρήνη.

Η χαρά, σύμφωνα με τα λόγια του αγγέλου, έχει δυο χαρακτηριστικά: είναι μεγάλη και αφορά όλο τον κόσμο. Που σημαίνει ότι δεν πρόκειται για μια χαρά προσωρινή και επίπλαστη ούτε και για κάτι που θα το λέγαμε «ατομική ευτυχία». Η Γέννηση του Χριστού φέρνει το μήνυμα ότι υπάρχει χαρά μόνιμη και αληθινή, που πάει πέρα και πάνω από την ευωχία, αν σκεφτούμε μάλιστα ότι ο Χριστός γεννήθηκε ταπεινός, φτωχός και αδύναμος μέσα σε μια σπηλιά και ανακλίθηκε σε μια φάτνη. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γράφει: «Βλέπω ένα μαραγκό και μια φάτνη κι ένα βρέφος και σπάργανα, γέννα παρθένου χωρίς τα χρειώδη, όλα μέσα στη φτώχεια, όλα γεμάτα ανέχεια. Είδες πλούτο μέσα στη μεγάλη φτώχεια; Πώς αυτός που είναι  πλούσιος έγινε φτωχός για χάρη μας; Πώς δεν είχε ούτε στρώμα ούτε κρεββάτι, αλλά είχε αφεθεί σε μια ξερή φάτνη; Ω πενία, πηγή του πλούτου! Ω πλούτε αμέτρητε, που είσαι κρυμμένος πίσω από την φτώχεια!». Δεν είναι, λοιπόν, ο πλούτος ούτε το πλούσιο τραπέζι (για το οποίο μας «βομβαρδίζει» εδώ και μέρες η τηλεόραση) ούτε οι φωταψίες που φέρνουν την αληθινή χαρά. Αυτή πρέπει να τη ψάξουμε μέσα μας, υπό την έννοια ότι πρέπει να γιορτάσουμε τα Γενέθλια του Χριστού μαζί με τον εορτάζοντα, δηλαδή τον νεογέννητο Ιησού, αφήνοντάς τον να γεννηθεί μέσα στις καρδιές μας. Γιατί, μόνο αν ξαναβρούμε την παιδικότητα, αν δηλαδή συνδεθούμε με το Νέον Παιδίον, αν του επιτρέψουμε να γεννηθεί μέσα μας, μπορούμε να ανανεώσουμε τη ζωή μας, να την ανακαινίσουμε, να την αναπροσανατολίσουμε  και να της δώσουμε βαθύτερο νόημα και αξία. Γιατί η Ενανθρώπηση του Χριστού είναι το «πάντων καινών καινότατον», το απόλυτα νέο και αγέραστο γεγονός, αφού ο άχρονος και άκτιστος Θεός εισήλθε στον έγχρονο και κτιστό κόσμο μας, συνδέοντας την αιωνιότητα με τον χρόνο και δίνοντας και σε μας τη δυνατότητα να ζήσουμε από τούδε «χαράν μεγάλην», χαρά που δεν έχει τέλος.

Αλλά, όπως είπαμε, η χαρά δεν είναι μια ατομική υπόθεση. Αφορά όλο τον κόσμο, τον κόσμο γύρω μας, και άρα δεν μπορούμε να είμαστε χαρούμενοι, όταν πολλοί συνάνθρωποι γύρω μας στερούνται ακόμη και τα απαραίτητα ή νιώθουν μόνοι και εγκαταλελειμμένοι. Δυστυχώς, ο ατομισμός έχει εισχωρήσει στη ζωή ων κοινωνιών και έχει χαλαρώσει τις σχέσεις των ανθρώπων. Στις μικρότερες κοινωνίες του παρελθόντος, εννοώ τα χωριά αλλά και στις γειτονιές (όσο αυτές λειτουργούσαν), οι σχέσεις ήταν ζωντανές και υπήρχε η αλληλοβοήθεια και η αλληλοϋποστήριξη. Ο άνθρωπος ένιωθε μέρος ενός συνόλου, που, παρά τις αρνητικές του πλευρές, δεν τον άφηνε να νιώσει τη μοναξιά, αυτή που του στερούσε τη χαρά. Σήμερα είναι γνωστό ότι πολλοί άνθρωποι νιώθουν τη λεγόμενη «κατάθλιψη των εορτών», καθώς γεμίζουν με αρνητικά συναισθήματα, που τους κάνουν να μην αντέχουν τις εορτές. Συνήθως αυτό οφείλεται στη μοναξιά και στην αίσθηση της ματαιότητας ή της εγκατάλειψης. Η πίστη ότι η Ενανθρώπηση του Θεού είναι ένα γεγονός που αφορά όλους, διακηρύσσει πως ο Θεός είναι μαζί μας (αυτό σημαίνει η λέξη Εμμανουήλ) και πως δεν είμαστε μόνοι, ενώνει τον κόσμο, δίνει ελπίδα, λέει η ζωή έχει αξία, σκορπίζει αγάπη και καλεί να στρέψουμε το βλέμμα μας προς τον άλλο, τον συνάνθρωπο και πλησίον, όπως ο Χριστός έγινε ταπεινός άνθρωπος για κάθε άνθρωπο, χωρίς καμιά διάκριση.

  Αλλά η έλευση του Χριστού σήμανε και την έλευση της ειρήνης και δήλωσε ότι η νέα εποχή που ανέτειλε με το άστρο της Βηθλεέμ θα είναι εποχή ειρήνης και καταλλαγής μεταξύ των ανθρώπων. Η ειρήνη, όπως γνωρίζουμε, υπήρξε το ζητούμενο όλων των εποχών, ενώ και οι κατά καιρούς διανοητές και μεταρρυθμιστές πάντα μιλούσαν για την ειρήνη. Ωστόσο, η ιστορία της ανθρωπότητας είναι ιστορία πολέμων, αιμάτων και καταστροφών. Ο άνθρωπος, σε όλες τις εποχές, αποδείχθηκε για τον άλλο άνθρωπο όχι συνάνθρωπος αλλά λύκος. Και ήλθε ο αγγελικός ύμνος από τον ουρανό, για να μας πει ότι η Γέννηση του Χριστού φέρνει στη γη την ειρήνη, ότι ο Χριστός είναι η ίδια η ειρήνη, όπως λέει ο απόστολος Παύλος (Εφεσ. 2,14). Θα αναρωτηθεί κάποιος: πώς μπορεί να ήλθε η ειρήνη με τον Χριστό, αφού και από την μετά Χριστόν εποχή δεν έλειψαν ποτέ οι πόλεμοι; Στην ερώτηση αυτή μπορούμε να απαντήσουμε ότι την ειρήνη του Χριστού δεν την εξασφαλίζει κάποιο πολιτικό ή κοινωνικό σύστημα ούτε κάποιο πολιτικό πρόγραμμα. Η ειρήνη ξεκινά από τον έσω άνθρωπο, από την εσωτερική καλλιέργεια. Αν ο άνθρωπος δεν μεταμορφώσει τη ζωή του, αν δεν αλλάξει τον τρόπο που βλέπει τον εαυτό του, τον συνάνθρωπό του και τον κόσμο, ειρήνη δεν θα υπάρξει. Όσο είναι υποταγμένος στο ατομικό συμφέρον, όσο δεν βάζει όρια στην πλεονεξία του, όσο είναι βυθισμένος στο όραμα της υλικής ευδαιμονίας, όσο υποβαθμίζει ή και εξευτελίζει την πνευματική ζωή, η ειρήνη θα παραμείνει ένα άπιαστο όνειρο. Η Γέννηση του Χριστού φέρνει την ειρήνη, όταν υπάρχει η προσωπική αναγέννηση. Η ανθρωπότητα έχει εφαρμόσει μέχρι σήμερα πολλά και διαφορετικά συστήματα, πολιτικά και κοινωνικά, κι όμως η ειρήνη δεν εξασφαλίστηκε, γιατί δεν άλλαξε ο άνθρωπος ως πρόσωπο, γιατί δεν προσανατόλισε τη ζωή του προς την ένσαρκη ειρήνη, προς το πρόσωπο που έδειξε με τη ζωή του ότι χωρίς θυσία, χωρίς αγάπη, χωρίς ταπείνωση η ζωή θα παραδέρνει στα κύματα του μίσους, της βίας, των αιμάτων και των καταστροφών.

Τα εφετινά Χριστούγεννα βρίσκουν την ανθρωπότητα σε μια εποχή ταραχών, πολέμων, διχοστασίας και βίας. Η ειρήνη μοιάζει και πάλι με ένα όνειρο. Τα συμφέροντα, οι ανταγωνισμοί, ο εθνικισμός και οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες έχουν ανατρέψει κάθε ρομαντική ιδέα περί εγκαθίδρυσης ενός κόσμου ειρήνης, ως αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης. Μέσα στη βοή των κανονιών και των πυραύλων, στα ουρλιαχτά των ανθρώπων που ακούνε τις βόμβες να σφυρίζουν πάνω από τα κεφάλια τους και στο κλάμα των παιδιών και των μανάδων, το περιστέρι της ειρήνης πέταξε για άλλους ουρανούς. Σ’ αυτό τον κόσμο πώς να μπορέσει να ανθίσει το λουλούδι της χαράς; Κι όμως το μήνυμα των Χριστουγέννων είναι πάντα ζωντανό: χαρά μεγάλη και ειρήνη στη γη. Ας ανοίξουμε τα αυτιά μας να το ακούσομε. Κι όχι μόνο να το ακούσομε αλλά και να το ενστερνιστούμε, αλλάζοντας τη ζωή μας στην προοπτική της μεταμορφώσεως του μικρόκοσμου γύρω μας. Γιατί χωρίς αυτή την αλλαγή ούτε ο μεγάκοσμος θα αλλάξει. Τα Χριστούγεννα είναι μια κλήση και πρόκληση για χαρά και ειρήνευση, που θα επέλθουν μόνο με την αλλαγή της ζωής μας, με πρότυπο το πρόσωπο του «νεογενούς Παιδίου» της Βηθλεέμ.