Του Κωστή Ε. Μαυρικάκη (*)
Η Ελλάδα σήμερα δεν αποχαιρετά μονάχα ένα μουσικό. Αποχαιρετά μια ολόκληρη εποχή και μαζί τις νότες της συνείδησής της. Μια εποχή που τραγούδησε τον εαυτό της και πίστεψε πως μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.
Ο Νιόνιος με την κιθάρα του, τη ραγισμένη ειρωνεία και το χαμόγελο του αιώνιου φοιτητή, έδωσε φωνή στη μεταπολίτευση που ήθελε να κάνει στίχο και μελωδία τη θυελλώδη διαδρομή της.
Η μουσική του δεν ήταν μελωδία μονάχα· ήταν πράξη πολιτική, μια ομολογία πίστης στην Ελλάδα που άλλαζε χωρίς να προδίδει τις ρίζες της.
Μέσα στους στίχους του, οι δρόμοι της Αθήνας γίνονταν παρτιτούρα, το Παγκράτι και η Θεσσαλονίκη μεταμορφώνονταν σε σύμβολα. Και ο λαός, κουρασμένος, αλλά παντοτινά ζωντανός, έκανε στίχους και νότες τον εαυτό του για πρώτη φορά όχι με παραίτηση, αλλά με πείσμα και ειρωνεία, όπως μόνο οι Έλληνες ξέρουν να πολεμούν και να αντιστέκονται στη μοίρα τους.
Η γενιά της Μεταπολίτευσης βρήκε στα τραγούδια του έναν καθρέφτη κι ένα όνειρο. Μια γέφυρα ανάμεσα στην ήττα και την ελπίδα, στην ποίηση και την πολιτική, στην Αριστερά των δρόμων και στην Ελλάδα της καθημερινής ζωής.
Γιατί ο Σαββόπουλος δε σκάρωνε μόνο στιχάκια και νότες· έστηνε καθρέφτες για να δούμε μέσα τους το πραγματικό πρόσωπο μιας αειδίνητης Ελλάδας. Με την κιθάρα του έπλεκε ειρωνεία και τρυφερότητα, όπως ο λαός μας έπλεκε το δάκρυ και το γέλιο μαζί. Και μέσα σε κάθε στίχο του, μια γενιά ολόκληρη αναγνώριζε το θάρρος και την αμφιβολία μαζί. Την επανάσταση και τον έρωτα.
Ήταν ο τροβαδούρος μιας πατρίδας που μεγάλωνε. Έβαλε μελωδία στην αγωνία και στον αγώνα της ελευθερίας, χρώμα στο γκρίζο των δρόμων, φως στη μνήμη της ήττας.
Στο στόμα του, η Ελλάδα δεν ήταν πια έπος ούτε θρήνος, αλλά παιχνίδι, εξομολόγηση, και μια παντοειδής κλήση, ένας υπαινιγμός και μια υπόμνηση.
Στα χέρια του η λαϊκή κιθάρα έγινε όργανο μνήμης, και η φωνή του άλλοτε παιδική, άλλοτε προφητική, έκρυβε μέσα της την ανησυχία ενός έθνους που ήθελε να ξαναγεννηθεί χωρίς να χάσει τις ιστορικές του αναφορές.
Οι στίχοι κι οι νότες του Σαββόπουλου είναι το πορτρέτο μιας εποχής που τόλμησε να πιστέψει. Να πιστέψει σε όνειρα, σε ιδανικά, σε αξίες, σε χίμαιρες.
Ο Νιόνιος μας έμαθε πως η τέχνη δεν είναι σιωπή, ούτε φτιασίδωμα, αλλά μια αναπόφευκτη συνέχεια της χώρας αυτής, ένας έρωτας προς το ακατόρθωτο.
Και σήμερα, που η Ελλάδα αλλάζει ξανά πρόσωπο, οι στίχοι του μοιάζουν με προσευχή και οι μελωδίες του σαν αντίδωρο μετά την πασχαλιάτικη Λειτουργία: «Όλα είναι δρόμος», «Όλα είναι αγώνας», «Όλα είναι τραγούδι».
Αν η Μεταπολίτευση είχε ψυχή, θα τραγουδούσε με τη φωνή του. Αν η Ιστορία είχε καρδιά, θα χτυπούσε στο ρυθμό του. Γιατί εκείνος δεν τραγούδησε απλά την Ελλάδα· έδωσε μορφή στα όνειρά της, φύσηξε σαν παλαιοδιαθηκικός μουσουργός Θεός στο πλευρό της και έτσι την κράτησε ζωντανή μέσα από ξαστεριές, καταιγίδες και θύελλες.
Σήμερα αποχαιρετούμε τη φωνή σύμβολο που έκανε τη Μεταπολίτευση να γίνει τραγούδι· να γίνει πνοή στα καφενεία, ορμή στις πορείες και στις διαδηλώσεις, θούριος στα πανεπιστήμια, στα γήπεδα και στα εργοστάσια.
Τα τραγούδια του, όπως το κρασί μιας μεγάλης νιότης, μυρίζουν ακόμη από τη σκόνη των διαδηλώσεων και την αλμύρα του Αιγαίου. Μιλούν για τον έρωτα και την πολιτική με την ίδια ανάσα, γιατί ήξερε καλά πως η ανθρώπινη ψυχή δεν διχοτομείται.
Κι αν η εποχή μας κουράστηκε, οι στίχοι και οι μελωδίες του μένουν σαν ριζιμιά χαράκια μιας τέχνης που δε γερνά. Η μουσική του Διονύση Σαββόπουλου είναι ο καθρέφτης μιας Ελλάδας που δεν ντρέπεται να εξακολουθεί να ονειρεύεται και να αντιστέκεται στις ερπύστριες της Νέας τάξης. Είναι η αειθαλής πνοή και η λάμψη της τέχνης του, που κέρδισε την αιωνιότητα.
Μιας Ελλάδας, που ξέρει ακόμη να ψιθυρίζει τα επίκαιρα στιχάκια του που έγιναν σπόρος που φύτρωσε στη συνείδηση μιας ολόκληρης γενιάς και υπόσχεση για μια ακλόνητη συνέχεια. Μια συνέχεια Ελληνική. Ίσως γιατί, τελικά, η έμπνευση για τη μουσική του δεν ήταν ποτέ δική του. Ήταν της ίδιας της Ελλάδας.
(*) Ο κ. Κωστής Ε. Μαυρικάκης είναι Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ. Ο τίτλος είναι παραλλαγή από το τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου «Ωδή στο Γεώργιο Καραϊσκάκη».
